دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

بیان قرآن در روایت پیدایش و آفرینش پژوهشی زبانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.30512/kq.2025.20907.3788
چکیده
هدف: یکی از موضوعاتی که خداوند به بندگان توصیه کرده، تفکّر و تعمّق در مراحل پیدایش و آفرینش است‌. قرآن‌کریم، کتاب هدایت است و از این‌رو، گاهی یک موضوع را در ضمن آیاتی دیگر بیان می‌کند و در هر آیه بُعدی از ابعاد آن را مورد توجه قرار می‌دهد، به گونه‌ای که گاهی الفاظِ موضوع‌ها با همدیگر یکسان است‌. در کشف پیوند معنایی آیات قرآن، توجه به موضوعات یکسان و ملاحظه جمعی آیات مرتبط، امری ضروری به نظر می‌رسد‌.
روش پژوهش: این پژوهش کوشیده است با روشی توصیفی ـ تحلیلی و از طریق واکاوی و ریشه‌شناسی واژگان مرتبط با بحث آفرینش در قرآن، به تبیین رویکرد آنها و بررسی مراحل آفرینش و پیدایش بپردازد.
یافته‌ها: در بیان قرآن، آیات مرتبط با پیدایش، به صورت پراکنده در سوره‌های مختلف بیان شده است. خلقت در امری لطیف در مفهوم دمیدن با ریشه‌های «نفس»، «نفخ» و «نسمه»، «نفث»، «نفح» گره می‌خورد. «زرع» و «حرث»، «نبت» جریان بذر افشانی و رویاندن در امر خلقت را بیان می‌کنند و مفهوم پراکندگی و انتشار در حال خردی و کوچکی از ریشه‌های «ذریه»، «ذرر»، «ذرو» و «ذرء» دریافت می‌شود.
نتیجه‌گیری: یکی از معیارهای ابتدایی در کشف ارتباط معنایی آیات قرآن‌، پیوند واژگانی آیات و بررسی موارد استعمال آن‌ها درخود قرآن‌ است؛ زیرا در بسیاری از موارد با توجه به سیاق، می‌توان پی‌برد که یک واژه در چه معنایی به کار رفته است‌. قرآن کریم به امر آفرینش و پیدایش، در قالب شبکه‌ای منسجم از واژگانی خاص پرداخته است که هر کدام به نوع و مرحله‌‌ای از خلقت اشاره دارند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Qur’anic Discourse on the Narrative of Origination and Creation: A Linguistic Study

نویسندگان English

Nafiseh Modirrousta 1
aboulfazl Khoshmanesh 2
1 M.A graduate, Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, Tehran University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, Tehran University, Tehran, Iran.
چکیده English

One of the subjects to which God has exhorted His servants is reflection and deep contemplation on the stages of origination and creation. The Holy Qur’an is a book of guidance; therefore, it sometimes addresses a single subject across different verses, highlighting a particular dimension of that subject in each verse, such that at times the lexical expressions employed are identical. To uncover the semantic interconnectedness of Qur’anic verses, attention to shared themes and a comprehensive consideration of the corresponding verses appear essential. One of the primary criteria for identifying semantic relationships among Qur’anic verses is the examination of their lexical connections and the analysis of how specific terms are employed within the Qur’an itself. This is because, in many cases, the intended meaning of a word can be discerned through its contextual usage. The Holy Qur’an addresses the process of creation and origination through a coherent network of specialized vocabulary, each term referring to a specific type or stage of creation. In the Qur’anic discourse, verses related to origination are presented in a dispersed manner across different surahs. The concept of creation is intricately linked to the subtle notion of “breathing” through roots such as nafs, nafḳh, nasmāh, nafth, and nafḥ. The roots zarʿ and ḥarth, as well as nabat, express the processes of sowing and growth within creation, while notions of dispersion and dissemination in a state of minuteness or smallness are derived from the roots dhurriyyah, dharr, dhurw, and dharaʾa. Employing a descriptive-analytical method and conducted through the semantic analysis and etymological investigation of vocabulary related to creation in the Qur’an, the present study seeks to elucidate the Qur’anic approach to creation and to examine the stages of origination and Creation.

کلیدواژه‌ها English

The Quran
The key words of creation
Genesis and Creation
Linguistic
ـ قرآن کریم. ترجمه: ناصر مکارم شیرازی. (1373)‌. دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى‏.
ـ نهج‌البلاغه. (1379 ش) ترجمه: محمد دشتی. (1379). مشهور.
آیتو، جان. (1386). فرهنگ ریشه‌شناسی انگلیسی. ترجمه: حمید کاشانیان، معین.
ابن‌عربی‌، محمد بن علی .(۱۲۹۳). الفتوحات‌ المکیة فی معرفة الأسرار الملکیة والملکیة. بولاق‌.
‌‌‌ابن‌فارس، احمد. (1404). معجم مقاییس اللغة. مکتبة الاعلام الاسلامی‌.
ابن‌منظور، محمد بن ‌مکرم. (1414). لسان‌ العرب. دار صادر.
جبل، محمد حسن. (2010). المعجم الإشتقاقی المؤصل لألفاظ القرآن الکریم. مکتبة الآداب.
جوهری، اسماعیل‌ بن ‌حماد. (1404). الصحاح. تصحیح و تنظیم: احمد عبدالغفور عطار، دار العلم للملایین.
رازی، ابوالفتوح. (1376). ‌‌‌روض‌الجنان و روح الجنان‌. بنیاد پژوهش‌های اسلامی‌ آستان قدس رضوی‌.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412). المفردات فی غریب القرآن. دار القلم‏/ الدار الشامیة.
رستمی، محمدحسن. (1385). سیمای طبیعت در قرآن. بوستان کتاب‌‌.
زمخشری، محمود. (1399). أساس البلاغة. دار صادر.
زمخشری، محمود. (1407). الکشاف عن حقایق غوامض تنزیل. دار الکتاب العربی.
صانعی، مرتضی و نوری کوهبنائی، مجتبی‌. (1400). تحلیل مقایسه‌ای خلق از عدم در قرآن وعهدین‌. معرفت ادیان، 13(1)، پیاپی: 46، 7-20.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417). ‌‌المیزان‌ فی تفسیر القرآن. چ5، دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). ‌‌مجمع‌البیان ‌فی‌تفسیر القرآن. ناصرخسرو‌.
طریحی، فخرالدین بن محمد علی. (1375). مجمع البحرین. چ3، کتابفروشی مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن. (1409). التبیان فی تفسیر القرآن. دار احیاء التراث العربی.
عرفانی، مرتضی. (1390). خلق از عدم از دیدگاه متکلمان شیعی. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان‌.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420). مفاتیح الغیب. دار احیاءالتراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410). العین. چ2، هجرت.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (1415). القاموس المحیط. دار الکتب العلمیة.
فیض کاشانی، ملامحسن. (1389). تفسیر صافی. خانه کتاب و ادبیات ایران.
فیومی، احمد بن محمد. (1428). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. مکتبة العصریة.
قرائتی، محسن. (1383). تفسیر نور. چ11، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
قرشی بنابی، سیدعلی‌اکبر. (1371). قاموس قرآن. چ6، دار الکتب الاسلامیة.
قرطبی، محمد بن احمد. (بی‌تا‌). الجامع لاحکام القرآن. دار الفکر.
قمی مشهدی، میرزا محمد. (1423). کنز الدقائق و بحرالغرائب. دار الغدیر.
کریمی‌، محمود و موسوی، سید مهران‌. (1396). مراحل آغازین آفرینش عالم از منظرتورات و بررسی آن در تطبیق با قرآن. الهیات تطبیقی، 8(17)‌، 60-45. https://doi.org/10.22108/coth.2017.21670
کلینی، محمد بن‌ یعقوب. (1363). الکافی. دار الکتب الاسلامیة‌.
مشکور، محمد جواد. (1399). تاریخ ایران زمین. اشراقی‌.
مصطفوی، حسن. (1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. بنگاه ترجمه و نشر کتاب‌.
مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. دار الکتب الإسلامیة.
نجفی، ابوالحسن. (۱۳۷۸). غلط ننویسیم. چ9، مرکز نشر دانشگاهی.
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 34
فروردین 1405
صفحه 121-137

  • تاریخ دریافت 02 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 15 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 28 اردیبهشت 1403