دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

الگوی حکمرانی مالی با تأکید بر سیره امام علی(ع) (بر پایه تحلیل هنجارهای بنیادین در اقتصاد اسلامی)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران.
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران.
10.30512/kq.2026.22978.4085
چکیده
هدف: هدف از انجام این پژوهش، بررسی بایدها و نبایدهای اقتصادی در اسلام با تأکید بر آموزه‌های علوی و استخراج هنجارهای برجسته اقتصاد اسلامی از قرآن و روایات اهل بیت (ع) است تا به الگوی حکمرانی مالی دست یابد.
روش پژوهش: در این پژوهش، برای استخراج و تحلیل هنجارهای اقتصادی در اسلام، از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است که با تمرکز بر آموزه‌های علوی و بررسی آیات قرآن و روایات اهل بیت (ع) صورت گرفته است.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که محوری‌ترین هنجارهای اقتصادی در اسلام عبارتند از: برپایی عدالت اقتصادی، ایجاد اعتماد و امنیت اقتصادی، نظارت بر فعالیت‌های اقتصادی، ترویج ساده‌زیستی و قناعت، تشویق به انفاق و دستگیری مستمندان، و حفظ امیدواری و رضایت مردم نسبت به مسائل اقتصادی. این هنجارها در یک سیستم به‌هم‌پیوسته، الگوی حکمرانی مالی را مشخص می‌کنند.
نتیجه‌گیری: نتیجه پژوهش حاکی از آن است که عدالت اقتصادی به عنوان محور و هدف غایی الگوی حکمرانی مالی عمل کرده و سایر هنجارها را جهت‌دهی می‌کند. امنیت اقتصادی و نظارت، بستر تحقق عدالت را فراهم می‌آورند، در حالی که هنجارهای ساده‌زیستی، انفاق و امیدواری، زمینه فرهنگی و اجتماعی لازم برای تثبیت و پایداری این الگو را ایجاد می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A pattern of economic governance with a focus on Imam Ali’s tradition: An analysis of fundamental norms in Islamic economics

نویسندگان English

Ensiyeh Asgari 1
Sayyeda Fatima Jafari 2
1 Assistant Professor, Department of Qu'ran and Hadith Studies, Hazrat-e-Masoumeh University, Qom, Iran.
2 Master's degree in Hadith, Department of Qu'ran and Hadith Studies, Hazrat-e-Masoumeh University, Qom, Iran.
چکیده English

Normative economics is a branch of economics that examines the "dos" and "don’ts" of economic activities by providing prescriptions in this field. Islamic texts, in the form of traditions and religious laws, have elucidated the desired norms. This research employs a descriptive-analytical method and emphasizes on the teachings of Imam Ali (pbuh) to extract and analyze a selection of prominent Islamic economic norms from the verses of the Quran and the traditions of the Ahl al-Bayt in order to achieve a model of financial governance. The findings indicate that the most central economic norms in Islam include establishing economic justice, creating trust and economic security, monitoring economic activities, promoting simple living and contentment, encouraging charity and helping the needy, and maintaining people's hope and satisfaction regarding economic matters. These norms do not define the model of financial governance in isolation; rather, they do within an interconnected system. Economic justice, as the pivot and ultimate goal of this model, directs the other norms. Economic security and monitoring lay the groundwork for the realization of justice, while the norms of simple living, charity, and hope establish the cultural and social context for the consolidation and sustainability of the model.

کلیدواژه‌ها English

Islamic economics
Governance model
Economic norm
Economic justice
Conduct of Imam Ali (pbuh)
ـ قرآن کریم. ترجمه: محمدمهدی فولادوند. (۱۴۱۸). دار القرآن الکریم.
ـ نهج‌البلاغة. گردآوری: سید رضی، محمد بن حسین. (1980). تحقیق: صبحی صالح، دار الکتاب اللبنانی.
ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله. (۱۴۰۴). شرح نهج البلاغة‏. مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی(ره).
ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى. (1385). دعائم الإسلام. مؤسسة آل البیت(ع)‏.
ابن درید، محمد بن حسن. (۱۹۸۸). جمهرة‌ اللغة. دار العم للملایین.
ابن شعبه حرانى، حسن بن علی. (1404). تحف العقول. دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین‏.
ابن فارس. احمد بن فارس. (1404). معجم مقاییس اللغة. مکتب‌ الإعلام‌ الاسلامی.
ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی. (1379). مناقب آل أبی طالب. علامه.
اخوان کاظمی، بهرام. (1387). امنیت اقتصادی و راهکارهای تأمین آن در آموزه‌های قرآنی و روایی. مطالعات قرآن و حدیث. ۱(۲)، ۱۸۳- ۲۱۵.
ازهری، محمد بن احمد. (۱۴۲۱). تهذیب اللغة. دار إحیاء التراث العربی.
افتخاری، اصغر و نصری، قدیر. (1384). روش و نظریه در امنیت پژوهی. پژوهشکده مطالعات راهبردی.
انصارى، مرتضى بن محمد. (1428). فرائد الأصول. مجمع الفکر الاسلامی‏.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1366). تصنیف غرر الحکم. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
جواهری‌پور، مهرداد؛‌ رحیمی، محمد و مؤمن‌پور، ‌رضا. (1393). شکل‌گیری اعتماد اجتماعی و فراتحلیل عوامل مؤثر در آن. مطالعات جامعه شناختی ایران، ۴(۱۴)، ۷۵- 97.
حر عاملی، محمد ­بن حسن. (۱۴۱۶). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. آل البیت لاحیاء التراث.
خادم علیزاده، امیر؛ عبداللهی آرانی، مصعب و غفورزاده، حسین. (1396). ارتباط انفاق و رشد اقتصادی در ایران. اقتصاد اسلامی، 17(65)، 5 -32.
دلشاد تهرانی، مصطفی. (۱۳۹۵). تراز بالندگی. دریا.
راغب اصفهانى‌، حسین‌ بن‌ محمد. (1412). مفردات الفاظ القرآن. دار القلم.
رشیدپور، مجید. (۱۳۷۴). مبانی اخلاق اسلامی. هجرت.
سن، آمارتیا. (۲۰۰۹). ایده عدالت. ترجمه احمد عزیزی. نشر نی.
طباطبایى، سید محمد حسین. (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
عسکری، حسن بن عبدالله. (۱۴۰۰). الفروق فی اللغة. دار الآفاق الجدیدة.
فتحی، یوسف. (۱۴۰۲). رابطه اقتصاد و سیاست در سیره علوی. سیره‌پژوهی اهل بیت (علیهم السلام).‌ ۹(16)، 110-87. https://doi.org/10.22081/csa.2023.75581
فراهانی‌فرد، سعید. (۱۳۸۱)، سیاست‏های اقتصادی در اسلام. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فیض کاشانى، ملا محسن. (1378). رسائل فیض کاشانى. مدرسه عالی شهید مطهری.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407). الکافی‏. دار الکتب الإسلامیة.
لکزایی، نجف و حاج زاده، هادی. (1393). بررسی امنیت اقتصادی افراد از خلال قواعد فقه امامیه با نگاهی به مرجع امنیت. دانشنامه حقوق اقتصادی. ۲۱(۶)، ۱- 31.
لیثى واسطى، على بن محمد. (1376). عیون الحکم و المواعظ. دار الحدیث.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقی. (1403). بحار الأنوار. دار إحیاء التراث العربی‏.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1389). دانش‏نامه امیرالمؤمنین(ع). دار الحدیث.
مطهری‏، مرتضی. (۱۳۷۵). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۵). پیام امام؛ شرح تازه و جامعی بر نهج‏البلاغه. دارالکتب الاسلامیه.
نیک‌گهر، عبدالحسین. (1369). مبانی جامعه شناسی. رایزن.
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 34
فروردین 1405
صفحه 213-228

  • تاریخ دریافت 20 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 25 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 17 شهریور 1404