دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

موسیقی درونی قرآن و تکثر معنایی: تبیین هم‌کنشِ آوای درونی کلام بر انتقال معانی در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌‌آموخته دکترای رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
3 استاد گروه قرآن‌پژوهی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
چکیده
هدف: دانش فنوسمانتیک (رابطه آوا ـ معنا) به پیوند دقیق میان متغیرهای آوایی، هجایی و معنایی می‌پردازد. این پژوهش بر آن است که با اتخاذ رویکرد نوین و چهارچوب تحلیلی و با بهره‌گیری از این دانش، به بررسی نظام‌مند هم‌کنش موسیقی درونی الفاظ قرآن و ساختار معنایی آیات بپردازد. ضرورت این پژوهش در پاسخ به این پرسش بنیادین نهفته است که چگونه موسیقی درونی کلام، علاوه بر جذابیت صوتی، در انتقال معانی ژرف و تکثر معنایی نقش ایفا می‌کند. این مطالعه با پرکردن خلأ تحقیقات پیشین که اغلب صرفاً بر جنبه‌های آوایی و زیبایی‌شناختی تمرکز داشتند، بُعد تازه‌ای از اعجاز بیانی و محتوایی قرآن را تبیین می‌کند.
روش پژوهش: روش پژوهش تحلیلی ـ توصیفی بوده و داده‌ها شامل مصادیق متعدد از آیات قرآن کریم است. این داده‌ها از طریق بررسی جامع عناصر مولد موسیقی درونی نظیر صفات حروف، فواصل آیات، تکرار و وزن عروضی گردآوری و تحلیل شده‌اند.
یافته‌ها: نوآوری مهم پژوهش، تبیین نقش محوری موسیقی درونی در تکثر معنا در کاربست واحد است. به این معنا که آوا و معنا چونان آینه در هم تجلی یافته و ارتباط وثیق میان ویژگی‌های موسیقایی و معنای آیات، به درک عمیق‌تر زیبایی‌های قرآن می‌انجامد.
نتیجه‌گیری: ارتباط وثیق میان ویژگی‌های موسیقایی و معنای آیات، به درک عمیق‌تر زیبایی‌های قرآن می‌انجامد و بُعد تازه‌ای از اعجاز بیانی و محتوایی قرآن را تبیین می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Explaining the Interaction of the Inner Music of Words on the Transmission of Meanings in the Quran

نویسندگان English

Arefeh zahra Akbari, 1
Muhammad Soltani Renani 2
Seyyed Mahmood Tayyeb Hosseini, 3
1 PhD graduate in Quranic Sciences and Hadith, University of Isfahan, Isfahan, Iran. Email: akbari.arefehzahra@gmail.com
2 Assistant professor of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Ahl al-Bayt Studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran. Email: m.soltani.r@ltr.ui.ac.ir
3 Professor, Department of Quranic Studies, Research Institute of Hawzeh and University, Qom, Iran. Email: tayyebhoseini@rihu.ac.ir
چکیده English

This study systematically investigates the interplay between the inherent musicality of Quranic words and the semantic structure of its verses. It adopts an innovative approach and a phono-semantic analytical framework that precisely connects phonological, syllabic, and semantic variables. The necessity of this research stems from the fundamental question of how the internal music of the text, beyond its mere acoustic appeal, plays a crucial role in conveying profound and multifaceted meanings. By addressing the gap in previous studies, which often focused solely on the phonetic and aesthetic aspects, this research clarifies a new dimension of the rhetorical and substantive miracle of the Qur’an. The research method is descriptive-analytical, and the data consist of numerous examples from the Holy Quran. These data were collected and analyzed through a comprehensive examination of the elements that generate internal music, such as the properties of letters, verse intervals, repetition, and prosodic meter.
A significant innovation of this research is the explanation of the central role of internal music in the multifaceted meaning within a single application. This implies that sound and meaning are manifested as mirrors of each other, and the close relationship between musical features and the meaning of the verses leads to a deeper understanding of the beauty of the Qur’an.

کلیدواژه‌ها English

Quranic words
Sound
Inner music
Meaning
Rhythm
Sound-meaning relationship
 ـ قرآن کریم. (۱۳۸۳). ترجمه حسین انصاریان. قم: اسوه.
 ابن جزری، شمس الدین محمد. (۱۹۹۷). التمهید فی علم التجوید. بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
اسدی، علی. (1399). بلاغت قرآن: زیبایی‌شناسی آوایی و ساختاری. تهران: سمت.
انیس، ابراهیم. (۱۹۹۷). فی الصوت والنحو فی اللغة العربیة. قاهره: مکتبة الأنجلو المصریة.
راجحی، عبده. (۲۰۰۲). المفصل فی علم اللغة العربیة. بیروت: دار النهضة العربیة.
ثعلبی، احمد بن محمد. (۱۴۲۲). الکشف و البیان عن تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
جرجانی، عبدالقاهر. (۲۰۰۱). دلائل الاعجاز فی القرآن الکریم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
خالدی، صلاح عبدالفتاح. (۲۰۰۸). اعجاز القرآن البیانی و دلائل مصدره الربانی. امّان: دار عمار.
خامه گر، محمد. (۱۳۹۵). ساختار سوره‌های قرآن کریم. آیه نور. تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۹۹۱). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داوودی. کویت: دار القلم.
رافعی، مصطفی صادق. (۱۳۸۷). اعجاز قرآن و بلاغت نبوی. ترجمه سیدجلال‌الدین مجتبوی. تهران: سروش.
زرکشی، محمد بن بهادر. (۱۴۱۰). البرهان فی علوم القرآن. تحقیق جمال حمدی ذهبی، ابراهیم عبدالله کردی و یوسف عبدالرحمن مرعشلی. بیروت: دار المعرفة.
زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۰۷). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دار الکتاب العربی.
سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی. (۱۹۹۵). تصویر الفنی فی القرآن. قاهره: دار الشروق.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر. (1421). الاتقان فی علوم القرآن. بیروت: دار الجیل.
طباطبایی، سیدمحمد حسین. (۱۳۹۰). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
 طباطبایی، صالح و گلفام، ارسلان. (۱۴۰۲). نمادپردازی آوایی از منظر زبان‌شناسی شناختی. تهران: لوگوس.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۲). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح فضل‏الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی. تهران: ناصرخسرو.
طوسی، خواجه نصیرالدین محمد بن محمد. (۱۳۶۳). معیار الأشعار. چاپ‌سنگی، تهران: سهروردی.
 فراستخواه، مقصود. (1376). زبان قرآن. تهران: علمی و فرهنگی.
فراهیدی، خلیل بن‌احمد (1364). العین. تحقیق سامرائی، ریاض: دارالهجرة.
قابل نصر، عطیه. (۱۳۸۷). غایة المرید فی علم التجوید. قاهره: دار السلام.
قرطبی، عبدالوهاب بن محمد. (۱۳۹۵). الموضع فی التجوید. بیروت: مطبعة دار الفکر.
مراغی، احمد مصطفی. (۱۴۲۲). علوم البلاغة البیان و المعانی و البدیع. بیروت: دار الکتب العلمیة.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. قم: دار الکتب الاسلامیة.
موسوی بلده، سید محسن. (1393). حلیة القرآن ۱. تلاوت. تهران: احیاء کتاب.
موسوی بلده، سید محسن. (1390). حلیة القرآن ۲. تلاوت. تهران: احیاء کتاب.
نجار، ماجد. (۱۹۹۱). علم الدلالة. قاهره: عالم الکتب.
همایی، جلال‌الدین. (۱۳۶۳). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: توس.

  • تاریخ دریافت 01 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 23 شهریور 1404