دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

ترمیم انتقادی پیشینه‌شناسی تاریخی شهید صدر در نظریه سنت‌های تاریخی قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه مطالعات قرآنی حوزه علمیه، پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
2 دانشیار فلسفه و کلام اسلامی، گروه معارف اسلامی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.
چکیده
هدف: ترمیم انتقادی آثار دانشمندان متکلم و مفسر یکی از ضرورت‌های انکارناپذیر در مسیر پیشبرد و توانمندسازی میراث علمی اسلام است. شهید سیدمحمدباقر صدر پیش از شهادت، در آخرین فرصت‌های خود به تبیین رویکرد موضوع محور در تفسیر قرآن پرداخته و کارکرد این رویکرد را به نظریه‌پردازی برای دستیابی به نظریه‌های اساسی قرآن و رسالت‌های منتج از آن مرتبط می‌داند. به‌منظور پیشبرد این نظریه، بازخوانی، نقد و ترمیم آن ضروری است. روش پژوهش: این تحقیق به روش توصیفی - تحلیلی و با نگاهی انتقادی انجام شده و داده‌های آن از طریق بررسی اسنادی و فیش‌برداری جمع‌آوری شده است. کتاب «المدرسة القرآنیة» شهید صدر به‌عنوان منبع اصلی تحقیق و سایر منابع به‌عنوان منابع تبیینی و تکمیلی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. یافته‌ها: با وجود توجه خاص شهید صدر به بیان پیشینه‌ها، پیشینه‌شناسی تاریخی وی تنها به بیانات مختصر و اجمالی از اتمیست‌ها، لاهوتیان، ابن خلدون، دکارت و ماکس محدود شده است. نتیجه‌گیری: پیشینه‌شناسی شهید صدر دچار کاستی بوده و نیازمند ترمیم است و مدعای او مبنی بر پیشتازی قرآن در بیان سنت‌های تاریخی، اگرچه از نظر تصریح به مفهوم سنة الله و اتقان علمی و شمار سنت‌ها قابل قبول است، اما از حیث وجود مصداق سنت‌ها، ناتمام است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Critical restoration of the historical background of martyr Sadr in the theory of historical traditions

نویسندگان English

said Bahmani 1
Faranak Bahmani 2
1 Assistant professor of Quranic studies, seminary, Quranic culture and education, Islamic Sciences and Culture Research Institute, Qom, Iran. E-mail: s.bahmani@isca.ac.ir
2 Associate professor of philosophy and theology, Department of Islamic Studies, Faculty of Literature and Humanities, Yasuj University, Yasuj, Iran. E-mail: fbahmani@mail.yu.ac.ir
چکیده English

Critical restoration of the works of theologians and exegetes is one of the undeniable necessities to advance and empower the scientific heritage of Islam. Shortly before his martyrdom, Martyr Sadr explained the subject-oriented approach in the interpretation of the Qur'an. He considers the function of this approach to be exclusively theorizing in order to obtain the basic theories of the Qur'an and the missions arising from it. The advancement of the mentioned theory is dependent on re-reading, criticizing, restoring and completing it comprehensively. Therefore, the aim of the research is to advance the theory of the historical traditions of Martyr Sadr through the critical restoration of his historical background in theorizing. The current research is descriptive-analytical and has been done with an emphasis on a critical view of the problem. The research data were organized through document review, record taking, and an analytical approach. Al-Madrasah Al-Quraniyyah of Martyr Sadr is used as a collection of research and other sources related to the objectives of the research. They serve as the explanatory and supplementary sources of the research. The findings show that, despite the special attention of Martyr Sadr to expressing history, his historical historiography is summarized in the brief views of atomists, Lahutian, Ibn Khaldoun, Descartes and Max. As a result, his historiography is deficient and in need of restoration. Also, his claim that the Qur'an takes the lead in expressing historical traditions is acceptable in terms of the number of traditions, but unacceptable in terms of the existence of traditions

کلیدواژه‌ها English

Restoration
Criticism
Historical background
Muhammad Bagher Sadr
Historical traditions
ـ قرآن کریم.
(انجیل)  عهد جدید؛ بر اساس کتاب مقدس اورشلیم، ترجمة پیروز سیار، تهران: نشر نی، 1387، چاپ دوم.
آصفی، محمدمهدی. (1358). فلسفه تاریخ در آینه وحی. ترجمه: مصطفی طباطبائی، مؤسسه آموزش و پژوهشی امام خمینی(ره).
آوی، آلبرت. (1358). سیر فلسفه در اروپا (ج1). ترجمه: علی اصغر حلبی، کتابفروشی زوّار.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414). لسان العرب. دار الفکر.
ابن‌عاشور، محمد. (بی­تا). التحریر و التنویر. بی‌نا.
اسدآبادی، جمال‌الدین و محمد عبده. (1993). العروة الوثقى والثورة التحریریة الکبرى. تحقیق: صلاح‌الدین بستانی. دار العرب.
اصغری، محمد. (1382). ماده در فلسفه دکارت. فصلنامه علامه، 3(5). 88-104
ایازی، سیدعلی‌نقی.(1391). «درآمدی بر تفسیر اجتماعی قرآن؛ مطالعه موردی "ماهیت قوانین اجتماعی در قرآن"». پژوهش‌های قرآنی. پیاپی71، 102ـ119.
ایازی، محمدعلی. (1383).  «تفسیر موضوعی از نگاه شهید صدر». فصلنامه پیام جاویدان، 2، 35ـ48.
دورانت، ویلیام جیمز. (1378). تاریخ تمدن: مشرق‌زمین گاهواره تمدن. ترجمه: احمد آرام، ع پاشایی و امیرحسین آریان‌پور. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
رشیدرضا، محمد. (1999). تفسیر القرآن المشهور بتفسیر المنار. دارالکتب العلمیة.
رضایی اصفهانی، محمدعلی. (1390). نظریه‌های علمی قرآن، پژوهش نامه قرآن و حدیث. (9)، 57-86.
روح­اللهی امیری، زهرا. (1388). سنت‌های الهی و رویدادهای تاریخ؛ بررسی موردی دیدگاه مقریزی در اغاثة الامة بکشف الغمة. نشریه تاریخ اسلام. 10(2)، پیاپی: 38، 7-32.
روسو، پیر. (1349). تاریخ علوم. چاپ پنجم، ترجمه: حسن صفاری. امیر کبیر.
زحیلی، وهبة. (1418). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. چاپ دوم، دار الفکر المعاصر.
ژیلسون، اتین. (1370). روح فلسفه قرون وسطی. ترجمه: علیمراد. داوودی. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ژیلسون، اتین. (1378). عقل و وحی در قرون وسطی. ترجمه: شهرام پازوکی. گروس.
سبحانی، جعفر. (1394). ویژگی‌های مکتب کلامی ابوالحسن اشعری. ماهنامه درس‌هایی از مکتب اسلام. 55(11)، پیاپی: 720، 768-774.
 سخاوی، محمد. (بی­تا). الضوء اللامع لأهل القرن التاسع (ج2). دار مکتبة الحیاة.
صدر، سید محمدباقر. (1388). سنت‌های تاریخ در قرآن. ترجمه: سیدجمال موسوی اصفهانی. دفتر انتشارات اسلامی.
صدر، سیدمحمدباقر. (1421). المدرسة القرآنیة (التفسیر الموضوعی للقرآن الکریم). مرکز الأبحاث و الدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
صدر، سیدمحمدباقر. (1424). اقتصادنا. مرکز الأبحاث و الدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
صدر، سیدمحمدباقر. (1981). البنک اللاربوی فی الإسلام. دار التعارف للمطبوعات.
صدیقی، مظهر الدین. (2008). التفسیر القرآنی للتاریخ. ترجمه: عبدالله سالم الزلیتنی. جامعة قاریونس (بنغازی).
عزیزی، غلامعلی.(1379)، «تفسیر موضوعی قرآن کریم از دیدگاه آیت الله شهید سیدمحمدباقر صدر»، ماهنامه معرفت. 35، 59ـ 66.
علیپور،محمدعلی .(1385و1386).  «بررسی قواعد و روش معرفت تاریخی در قرآن (باتکیه بر تاریخ پیامبر اکرم ص در قرآن»، فصلنامه تاریخ‌پژوهان، 8و9، 140ـ180.
عهد جدید. (1387). بر اساس کتاب مقدس اورشلیم. ترجمه: پیروز سیار. نشر نی.
قاسمی، جمال الدین. (1418). محاسن التأویل، تحقیق: محمد باسل عیون السود. دارالکتب الإسلامیة.
قطب، سید. (1412). فی ظلال القرآن. چاپ 17. دارالشروق.
کوشا، محمدعلی.(1389).  معرفت فرهنگی اجتماعی . 2 ، 33ـ56.
کاپلستون، فردریک. (1383). دیباچه‌ای بر فلسفة قرون وسطی. ترجمه: مسعود علیا. ققنوس.
گاتری، دبلیو.کی.سی. (1377). تاریخ فلسفه یونان (9)؛ اتمیان قرن پنجم لئوکیپوس و دموکریتوس. ترجمه: مهدی قوام صفری. فکر روز.
گلستانی، صادق.(1394). «بررسی تحلیلی سیر تفسیر اجتماعی قرآن کریم در قرن اخیر» معرفت فرهنگی اجتماعی . پیاپی ۲۵، 99ـ121.
گِلِن، ویلیام و هِنری مَرتِن. (1379). کتاب مقدس(عهد عتیق و جدید). ترجمه: فاضل‌خان همدانی. اساطیر.
مراغی، احمد. (بی‌تا). تفسیر المراغی، دار احیاء التراث العربی.
مطهری، مرتضی. (1374). مجموعه آثار استاد شهید مطهری(جلد 1). صدرا.
مطهری، مرتضی. (1374). مجموعه آثار استاد شهید مطهری(جلد6). صدرا.
مطهری، مرتضی. (1374). مجموعه آثار استاد شهید مطهری(جلد13). صدرا.
مطهری، مرتضی.(1376). مجموعه آثار استاد شهید مطهری(جلد15). صدرا.
معلوف، لویس. (1375). المنجد (عربی به فارسی). ترجمه: محمد بندر ریگی. انتشارات ایران.
مقریزی احمدبن علی. (بی­تا). إغاثة الأمّة بکشف الغمّة. تحقیق: یاسر سید صالحین. بی‌نا.
میرمحمدی، سیدضیاءالدین. (1385). فلسفه نظری تاریخ از دیدگاه قرآن (نقد دیدگاه شهید صدر). نامه تاریخ‌پژوهان. پیاپی6، 113-136.
ناظمی،روح الله؛ کاظم قاضی‌زاده و عبدالرضا زاهدی. (1395). «تحلیل تحولات پدیدآمده در مفهوم‌شناسی تفسیر اجتماعی قرآن کریم» پژوهشهای قرآنی. پیاپی 78، 4ـ33.
نوفل، عبد الرزاق. (1393). القرآن و العلم الحدیث. دار الکتاب العربی.
وبر، ماکس. (1382). روش‌شناسی علوم اجتماعی. ترجمه: حسن چاوشیان. نشر مرکز.
یساقی، علی اصغر و ایازی،محمدعلی . (1389).  «تحلیل مبانی و رویکرد شهید صدر به تفسیر موضوعی». فصلنامه فقه و تاریخ تمدن. 25، 196ـ217.

  • تاریخ دریافت 13 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 23 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 02 شهریور 1404