دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

مطالعه تطبیقی دیدگاه مفسران فریقین پیرامون رکون به ظالمان در آیه 113 سوره هود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
میلاد منشی 1
علی محمد میرجلیلی 2
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
10.30512/kq.2025.22704.4043
چکیده
هدف: قرآن در آیه 113 سوره هود از هرگونه اعتماد به ظالمان و همکاری با آنان نهی کرده است و می‌فرماید: (لا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِیاءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ). برخی از مفسران، ظالمان در این آیه را به کفار و مشرکان اختصاص داده‌اند و ازاین‌رو، همکاری با سران ظالم جامعه اسلامی را مجاز شمرده‌اند، ولی برخی دیگر از این آیه، عمومیت برداشته کرده و هرگونه اعتماد و همکاری با ظالمان، اعم از مسلمان و کافر را ممنوع می‌دانند. پژوهش حاضر به بررسی دیدگاه‌های تفسیری در باره این آیه می‌پردازد.
روش پژوهش: پژوهش پیشِ‌رو بنا دارد با استفاده از روش توصیفی- تطبیقی به بررسی دیدگاه مفسران مهم اهل‌سنت و شیعه پیرامون آیه 113 سوره هود (با محتوای نهی از رکون به ظالمان) پرداخته و با بیان اشتراکات و افتراقات نظریات مفسران و تحلیل دیدگاه‌ها، نظر صحیح تفسیری پیرامون این آیه را اعلام کند.
یافته‌ها: مفسران اهل‌سنت مانند طبری، زمخشری، فخر رازی، آلوسی، رشید رضا و سید قطب «رکون» در آیه 113 از سوره هود را به معنای عام تکیه‌کردن یا تمایل پیداکردن به ظالمان معنا کرده‌اند و برخی نیز به ذکر مصادیق برای آن مانند: سستی‌کردن در برخورد با ظالمان، عدم برخورد با آنان با وجود قدرت بر آن، رفتار خود را شبیه آنان قراردادن دانسته‌اند. از سوی دیگر، برخی از مفسران اهل‌سنت مراد از «الذین ظلموا» در آیه شریفه را مشرکان دانسته‌اند و ازاین‌رو، اعتماد به سران ظالم جامعه اسلامی و همکاری با آنان را مجاز شمرده‌اند. مفسران شیعه نیز رکون در آیه را به معنای اعتمادکردن و تکیه‌کردن دانسته­اند. از دیدگاه نویسندگان تفاسیر شیعی، مراد از «الذین ظلموا» در آیه مذکور، معنایی اعم از کافر و مسلمان است.
نتیجه‌گیری: اختلاف مفسران فریقین در تفسیر عبارت «الَّذینَ ظَلَمُوا» از آیه است. طبق نظریات مفسران شیعه، «الَّذینَ ظَلَمُوا» به معنای عموم ظالمان است و منحصر به ظالمان در عصر خاصی یا گروه خاصی از آنان نیست، هرچند سبب نزول آیه در خصوص گروهی خاص (مشرکان عصر نزول) است؛ درحالی‌که برخی از مفسران اهل‌سنت، مراد از «الَّذینَ ظَلَمُوا» در آیه مذکور را مشرکان و کفار دانسته‌اند. به نظر می‌رسد که دیدگاه شیعه در این زمینه صحیح است، زیرا موصول مذکور در آیه از الفاظ عام است و شامل تمام ظالمان (اعم از مسلمان، کافر و مشرک) می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
قرآن کریم
آیه 113 سوره هود
رکون به ظالم
اطاعت
تفسیر تطبیقی
موضوعات

عنوان مقاله English

Comparative Study of the Meaning of "Rukūn to the Oppressors" in Verse 113 of Surah Hud

نویسندگان English

Milad Monshi 1
ali mohammad mirjalili 2
1 PhD student of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, Meybod University, Meybod, Iran. E-mail: milad.monshi7888@gmail.com
2 Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, Meybod University, Meybod, Iran. E-mail: almirjalili@meybod.ac.ir
چکیده English

Verse 113 of Surah Hud prohibits rukōn (inclination/support) toward oppressors and sets punishment for it. Shi’a and Sunni commentators have differing views on the intended meaning of the phrase "alladhīna ẓalamū" (those who wronged) in this verse, necessitating a comparative study of the perspectives of the two schools. This research is conducted with an analytical-comparative method to examine the interpretations of Shi’a and Sunni exegetes regarding rukōn toward oppressors in Verse 113 of Surah Hud, identify the points of agreement and disagreement between the two views, and determine the most accurate interpretation of the verse.The findings indicate that both Shi’a and Sunni commentators define rukōn as an inclination or trust accompanied by desire and willingness, with some providing specific examples. Many Sunni exegetes interpret "alladhīna ẓalamū" in this verse as referring to polytheists or disbelievers, thereby permitting cooperation with oppressive Muslim rulers. In contrast, Shi’a commentators argue that "alladhīna ẓalamū" is a general term encompassing all oppressors, whether Muslim or non-Muslim. Both schools agree that trusting oppressors leads to divine punishment and that God will not aid those who rely on oppressors.

کلیدواژه‌ها English

Quran, Verse 113 of Surah Hud, Rukōn toward oppressors, Obedience, Shi&rsquo
a and Sunni exegetes
 ـ قرآن کریم. ترجمه: فولادوند، محمدمهدى.‏ (1418‌). دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى‏
آلوسى، محمود بن عبدالله. (1415). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
ابن‏ عاشور، محمدطاهر. (1420). تفسیر التحریر و التنویر. مؤسسة التاریخ العربی.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر. (1419‏). تفسیر القرآن العظیم‏. دار الکتب العلمیة.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414). لسان العرب. دار صادر.
ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد. (1419). تفسیر ابن أبی حاتم. مکتبة نزار مصطفی الباز.
ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبدالله. (بی‌تا). حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء. دار أم القری.
احمد بن حنبل. (1416). مسند احمد بن حنبل. مؤسسة الرسالة.
ازهری، محمد بن احمد. (۱۴۲۱). تهذیب اللغة. دار احیاء التراث العربی.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1410). ‌صحیح البخاری. وزارة الاوقاف.
حسینی زبیدی، محمدمرتضى. (1414). تاج العروس من جواهر القاموس. دار الفکر.
حویزى، عبدعلى بن جمعه .(1415). تفسیر نورالثقلین. اسماعیلیان.
خلیل بن احمد. (۱۴۰۹). العین. تحقیق: مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، مؤسسة دار الهجرة.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412‏). مفردات ألفاظ القرآن‏. تحقیق: صفوان عدنان داوودى، دار القلم‏.
راوندى کاشانى، فضل الله بن على‏. (بی­تا). النوادر (للراوندی).‏ دار الکتاب.
رشید رضا، محمد) .1414 .(تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. دار المعرفة.
زمخشرى، محمود بن عمر. )1407 .(الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل. دار الکتاب العربی.
سید بن قطب شاذلی. (1408). فی ظلال القرآن. دار الشروق.
سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر. ( 1404). الدر المنثور فى تفسیر المأثور. کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى.
شعیری، محمد بن محمد (بی‌تا). جامع الأخبار. نجف: ‏ مطبعة حیدریة
‏صاحب بن عباد، إسماعیل بن عباد. (1414). المحیط فی اللغة. عالم الکتاب.
صفار، محمد بن حسن‏. ( 1404)‏. بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّى الله علیهم‏. تحقیق: محسن کوچه باغى، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
طباطبایى، محمدحسین) .1352 .( المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسى، على بن حسن .(1385)‏.مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار. ‏المکتبة الحیدریة.
طبرسى، فضل بن حسن. (1372‏)‏. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح: فضل‏الله یزدى طباطبایى و‏ هاشم رسولى‏، ناصر خسرو.
طبرى، محمد بن جریر) .1412 .(جامع‌البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى). دار المعرفة.
طوسى، محمد بن حسن. (بی­تا). التبیان فی تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی.
عیاشى، محمد بن مسعود).1380(. التفسیر(تفسیر العیاشی). مکتبة العلمیة الاسلامیة.
فخر رازى، محمد بن عمر. )1420). التفسیر الکبیر. دار إحیاء التراث العربی.
فیاض، غلامحسین. (1401). تأمین امنیت دولت اسلامی در عرصه بین الملل بر مبنای قاعده­ نفی سبیل، رساله دکتری، جامعة المصطفی العالمیة.
فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى) .1415(. تفسیر الصافی. مکتبة الصدر.
(منسوب به) قمى، على بن ابراهیم. (1363)‏. تفسیر القمی‏. تحقیق: طیب موسوى جزایرى‏، دار الکتاب. ‏
کلینى، محمد بن یعقوب.‏ (1407‏). الکافی.‏ دار الکتب الإسلامیة.
محقق، جواد. (1401). راهبرد قدرت هوشمند در سیاست خارجی دولت اسلامی از منظر قرآن کریم. رساله دکتری، جامعة المصطفی العالمیة.
مسعودی، عبدالهادی.( 1398). فقه الحدیث(4). موسسه انتشاراتی دارالحدیث.
مصطفوى، حسن. (1430). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏. دار الکتب العلمیة- مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.
مکارم شیرازى، ناصر. (1371(. تفسیر نمونه. دار الکتب الإسلامیة.
نورى، حسین بن محمد تقى. (1408)‏. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. مؤسسة آل البیت علیهم السلام.

  • تاریخ دریافت 25 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 21 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 23 مرداد 1404