دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

مقایسه رویکرد تفسیری طالقانی و مصباح ‌یزدی در مواجهه با نظریه تکامل درآیات آفرینش انسان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قم، ایران.
2 دانشیار گروه تفسیر و علوم قرآن، مؤسسه امام خمینی(ره) قم، ایران.
چکیده
هدف: این پژوهش با هدف مقایسه رویکرد تفسیری آیت‌الله سیدمحمود طالقانی و آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی در مواجهه با نظریه تکامل در تفسیر آیات آفرینش انسان انجام شده است..
روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و داده‌های آن به شیوه کتابخانه‌ای گردآوری شده است.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طالقانی با پذیرش نظریه تکامل، کوشیده است با بازنگری در برخی جنبه‌های آن و تلفیق آن با مفاهیمی همچون حرکت جوهری، توحید و تکامل معنوی، میان این نظریه و آموزه‌های دینی سازگاری برقرار کند و آیات آفرینش انسان را بر اساس آن تفسیر نماید. بااین‌حال، تقریر وی از تکامل انواع، نه مورد پذیرش طرفداران این نظریه در غرب قرار گرفته و نه توانسته است مشکلات تجربی آن را برطرف سازد. افزون بر این، تطبیق آیات بر این تقریر با ظواهر روشن آیات آفرینش انسان سازگاری ندارد. در مقابل، مصباح یزدی معتقد است که ظواهر قرآن به‌روشنی بر آفرینش مستقل و اعجازآمیز حضرت آدم از خاک دلالت دارند و نسل کنونی بشر به او بازمی‌گردد. وی نظریه تکامل را به دلیل فقدان پشتوانه‌های علمی کافی و ابتنا بر استقرا و حدس، فاقد اعتبار لازم برای عدول از ظواهر آیات قرآن می‌داند.
نتیجه‌گیری: مقایسه دو دیدگاه نشان می‌دهد که طالقانی با پذیرش نظریه تکامل، درصدد تفسیر سازگارانه آیات قرآن برآمده است؛ درحالی‌که مصباح یزدی، با تأکید بر ظواهر آیات و ارزیابی انتقادی پشتوانه‌های علمی نظریه تکامل، آن را مبنای موجهی برای تأویل آیات نمی‌داند. بر این اساس، رویکرد مصباح یزدی با ضوابط ارزیابی نظریه‌های تجربی و قواعد معتبر تفسیر قرآن سازگاری بیشتری دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Interpretive Approaches of Taleghani and Mesbah Yazdi to the Evolution Theory in the Verses on Human Creation

نویسندگان English

mohammad hoseinkhani 1
amirreza ashrafi 2
1 PhD student, Department of Quranic Sciences and Hadith, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran. E-mail: mhk25mhk@yahoo.com
2 Associate professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran. E-mail: ashrafi@iki.ac.ir
چکیده English

The theory of evolution, which has attracted considerable attention among scientists worldwide, has raised challenges among Muslim thinkers. Most Muslim scholars have regarded this theory as incompatible with the Qur’anic verses concerning the creation of man, while some have accepted the theory with an attempt to demonstrate its compatibility with the Qur’anic account of human creation. Ayatollah Muhammad-Taqi Mesbah-Yazdi and Ayatollah Sayyid Mahmoud Taleghani are among the contemporary thinkers who respectively represent these two approaches. This article seeks to compare the approaches adopted by Mesbah-Yazdi and Taleghani to the theory of evolution in their interpretation of the Qur’anic verses concerning the creation of man. The research employed a descriptive-analytical method, and the data were collected through library research. The findings indicate that, from Mesbah-Yazdi’s perspective, the surface meanings of the Qur’an clearly indicate the independent creation of the first human being. Since the theory of evolution lacks the necessary scientific foundations and is based on induction and conjecture, it cannot lay a sufficiently strong basis for departing from the surface meanings of the Qur’anic verses. By contrast, after accepting the theory of evolution, Taleghani sought to reconcile it with religious views by reconsidering some aspects of the theory and to interpret the Qur’anic verses within a framework consistent with it. However, the formulation of the theory that he presented has not been endorsed even by the proponents of the evolution theory. Furthermore, applying this interpretation to the Qur’anic verses concerning human creation has not been accepted by the majority of Muslim scholars because of its failure to observe the precise methodological principles of Qur’anic interpretation.

کلیدواژه‌ها English

Creation of man, Mesbah Yazdi, Taleqhani, A ray of light from the Qur&rsquo
an, Theory of evolution
ـ قرآن کریم.
ـ نهج البلاغه. گردآورنده: شریف رضی، محمد. (1414). تصحیح: صبحی صالح، هجرت.
آریان، حمید. (1395). آفرینش انسان در قرآن. مرتضی.
آسوده، اسحاق. (1394). تحلیل نظریه تکامل و پیامدهای آن. پژوهش‌های فلسفی‌کلامی، 17(1)، پیاپی: 65، 131-152.
آلوسی، سیدمحمود. (1415). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. دار الکتب العلمیة.
ابن فارس، احمد. (1404). معجم مقاییس اللغة. تصحیح: عبدالسلام محمد هارون، مکتب الاعلام الاسلامی.
باربور، ایان. (1392). دین و علم. ترجمه: پیروز فطورچی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
بازرگان، مهدی. (1351). توحید، طبیعت، تکامل. قلم.
بهزاد، محمود. (1356). داروینیسم و تکامل. شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
جوادی ‌آملی، عبدالله. (1398). تفسیر تسنیم. اسراء.
داروین، چارلز. (1380). منشأ انواع. ترجمه: نورالدین فرهیخته، اهل قلم.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412). مفردات ألفاظ القرآن. دار القلم.
زمخشری، محمود بن عمر. (1407). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. دار الکتاب العربی.
سبحانی تبریزی، جعفر. (1383). منشور جاوید. مؤسسه امام صادق(ع) .
سبحانی تبریزی، جعفر. (1387). الموجز فی اصول الفقه. مؤسسه امام صادق(ع) .
سحابی، یدالله. (1387). قرآن مجید، تکامل و خلقت انسان. شرکت سهامی انتشار.
صدوق، محمد بن علی. (1362). الخصال. دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
صدوق، محمد بن علی. (1385). علل الشرایع. کتاب‌فروشی داوری.
صدوق، محمد بن علی. (1398). التوحید. دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
طالقانی، سیدمحمود. (1362). پرتوی از قرآن. شرکت سهامی انتشار.
طالقانی، سیدمحمود. (1387). درس‌های قرآنی. شرکت سهامی انتشار.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1390). المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ناصر خسرو.
طریحی نجفی، فخرالدین. (1362). مجمع البحرین. مرتضوی.
عراقی، محمود. (1349). سخنی پیرامون خلقت انسان از نظر قرآن. شفق.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420). التفسیر الکبیر. دار إحیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409). کتاب العین. هجرت.
فوکویاما، فرانسیس. (1390). آینده فرا انسانی ما. ترجمه: ترانه قطب، وزارت امور خارجه.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1382). کاوش‌ها و چالش‌ها. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی. (1390). آموزش فلسفه. چاپ و نشر بین الملل.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). به پیشواز خورشید غرب. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). رساترین دادخواهی و روشنگری. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی. (1399). انسان‌شناسی در قرآن. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مطهری، مرتضی. (1390). مجموعه آثار. صدرا.
مظفر، محمدرضا. (1429). المنطق. معراج.
نصر، سید حسین. (1388). نقد نظریه تکاملی داروین. رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی، 21(1)، پیاپی: 72، 4-11.

  • تاریخ دریافت 27 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 25 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 23 مرداد 1403