دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

سیر تطور دیدگاه دانشمندان شیعه امامیه در تبیین روایات امر بین الامرین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فرهنگ و معارف اسلامی، دانشگاه علم و صنعت ایران
2 گروه فرهنگ و معارف اسلامی دانشگاه علم و صنعت ایران
10.30512/kq.2026.23017.4116
چکیده
مسئله امر بین ‌الامرین از مهم‌ترین مباحث حدیثی شیعه در حوزه عقائد است که به تبیین نسبت میان فعل انسان و خدا می‌پردازد. دانشمندان شیعه در طول تاریخ، دو رویکرد کلی در مواجهه با این روایات داشته‌اند. منشأ این اختلاف رویکرد، تفاوت فهم و تفسیر آنان از تفویض بوده است. دانشمندان امامیه در دوره‌های نخست، تفویض را تشریعی تفسیر می‌کردند، بدان معنا که خدا امور دینش را به انسان‌ها واگذار نکرده تا آ‌‌‌نان به دلخواه خود رفتار کنند بلکه با فرستادن پیامبران حدود شرعی معین کرده است. اما از دوران متاخر به بعد تفسیر عالمان امامیه از تفویض و به تبع آن روایات امر بین الامرین جنبه تکوینی یافت، بدان معنا که خداوند رابطه‌ای تام با افعال انسان‌ها دارد و هر انسانی برای انجام افعال خود، آن به آن نیازمند اراده و فیض‌رسانی خداست، این رویکرد، بدون در نظر گرفتن تشریع الهی صرفاً بر رابطه وجودی میان تمام افعال انسان‌ها با خدا تاکید دارد. این پژوهش با بررسی رویکردهای اندیشمندان امامیه، ثابت می‌کند که منشأ این اختلاف، تحول در زیرساخت‌های فکری و روش‌شناختی بوده است. دانشمندان متقدم امامیه تحت تأثیر منازعات فکری میان معتزله و اشاعره، مکتب کلامی خود را شکل دادند و تفسیر آنان از این روایات نیز مبتنی بر همان مکتب است، اما با ورود فلسفه و عرفان اسلامی در قرنهای هفت و هشت و تثبیت آن با ظهور حکمت متعالیه، آراء عالمان امامیه از این روایات جنبه فلسفی و عرفانی یافت و از تفسیر اعتزالی در دوران متقدم به تبیینی فلسفی و عرفانی در دوران معاصر رسیدیم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The evolution of Twelver Shia scholars’ perspectives in explaining the narrations on amr bayn al-amrayn.

نویسندگان English

hamid modarresi 1
hamid karymi 2
1 Department of Islamic Culture and Teachings, Iran University of Science and Technology
2 department of islamic culture and teachings iran,. university of science and technology
چکیده English

The issue of “the matter between the two matters” (al-amr bayn al-amrayn) is one of the most important Shiʿa Imāmī hadith-based theological topics, addressing the relationship between human action and divine agency. Throughout history, Shiʿa scholars have offered diverse interpretations of this concept. In the early periods, Imāmī scholars generally approached these narrations from a normative (shar‘ī) perspective, but from the later periods onward, their interpretations took on an ontological (takwīnī) dimension, resulting in a complete transformation of how this concept was understood.



This study, by examining the development of Imāmī scholarly views, demonstrates that changes in their intellectual and methodological foundations were the source of these interpretive differences. Early Imāmī scholars, influenced by the theological debates between the Muʿtazilites and Ashʿarites, shaped their theological school accordingly, and their interpretation of these narrations was based on that framework. However, with the entrance of Islamic philosophy and mysticism in the 7th and 8th centuries (AH), and their consolidation through the emergence of Transcendent Philosophy (ḥikmat al-mutaʿāliyah) in the 11th century (AH), the views of Imāmī scholars gradually acquired philosophical and mystical dimensions. Thus, the earlier Muʿtazilite-leaning interpretation of these narrations evolved into a philosophical and mystical explanation in later periods.

کلیدواژه‌ها English

al-amr bayn al-amrayn
narrations
Imāmī scholars
the Muʿtazilites
philosophy
mysticism

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 01 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 02 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 25 خرداد 1405