دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

معناشناسی توصیفی واژه «غنی» در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 . دانشیار گروه عربی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
هدف: واژه «غنی» از واژگان پربسامد قرآن کریم است. صفت «غَنى» بر وزن فعیل به‌معناى فاعل است که بر بسندگى دلالت دارد. غناى خداوند متعال، به‌معناى بى‌نیازى مطلق اوست. پرسش اصلی پژوهش این است که واژه «غنی» در کاربرد وحیانی، بر محور همنشینی یا جانشینی، در ارتباط با کدام واژه‌ها استعمال شده؟ و این واژه در تقابل معنایی با کدام واژه‌ها است؟ هدف، دستیابی به مفهوم درونی واژه «غنی» و تبیین جایگاه آن در قرآن کریم، با استفاده از روابط معنایی (مکملی، اشتدادی، تقابلی و توزیعی) است. روش پژوهش: روش پژوهش، توصیفی ‌ـ تحلیلی و با فیش‌برداری از منابع کتابخانه‌ای است. ابتدا آیات موردنظر استخراج گردید، سپس واژگان همنشین، جانشین و واژگان متضاد با واژه «غنی» مورد بررسی قرار گرفت؛ ابتدا معنای لغوی و اصطلاحی آنها بررسی و سپس رابطه نحوی و ساختاری این واژگان تحلیل گردید. یافته‌ها: یافته‌ها بر آن است که واژه «غنی» در قرآن مجید غالباً درباره خداوند متعال به‌کار رفته ولی این واژه و مشتقات آن در چند مورد درباره انسان نیز به‌کار رفته است. مفهوم اصلی «غنی» را بر اساس آیات قرآنی می‌توان منطبق بر معنایِ عام و رایج لغویِ آن یعنی «بی‌نیاز» دانست. واژه «غنی» با واژگانی چون «حلیم، حمید، کریم، رحمت و شُکر» رابطه همنشینی دارد که واژه «حمید» بسامد بالاتری نسبت به دیگر همنشین‌ها دارد؛ برای دستیابی به واژه جانشین، از معناشناسیِ مبتنی بر بافت زبانی و رویکرد ساخت‌گرا در معناشناسی بهره گرفته شده است. واژه «غنی» با واژگان «صمد» و «واسع» رابطه جانشینی و با واژه‌های «فقر، بُخل و کفر» تقابل معنایی دارد. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان می‌دهد واژگان هم‌نشین با «غنی» از طریق روابط نحوی و معنای اشتدادی، مفهوم آیات را تقویت می‌کنند و جانشینی آن با «واسع» در برخی موارد معنایی متفاوت ایجاد می‌کند. همچنین در تقابل با این واژه، بخل منجر به محرومیت، فقر نشان از نیاز ذاتی آفریده‌ها و کفر نماد ناسپاسی در برابر نعمت‌های الهی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Descriptive Semantics of the Lexeme "Ghani" in the Holy Qur'an

نویسندگان English

Vafa Mahfouzi Mousavi 1
Dr.Hasan Abdollahi 2
1 PhD student in Arabic language and literature, Dr. Ali Shariati Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. E-mail: vafa.mahfoozi@gmail.com
2 Associate professor, Department of Arabic, Dr. Ali Shariati Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. E-mail: abd@um.ac.ir
چکیده English

The word "Ghani" is one of the high-frequency terms in the Holy Qur'an. The attribute "Ghani" (on the morphological pattern of Fa'eel, denoting the active participle) signifies self-sufficiency. The wealth/self-sufficiency of Allah Almighty refers to His absolute independence from all creation. The primary research question of this study is: in its revelatory usage, around which words does "Ghani" co-occur (collocation) or substitute (synonymy), and with which words does it stand in semantic opposition (antonymy)? The objective is to attain the inner meaning of the word "Ghani" and clarify its position in the Holy Qur'an by utilizing semantic relations (complementary, intensive, oppositional, and distributive). The research methodology is descriptive-analytical, employing a note-taking approach from library resources. First, the relevant verses were extracted; subsequently, the collocates, substitutes, and antonyms of the word "Ghani" were investigated. Their lexical and technical meanings were examined, followed by an analysis of the syntactic and structural relationships of these words. The findings indicate that in the Holy Qur'an, the word "Ghani" is predominantly used regarding Allah Almighty, although this word and its derivatives are used regarding humans in several instances. Based on Quranic verses, the core concept of "Ghani" can be aligned with its general and common lexical meaning, namely "self-sufficient." The word "Ghani" maintains collocation relationships with words such as "Halim" (Clement), "Hamid" (Praiseworthy), "Karim" (Generous), "Rahmah" (Mercy), and "Shukr" (Gratitude), with "Hamid" exhibiting a higher frequency than the other collocates. To identify substitute words, a context-based semantics and a structuralist approach in semantics were employed. The word "Ghani" maintains a substitution relationship with "Samad" and "Wasi'" and stands in semantic opposition to the words "Faqr" (Poverty), "Bukhl" (Miserliness), and "Kufr" (Disbelief). This research demonstrates that the collocates of "Ghani" reinforce the meaning of the verses through syntactic relations and intensive semantic meanings, while its substitution with "Wasi'" creates distinct nuances in certain contexts. Furthermore, in opposition to this word, miserliness leads to deprivation, poverty indicates the inherent need of creatures, and disbelief symbolizes ingratitude toward divine blessings.

کلیدواژه‌ها English

Holy Qur&‌rsquo
an, Ghani, Collocates, Synonyms, Oppositional semantic relationship
ـ قرآن کریم.
ابن فارس، ابو الحسین احمد. (1991). مقاییس اللغة. دار الجیل.
ابن منظور انصاری، محمد بن مکرم. (1300). لسان العرب. دار صادر.
اختیار، منصور. (1348). معناشناسی. دانشگاه تهران.
ایزوتسو، توشیهیکو. (1361). خدا و انسان در قرآن. ترجمه: احمد آرام، چاپخانه بهمن.
ایزوتسو، توشیهیکو. (1378). مفاهیم اخلاقی ـ دینی در قرآن مجید. ترجمه: فریدون بدره‌ای، فرزان.
بی‌یرویش، مانفرد. (1374). زبان‌شناسی جدید. ترجمه: محمدرضا باطنی، آگاه.
پالمر، فرانک. (1391). نگاهی تازه به معناشناسی. ترجمه: کورش صفوی، مرکز.
تفلیسی، حبیش. (1371). وجوه قرآن. تحقیق: مهدی محقق، دانشگاه تهران.
حدادی، آمنه. (1389). حس فرامتن در قرآن. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، استاد راهنما: مهدی مطیع، دانشگاه تربیت معلم تهران.
حسینی اصفهانی، سید مرتضی. (بی‌تا). نگرش وحی بر خداشناسی. فره.
راغب اصفهانی، ابو‌القاسم حسین بن محمد. (بی‌تا). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق: محمد سید کیلانی، دار المعرفة.
روبینز، آر. اچ. (1384). تاریخ مختصر زبان‌شناسی. ترجمه: علی‌محمد حق‌شناس. بی‌نا.
زمخشری، محمود بن عمر. (1389). تفسیر کشاف. ترجمه: مسعود انصاری، ققنوس.
سلمان‌نژاد، مرتضی. (1391). معناشناسی تدبر در قرآن با سه رویکرد ساختاری، ریشه‌شناسی و تاریخ‌انگاره. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق(ع).
شریف‌زاده، رضا. (8/7/1397). بخل و آثار زیانبار آن، پژوهه. https://pajoohe.ir/Product.aspx?ProductID=46666
صافی، محمود. (1990). الجدول فی إعراب القرآن و صرفه و بیانه. دار الرشید.
صفوی، کورش. (1387). درآمدی بر معناشناسی. سوره مهر.
طباطبایی، سید محمد حسین. (1378). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمه: سید محمدباقر موسوی همدانی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (1350). تفسیر مجمع‌البیان. ترجمه: محمد مفتح، فراهانی.
عضیمه، صالح. (1380). معناشناسی واژگان قرآن. ترجمه: سید حسین سیدی، آستان قدس رضوی.
فیروزآبادی، مجدالدین محمد بن یعقوب. (1993). القاموس المحیط. مؤسسة الرسالة.
قرشی، سید علی‌اکبر. (1353). قاموس قرآن. دار الکتب الاسلامیة.
قرطبی، محمد بن حمید. (1927). الجامع لأحکام القرآن. دار الکتب المصریة.
محمّد العوّا، سلوی. (1393). بررسی زبان‌شناختی وجوه و نظائر در قرآن کریم. ترجمه: سید حسین سیدی، مشهد: به‌نشر.
مصطفوی، حسن. (1430). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. دار الکتب العربیة.

  • تاریخ دریافت 08 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 12 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 01 خرداد 1404