دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

واکاوی معیارهای نقد حدیث در مناظره امام جواد(ع) با یحیی ‌بن ‌اکثم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
10.30512/kq.2025.22152.3961
چکیده
هدف: یکی از مهم‌ترین اقدامات ائمه(ع) در کنار تبیین احادیث نبوی و شرح احکام و معارف دین، مقابله با انحرافات فکری و احادیث جعلی بود. امام جواد(ع) با تکیه بر اصول محکم و متقن دینی و عقلی، به نقد احادیث جعلی پرداختند که در این مقاله مورد بررسی قرار می‌گیرد.
روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، معیارهای نقد احادیث جعلی را از گفتگو و مناظره امام جواد(ع) با یحیی بن اکثم استخراج نموده و ضمن تبیین و تحلیل آنها، شیوه استناددهی امام(ع) به این معیارها را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است.
یافته‌ها: امام جواد(ع) در مجلس مأمون، در پنج محور، احادیث مورد استناد یحیی بن اکثم درباره فضیلت خلفاء را نقد کرده‌اند. امام(ع) در محور اول، با استناد به آیات قرآن، تعارض برخی از این روایات با قرآن را نشان دادند و در محور دوم، با استناد به سنت صحیح نبوی، احادیث معارض را نقد نمودند؛ حضرت(ع) در محور سوم با استناد به ضروریات دینی و قطعیات اعتقادی، به نقد احادیث مجعول پرداختند و در محور چهارم با استناد به گزارش‌های تاریخی معتبر به نقد احادیث موضوعه اشاره نمودند و در محور پنجم، با استناد به مسلّمات عقلی که مورد پذیرش همگان است، برخی از این احادیث را مورد نقد قرار دادند.
نتیجه‌گیری: امام جواد(ع) در این مناظره، از مسلّمات مورد پذیرش طرف مقابل استفاده می‌نماید که کاملاً مشهود و یقینی بوده است و با توجه به نقد متنی، تعارض تباینی احادیث مورد استناد یحیی بن اکثم با معیارهای قطعی را نشان میدهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the criteria of Hadith criticism in Imam Javad's debate with Yahya Ibn Aktham

نویسنده English

asghar Tahmasebi Boldaji
Assistant professor, Quranic sciences and Hadith Department, Shahrekord University, Iran.
چکیده English

One of the most important actions of imams, along with the explanation of prophetic hadiths and religious rules and teachings, was to deal with intellectual deviations and fake hadiths. The fake hadiths that were forged by perverted forgers harmed the religious truths. Accordingly, each imam in his era faced this issue. Imam Javad also criticized and refuted fake hadiths by relying on solid religious and intellectual principles. He criticized the hadiths cited by Yahya Ibn Aktham about the virtues of the caliphs in the presence of Ma’moun in five axes. In the first axis, the Imam cited the verses of the Qur'an and showed the conflict of some of the traditions with the Qur'an. In the second axis, the imam criticized the hadiths against this standard by referring to the correct prophetic tradition. In the third axis, he criticized and refuted fake hadiths in this regard by referring to the certain requirements of the religion. In the fourth axis, Imam cited authentic historical reports to criticize the hadiths that are against this criterion. Finally, in the fifth axis, in some cases, citing certainties and logical axioms that are accepted by everyone, he criticized and rejected some of these hadiths. With a descriptive-analytical method and on the basis of the Imam's words in the debate with Yahya Ibn Aktham, the present study has extracted the criteria for criticizing fake hadiths from this conversation and then analyzed these criteria.

کلیدواژه‌ها English

Imam Javad (pbuh)
Debate
Forgery of hadiths
Yahya Ibn Aktham
ـ قرآن کریم.
ـ نهج البلاغه. گردآورنده: سید رضی، تحقیق: صبحی صالح. (1414). هجرت.
ابن حنبل، احمد. (1412). مسند. دار احیاء التراث العربی.
ابن سعد، ابو عبدالله محمد. (1410). الطبقات الکبری. دارا لکتب العلمیة.
ابن عاشور، محمد بن طاهر. (1420). التحریر و التنویر. مؤسسة التاریخ العربی‏.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر. (بی­تا). البدایة و النهایة. دار احیاء التراث العربی.
ابوالفتوح رازى، حسین بن على. (1408)‏. روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. آستان قدس رضوی.
ادلبی، صلاح الدین بن احمد. (1403). منهج نقد المتن عند علماء الحدیث النبوی. دار الآفاق الجدیدة.
بارانی، محمدرضا و معتمد لنگرودی، فاطمه. (۱۳۹۴). سیر تطور تاریخی مناظره‌های امام جواد(ع). سخن تاریخ، 9(۲)، پیاپی: 22، ۷-۳۸.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1377). التاریخ الکبیر. دار الکتب العلمیة.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1401). صحیح البخاری. دار الفکر.
ترمذی، محمد بن عیسی. (1425). سنن الترمذی. دار الفکر.
جعفری، بهزاد. (1381). ترجمه الاحتجاج. اسلامیة.
جوادی آملی، عبدالله. (1387). تفسیر تسنیم. اسراء.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله. (1411). المستدرک علی الصحیحین. دار المعرفة.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1383). وسائل الشیعة. المکتبة الاسلامیة.
صادقی تهرانی، محمد. (1406). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنة. فرهنگ اسلامی.
صدوق، محمد بن علی بابویه. (1408). علل الشرایع، دار احیاء التراث.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه. ( 1413الف). اعتقادات الإمامیة. المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (1413ب). من لا یحضره الفقیه. مؤسسة النشر الاسلامی.                  
صنعانی، أبو بکر عبد الرزاق بن همام بن نافع. (1403). مصنف عبد الرزاق الصنعانی. المجلس العلمی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1417). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ پنجم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسى‏، احمد بن على. (1403). الإحتجاج على أهل اللجاج‏. مرتضی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چ3، تحقیق: جواد بلاغی، ناصر خسرو.
طوسی، محمد بن حسن. (1390). الاستبصار. دار الکتب الاسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی.
عبداللهی عابد، صمد؛ نبوی، سید مجید؛ قلی‌زاده، هاجر و جعفریان، حسن. (۱۴۰۲). بررسی تطبیقی مناظرات امام جواد(ع) و قرآن کریم با رویکرد بینامتنیت. مطالعات تطبیقی قرآن و حدیث، 12(1)، پیاپی: 20، ۷-۲۸.
غفاری صفت، علی اکبر و صانعی پور، محمدحسن. (1388). تلخیص مقباس الهدایة. دانشکده اصول الدین.
فضل الله، سید محمدحسین. (1419). تفسیر من وحی القرآن. دار الملاک.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1388). الکافی. دار الکتب الاسلامیة.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1403). بحار الانوار. دار احیاء التراث.
مسعودی، عبدالهادی. (1393). وضع و نقد حدیث. سمت.
مسلم بن حجاج. (بی­تا). صحیح مسلم. دار الفکر.   
مسعودی، علی بن حسین. (1362). اثبات الوصیة. ترجمه: محمدجواد نجفی، اسلامیه.
مفید، محمدبن محمد. (1413). الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد. کنگره شیخ مفید.
منتظرالقائم، اصغر؛ چلونگر، محمدعلی و بوسعیدی، فرشته. (۱۳۹۵). جایگاه اصحاب ایرانی امام جواد (ع) در علم حدیث با تأکید بر کتب اربعه شیعه. سخن تاریخ، 10(1)، پیاپی: 23، ۷-۳۲.
 
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 34
فروردین 1405
صفحه 229-245

  • تاریخ دریافت 27 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 01 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 13 بهمن 1403