دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

بررسی شناختی طرح‌واره‌های تصویری در سوره سبأ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه زبان و ادبیات عربى، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی کارشناسى ارشد، گروه زبان و ادبیات عربى، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.30512/kq.2024.21257.3837
چکیده
هدف: بررسی و تحلیل طرح‌واره‌های تصویری قرآن کریم، بر اساس رویکردهای جدید نقدی سبب می‌شود تا مفاهیم انتزاعی به طور ملموس و گسترده‌ای در ذهن مخاطب درک و دریافت شوند؛ زیرا طرح‌واره‌های تصویری در واقع یک نوع ساخت مفهومی است که در معنی‌شناسی شناختی تاثیر به سزایی دارد.
روش پژوهش: راهبرد روش‌شناختی مقاله حاضر، بهره‌گیری از نظریه طرح‌واره‌های تصویری لیکاف و جانسون است که مبتنی بر طرح‌واره‌های حرکتی، قدرتی و حجمی می‌باشد. از این رو نگارندگان با روش تحلیلی – توصیفی طرح‌واره‌های تصویری سوره سبأ را بررسی کرده و کوشیده‌اند تا مفاهیم انتزاعی و ذهنی موجود در این سوره را بر اساس نظریه طرح‌واره‌های تصویری تبیین کند.
یافته‌ها: دریافت‌های معنی‌شناسی طرح‌واره‌های حجمی سوره سبأ، حاکی از وجود تجربیاتی مانند: دیدن، فراگرفتن، اشاره کردن و مکان‌مندی ظرفیت آسمان‌ها و زمین، تهمت زدن، دروغگویی، گمراهی، رمیدن و ترسیدن است که بیشتر از مفاهیم دیگر جلب توجه می‌کند. اما طرح‌واره‌های حرکتی این سوره، فقط با تجربۀ رسیدن مطرح شده‌اند که ذهن انسان را در فضای حرکت و مقصدی که این طرح‌واره‌ها حاکی از آن هستند، قرار می‌دهد. در طرح‌واره‌های قدرتی نیز تجربیاتی چون بیان قدرت لا یزال الهی در برابر منکران و یا تسلیم شدن کافران در دام وسوسه‌های شیطانی که منجر به انکار معاد می‌شود، به عنوان مانع و سدّی مطرح شده و یا به گونه‌ای است که سدّی در برابر آن قرار می‌گیرد.
نتیجه‌گیری: طرح‌واره‌های تصویری با بسامد 61 موردی و در سه سطح حجمی، حرکتی و قدرتی در سوره سبأ می‌باشد که میان مفهوم‌سازی و ادراک انسانی تناسب ایجاد کرده است. در این میان طرح‌واره‌های حجمی، بیشترین میزان فراوانی را دارند که در حسی شدن مفاهیم انتزاعی و قابل اداراک بودن آنها، نقش درخور توجه‌ای را در سوره ایفا کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Cognitive analysis of image schemas in Surah Saba

نویسندگان English

Ezzat Mollaebrahimi 1
monta zargoosh 2
2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تهران،
چکیده English

Image schemas are one of the topics in cognitive linguistics. The analysis of religious and literary texts based on image schemas can play an effective role in understanding the texts. In other words, image schemas are a type of conceptual construction with a significant impact on cognitive semantics. One of the most important approaches in this field is the theory of image schemas developed by Lakoff and Johnson, which is based on movement, power and volume schemas. The current research is an analytical-descriptive study that investigates image schemas and tries to explain the abstract and mental concepts in Surah Saba based on the theory of image schemas. From the findings of the research, it is inferred that image schemas with a frequency of 61 cases at volume, movement and power levels are found in Surah Saba. Power the movement schemes point to goals and are more compatible with the nature of the surah; they are assigned the second rank. Power schemas have the lowest frequency and reflect abstract concepts in the form of barriers. The presence of visual schemas in Surah Saba has caused abstract concepts to be concretely and widely understood in the mind of the audience.

کلیدواژه‌ها English

Cognitive linguistics
Image schemas
Volume
Movement
Power
Surah Saba
ـ قرآن کریم.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414). لسان العرب. دار صادر.
احمدی، محمدنبی و قربانی، فهیمه. (1400). واکاوی طرح‌واره‌‌های تصویری در سوره مبارک نمل با رویکرد زبان‌شناسی شناختی. پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، 10(2)، 167- 184. https://doi.org/10.22108/nrgs.2022.130045.1681
اسودی، علی و مدیری، سمیه. (1400). بررسی طرح‌واره‌‌های تصویری قرآن کریم بر اساس نظریه جانسون (مطالعه موردی سوره صافات). پژوهش‌های ادبی – قرآنی، 9(3)، پیاپی: 35، 30- 56. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23452234.1401.9.3.2.2
بن دحمان، عمر. (2015). الاستعارات والخطاب الأدبی؛ مقاربة معرفیة معاصرة. رساله دکترا، الادب العربی، کلیة الآداب و اللغات، جامعة مولود معمری.
پاشایی، محمدرضا؛ تقی‌زاده، هدایت الله و دهقانی‌یزدلی، هادی. (1400). بررسی طرح‌واره‌‌های تصویری سوره یوسف بر مبنای نظریه زبان‌شناسی شناختی جانسون. پژوهش‌های ادبی ـ قرآنی، 9(2)، پیاپی: 34، 21-50. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23452234.1400.9.2.2.6
خیرخواهان، ظهیر. (1395). بررسی طرح‌واره‌های تصویری و استعاره جهت‌گیرانه در فرازهایی از وصیت‌نامه شهدا از منظر معناشناسی شناختی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور ورامین.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1992). المفردات فی غریب القرآن. به کوشش: صفوان عدنان داودی، دار الشامیة.
صفوی، کورش. (1397). درآمدی بر معناشناسی. سوره مهر.
طباطبایی، سید محمدحسین .(1390). المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
فضائلی، سیده مریم و شریفی، شهلا. (1392). بررسی طرح‌واره‌‌های قدرتی در برخی از ضرب‌المثل‌های زبان فارسی. زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان، 5(1)، پیاپی: 8، 131- 144.
قائمی­نیا، علیرضا. (1400). معناشناسی شناختی قرآن. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
لیکاف، جرج و جانسون، مارک. (1397). استعاره­هایی که با آن­ها زندگی می­کنیم. ترجمه: هاجر آقا ابراهیمی، مهارت.
محمدی آسیابادی، علی؛ صادقی، اسماعیل و طاهری، معصومه. (1391). طرح‌واره حجمی و کاربرد آن در بیان تجارب عرفانی. پژوهش‌های ادب عرفانی، 6(2)، 141- 162.
مقیاسی، حسن. (1395). نقد و بررسی طرح‌واره‌های تصویری قرآن در نهج‌البلاغه. پژوهش‌نامه نهج‌البلاغه، 4(2)، پیاپی: 14، 93- 108. https://doi.org/10.22084/nahj.2016.1576
مکارم شیرازی، ناصر. (1354). تفسیر نمونه. دار الکتب الإسلامیة.

  • تاریخ دریافت 27 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 15 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 18 تیر 1403