دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

الگوی گفتاری امیرالمومنین(ع) نسبت به خوارج پیش از پشیمانی خوارج از پذیرش حکمیّت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.
10.30512/kq.2024.20977.3799
چکیده
هدف: هرچند تاکنون پژوهش‌های متعددی درباره اقدامات و دیدگاه‌های امام علی(ع) در مواجهه با خوارج سامان یافته است، اما واکاوی مضامین کلامی ایشان با هدف «ممانعت از ظهور این فرقه» همچنان از ضرورت‌های پژوهشی به شمار می‌رود. مسئله اصلی نوشتار حاضر دستیابی به «الگوی گفتاری» امام علی(ع) در مقطع زمانیِ پیش از تشخص یافتنِ این جریان تحت عنوان «خوارج» است.
روش پژوهش: این مقاله با بهره‌گیری از روش میان‌رشته‌ای «تحلیل محتوای مضمونی»، در پی آن است تا با استخراج و انتظام منطقی اقوال ایشان، فهمی جامع از این الگوی گفتاری ارائه دهد. بر این اساس، ابتدا با استناد به نهج‌البلاغه و منابع معتبر تاریخی، تمامی بیانات امام(ع) خطاب به این جریان، از نخستین جرقه‌های شورش برای پذیرش حکمیت تا پیش از ندامت اولیه آنان، گردآوری شد. در گام بعد، با استفاده از روش تحلیل محتوای مضمونی، مضامین اصلی و فرعی این اقوال استخراج گردید.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش که حاصل بررسی هشت خطبه و گفتگو است، در قالب پنج مضمون کلی دسته‌بندی شد. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که ۵۲٪ از مفاد این مضامین بر آگاه‌سازی خوارج نسبت به نقاط قوت و ضعف و تبیین جبهه‌بندی دوستان و دشمنان حقیقی تمرکز دارد. ۴۸٪ باقی‌مانده نیز معطوف به تقویت بصیرت رزمی، عبرت‌آموزی برای پیشگیری از پیمان‌شکنی‌های مجدد و نیز موافقت مشروط با برخی مطالبات، با هدف جذب حداکثری و کاهش پیامدهای تمرد آنان است.
نتیجه‌گیری: پنج مقوله نهایی استخراج شده از جداول کیفی، در واقع الگوی گفتار هدایتی امام علی(ع) برای ممانعت از شکل‌گیری فرقه خوارج را ترسیم می‌کنند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Speech Pattern of Amir al-Mu'menin Ali (pbuh) towards the Khawarij before they Regretted Accepting Aarbitration

نویسندگان English

Nasibeh Bahrololoumi 1
Mohammad atrat dost 2
Bibi Sadat Razi Bhabadi 3
1 PhD Student in Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran.
چکیده English

Although numerous studies have been conducted so far on the actions and views of Imam Ali (pbuh) in confronting the Khawarij, analyzing his theological themes with the aim of “preventing the emergence of this sect” is still a research necessity. The main issue of the present article is to achieve the “speech pattern” of Imam Ali in the period before this movement was identified as “Kharijites. This article, using the interdisciplinary method of “thematic content analysis”, seeks to provide a comprehensive understanding of this speech pattern by extracting and logically organizing his sayings. Accordingly, first, by citing Nahj al-Balagha and reliable historical sources, all of the Imam’s statements addressed to this movement were collected, from the first sparks of rebellion to accept arbitration until their initial repentance. In the next step, using the thematic content analysis method, the main and secondary themes of these sayings were extracted.
The research findings, which are the result of examining eight sermons and conversations, were categorized into five general themes. Data analysis shows that 52% of the content of these themes focuses on informing the Khawarij about their strengths and weaknesses and explaining the alignment of true friends and enemies. The remaining %48 focuses on strengthening their combative insight, learning lessons to prevent repeated breaches of the treaty, and conditional agreement with some demands, with the aim of maximum absorption and reducing the consequences of their rebellion. The final five categories extracted from the qualitative tables actually outline the pattern of Imam Ali's guiding speech to prevent the formation of the Khawarij sect.

کلیدواژه‌ها English

Imam Ali (pbuh)
Khawarij
Muawiyah
Arbitration
Battle of Seffin
Thematic Content Analysis
ـ قرآن کریم.
ـ نهج البلاغة. (1414). گردآوری شریف رضی، محمد بن حسین، تحقیق: صبحی صالح، هجرت.
ابن أثیر، على بن ابى الکرم. (1385). الکامل فی التاریخ، دارصادر.
ابن اعثم، ابو محمد. (1411). الفتوح. تحقیق: على شیرى، دارالأضواء.
ابن بابویه، محمد بن على. (1387)، ‏علل الشرائع. قم: داورى.
ابن جوزی، عبدالرحمان بن محمد. (1412). المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن حجر عسقلانی، احمد بن‌ علی. (1415). الاصابه فی تمییز الصحابه، بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن حنبل، احمد. (بی‌تا). المسند. مؤسسة قرطبة.
ابن سعد، محمد. (1410). الطبقات الکبرى. تحقیق: محمد عبد القادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن عبدالبر، یوسف بن محمد. (1412). الاستیعاب فی معرفه الاصحاب. بیروت: دارالجیل.
ابن قتیبه، عبد الله بن مسلم. (1410). الإمامة و السیاسة. تحقیق: علی شیری، دارالأضواء.
ابن مزاحم، نصر. (1404). وقعة صفین. مکتبة آیة الله المرعشى النجفى.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1422). الجامع المسند الصحیح. تحقیق: محمد زهیر بن ناصر الناصر، دارطوق النجاة.
بلاذرى، أحمد بن یحیى. (1417). جمل من أنساب الأشراف. تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلى، دار الفکر.
دینورى، احمد بن داود. (1368). الأخبار الطوال. تحقیق: جمال الدین شیال، منشورات الرضى.
شیردل، معصومه. (1397). تحلیل محتوای سیره امام علی(ع) در برخورد با اصحاب. رساله دکترا. گروه علوم قرآن و حدیث. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. دانشگاه الزهرا.
طبری، محمد بن جریر. (1387). تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، دارالتراث.
عترت‌ دوست، محمد. (1401). آشنایی با روش تحلیل محتوای نصوص دینی. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
محمدپور، احمد. (1390). روش تحقیق ضد روش. جامعه‌شناسان.
مسعودی، على بن الحسین. (1409). مروج الذهب و معادن الجوهر. تحقیق: اسعد داغر، دارالهجرة.
مسکویه، ابوعلی. (1379). تجارب الامم، تهران: سروش.
مفید، محمد بن محمد. (1413). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد. کنگره شیخ مفید
مکارم شیرازی، ناصر. (1390). پیام امام امیرالمومنین علیه السلام. مدرسة الامام علی بن ابی طالب.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه. دارالکتب الاسلامیة.
موسوی، صادق. (1426). تمام نهج البلاغه. مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
یعقوبى، احمد بن وهب. (بی‌تا). تاریخ الیعقوبى. دار‌ صادر.
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 34
فروردین 1405
صفحه 191-212

  • تاریخ دریافت 20 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 26 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 31 خرداد 1403