دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

نسبت‌سنجی داستان حضرت موسی(ع) و عبد صالح در سورۀ مبارکۀ کهف با تیپ‌قصه‌های عامیانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
10.30512/kq.2025.21792.3911
چکیده
هدف: دوندس ادعا می‌کند، برخی قصه‌های قرآنی با قصه‌های ذکرآمده در سنخ‌شناسی آرنه ـ تامپسون دربارۀ قصه‌های عامیانه مصادر یکسان دارند و ازاین‌رو، معتقد است موتیف‌ها و مضامین این قصه‌ها با فهرست جهانی انواع قصه‌ها همخوانی دارد. مقاله حاضر ضمن معرفی قصه‌های عامیانه و با مروری نقادانه بر آراء برخی صاحب‌نظران نشان می‌دهد برخلاف گفتۀ این افراد، داستان حضرت موسی و عبد صالح، اصالت قرآنی دارد و گزارش قرآنی از حیث مضمونی و نه ساختار بیانگری، ممکن است با برخی مصادر همانندی نشان بدهد.
روش پژوهش: این مقاله به روش کیفی و تبیینی و با بررسی اسناد کتابخانه‌ای در دسترس از جمله کتاب دوندس و مبانی نظری عامیانه‌شناسی و به ویژه، منابع اسلامی مرتبط، نسبت میان داستان حضرت موسی و عبد صالح را در سورۀ کهف با تیپ‌قصه‌های عامیانه تحلیل و تبیین می‌کند.
یافته‌ها: مقاله نشان می‌دهد گزارش قرآن از این داستان از حیث بیانگری و روایتگری با دیگر رونوشت‌های داستان فرق دارد. محققان پیشین به این نکته توجه نکرده‌اند که این داستان علاوه بر ویژگی‌های خاص خود، با سیاق کلی سوره (توجه به معاد و رستاخیز و پاداش و عقاب اخروی و حسابرسی و انذار و تبشیر و دلداری به پیامبر برای تحمل مشکلات)، پیوند اندام‌وار و منسجم دارد.
نتیجه‌گیری: ممکن است برخی مضمون‌های این داستان در دیگر منابع و قصه‌های عامیانه آمده باشد، ولی نحوه‌ای که قرآن این داستان را در سیاق کلی سورۀ کهف گزارش می‌کند، اصیل و خصیصه‌نماست که در دیگر مصادر دیده نمی‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Story of Prophet Moses and the Righteous Servant in Surah Al-Kahf with Folk Tales

نویسنده English

Abolfazl Horri
Department of English Department, Faculty of Languages and Literature, Arak University, Arak, Iran.
چکیده English

This article adopts an analytical and critical approach and utilizes a library research method to explore the relationship between the story of Prophet Moses and the Righteous Servant in Surah Al-Kahf with folk tale archetypes as well as Islamic and non-Islamic interpretive traditions. The article introduces folk tales and critically reviews the opinions of some scholars, demonstrating that, contrary to their claims, the story of Moses and the Righteous Servant has a Quranic origin. While the Quranic narrative may share thematic similarities with some sources, it differs significantly in terms of narrative structure and expression. The present study highlights that previous researchers have overlooked the fact that this story, in addition to its unique features, is organically and coherently connected to the overall context of Surah Al-Kahf, which focuses on themes such as the afterlife, resurrection, divine reward and punishment, accountability, warning, glad tidings, and consolation to the Prophet for enduring hardships. Although some themes of this story may appear in other sources and folk tales, the way the Quran presents it within the broader context of Surah Al-Kahf is original and distinctive, a feature not found in other sources.

کلیدواژه‌ها English

Comparative Analysis
Surah Al-Kahf
Moses
Righteous servant
Folk tale
ـ قرآن کریم. ترجمه: محمدمهدى فولادوند. (1418). دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى‏.
جابری، محمد عابد. (۱۳۹۳). رهیافتی به قرآن کریم در تعریف قرآن. ترجمه: محسن آرمین، نی.
جابری، محمد عابد. (۱۳۹۸). نقد عقل عربی: پژوهشی ساختارگرا در شکل‌گیری عقلانیّت کلاسیک عرب. ترجمه: سید محمد آل‌مهدی، نسل آفتاب.
جابری، محمد عابد. (۱۴۰۰). درک قرآن: تفسیر سوره‌های قرآن بر اساس ترتیب نزول. ترجمه: محسن آرمین، نی.
حری، ابوالفضل. (۱۳۹۳). کلک خیال‌انگیز: بوطیقای ادبیات وهمناک، کرامات و معجزات. نی.
خلف‌الله، محمد احمد (۱۴۰۲). هنر داستان‌گوسس در قرآن. ترحمة محسن آرمین. تهران: نی.
دوندس، آلن. (۱۳۹۶). اسطوره‌های کهن: فولکلور در قرآن. ترجمه: مریم حسین گلزار، فلاح.
ستاری، جلال. (۱۳۷۶). پژوهشی در قصۀ اصحاب کهف. مرکز.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۷۴). تفسیر المیزان. ترجمه: سیدمحمدباقر موسوی همدانی، چ5، جامعه‌ مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسى، فضل بن حسن‏. (بی‌تا). ترجمه تفسیر مجمع البیان‏. ترجمه: حسین نورى همدانى، فراهانی‏.
قرائتی، محسن. (۱۳۸۳). تفسیر نور. چ11، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.

  • تاریخ دریافت 01 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 06 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اسفند 1403