دو فصلنامه کتاب قیم

دو فصلنامه کتاب قیم

مبانی ناسخ و منسوخ و روش های نقد نسخ در تفسیر القرآن العظیم ابن‌کثیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم قرآن وحدیث- دانشکده معارف اهلبیت- دانشگاه اصفهان
2 کارشناسی ارشد دانشکده معارف اهل‌بیت دانشگاه اصفهان
چکیده
نسخ از جمله مسائل مهم در علوم قرآنی و تفسیر است که همواره دانشمندان اسلامی به آن توجه نشان داده‌اند. قریب به اتفاق دانشمندان با وجود اختلاف‌نظر در تعداد و نوع آیات ناسخ و منسوخ اصل وجود نسخ را پذیرفته‌اند. ابن‌کثیر از مفسرانی است که در تفسیر خود به مسئله نسخ توجه ویژه‌ای نشان داده است. در این مقاله با روش تحلیلی - توصیفی ابتدا به موضوع نسخ در تفسیر ابن‌کثیر پرداخته شده و سپس مبانی وی در نسخ و نوع مواجهه وی با مسئله نسخ بررسی خواهد شد. او از میان 45 مورد نسخی که ذیل آیات، مورد بحث قرار داده به طور روشمند و بر اساس مبانی تعیین شده 10 مورد را پذیرفته است. اعتقاد به گسستگی نزول در سوره های مدنی و تقدم و تأخر سوره ها و توجه به سیاق آیات از جمله این مبانی است. این مفسر در مواجهه با ناسخ و منسوخ نیز توجه ویژه ای به آیات و سنت پیامبر(ص) همچنین استناد به اقوال صحابه و تابعین و مفسران دارد. ابن‌کثیر در مواردی نیز معتقد است میان حکم آیه ناسخ و آیه منسوخ ارتباطی وجود ندارد و در مواردی تخصیص و استثناء در آیات را به جای نسخ پذیرفته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Principles of the Naskh (abrogation) and The type of Ibn Kathir's encounter with abrogation in the interpretation of the great Qur'an by Ibn Kathir

نویسندگان English

Amir Ahmadnezhad 1
Mohammad Dodongheh 2
1 University of Isfahan
2 M.Sc., Faculty of Education, Ahl al-Bayt, University of Isfahan
  1. -قرآن کریم.

    1. ابن بابویه، محمد ابن‌على؛ امالی؛ترجمه محمد باقر کمره‌ای، تهران: کتابچی، 1376 ش.
    2. ابن‌الجوزى‏، ابوالفرج؛ نواسخ القرآن؛ بیروت: شرکه ابناء شریف الانصارى‏، 1412 ق.
    3. ابن‌فارس، احمد ابن‌فارس؛ معجم مقاییس اللغه‏؛ قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404 ق.
    4. ابن‌کثیر، اسماعیل ابن عمر؛ البدایه والنهایه؛بیروت: دار الکتبه العلمیه، 1407 ق.
    5. ــــــــــــــــــــــــــــ؛ تفسیر القرآن العظیم؛ بیروت: دارالکتاب العلمیه، 1419 ق.
    6. ثعالبی، عبد الرحمن ابن‌محمد؛ جواهر الحسان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، 1418 ق.
    7. حضرتی، حسن؛ «نقد درونی و بیرونی تاریخ نگاری ابن‌کثیردر البدایة و النهایة»؛ مجله تاریخ اسلام، سال 10، ش 37، صص 149-186، 1388 ش.
    8. خویی، ابوالقاسم؛ البیان فی تفسیر القرآن ؛ به کوشش هاشم زاده هریسی، تهران: وزارت ارشاد، 1382 ش.
    9. دودونگه، محمد؛ «تاریخ گذاری آیات و سور در تفسیر القرآن‌العظیم»؛ پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی امیر احمدنژاد، دانشکده معارف اهلبیت: دانشگاه اصفهان، 1398 ش.
    10. ذهبی، شمس‌الدین محمد ابن‌احمد ذهبی؛ تاریخ الاسلام؛ بیروت: دارالکتاب العربی، 1413 ق.
    11. راغب اصفهانى، حسین ابن‌محمد؛ مفردات الفاظ قرآن، تهران: مرتضوی، 1374 ش.
    12. رستمى، علی اکبر؛ آسیب‏شناسى و روش‏شناسى تفسیر معصومان علیهم السلام‏؛ بى‏جا: کتاب مبین، 1380 ش.
    13. زرقانی، محمد عبد العظیم؛ مناهل العرفان فی علوم القرآن؛ به کوشش محسن آرمین، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1385 ش.
    14. زمخشری، محمود؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل‏؛ بیروت: دار الکتاب العربی‏، 1407 ق.
    15. سیوطى‏، جلال‌الدین؛ الإتقان فی علوم القرآن‏؛ بیروت: دار الکتاب العربى‏، بیروت: دارالکتاب العربی، 1421 ق.
    16. شاکر، محمدکاظم؛ مبانی و روش های تفسیری؛ قم: مرکز جهانی علوم اسلامی، 1382 ش.
    17. صدر، سید محمدباقر؛ دروس فى علم‌الاصول؛ بیروت: دار الکتاب اللبنانى، 1978 م.
    18. طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ قم: جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه قم‏، 1417 ق.
    19. فخر رازى، محمد ابن عمر؛ مفاتیح الغیب‏؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1420 ق. ‏
    20. قرطبى، محمد ابن احمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ تهران: انتشارات ناصرخسرو، 1364 ش.
    21. کلباسی، زهرا؛ «نظریه نزول پیوسته آیات در سوره های قرآن کریم»؛ رساله دکتری به راهنمایی امیر احمدنژاد، دانشکده معارف اهلبیت: دانشگاه اصفهان، 1397 ش.
    22. معرفت، محمد هادی؛ التمهید فی علوم القرآن؛ قم: موسسه النشر الاسلامی، 1415 ق.
    23. ـــــــــــــــــــــ؛ تاریخ قرآن؛ تهران: سمت، 1382 ش.
    24. ـــــــــــــــــــــ ؛ علوم قرآنی؛ قم : موسسه فرهنگی التمهید، 1381 ش.
    25. المقریزی، تقى الدین أحمد ابن‌على المقریزى؛ امتاع الاسماع؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1420 ق.
    26. نحاس، ابوجعفر؛ کتاب الناسخ و المنسوخ فی القرآن‏؛ بیروت: موسسه الکتب الثقافیه، بی‌تا.
دوره 12، شماره 26
فروردین 1401
صفحه 173-191

  • تاریخ دریافت 08 دی 1398
  • تاریخ بازنگری 10 خرداد 1399
  • تاریخ پذیرش 24 تیر 1399