نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان

2 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز

3 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان

4 دانش آموخته دکتری دانشگاه کاشان

10.30512/kq.2021.12869.2526

چکیده

DOR: https://dorl.net/dor/20.1001.1.22516026.1399.10.23.17.2
حدیث «متواتر» یکی از انواع معتبر حدیث است که از اهمیت به‌سزایی برخوردار است و به دو قسم لفظی و معنوی تقسیم می­شود. درباره وجود متواتر معنوی هیچ تردیدی وجود ندارد و چنین حدیثی، فراوان یافت می­شود؛ اما وجود متواتر لفظی و مصادیق آن، همواره محل سؤال بوده است. در جوامع حدیثی، نمونه­هایی ـ بی‌آنکه صحت‌اش بررسی شود ـ به عنوان متواتر لفظی شناخته شده­اند. در این مقاله به روش توصیفی­ـ تحلیلی و متکی بر تحقیق کتابخانه‌ای، به این پرسش‌ها پاسخ داده می­شود که آیا در میراث حدیثی، حدیث متواتر وجود دارد؟ در صورت وجود چنین حدیثی، مصادیق و گستره آن کدامند؟ نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در میراث حدیثی، متواتر لفظی وجود دارد؛ هرچند موارد آن اندک و بعضاً شامل بخشی از حدیث یا با ملاحظه الفاظ مترادف است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The lack and existence of lexical frequency in the Hadith legacy

نویسندگان [English]

  • Mostafa Abbasi Moghaddam 1
  • Ghasem Bostani 2
  • Parviz RastegarJazi 3
  • Nasra Baji 4

1 Assistant prof. Kashan University

2 Associate prof. Shahid Chamran University of Ahwaz

3 Associate prof. Kashan University

4 PhD graduate Kashan University

چکیده [English]

DOR: https://dorl.net/dor/20.1001.1.22516026.1399.10.23.17.2
Frequently quoted Hadiths make up a major class of religious quotes and are classified into lexical and semantic types. Due to its high frequency, the semantic type is not disputable. Hadiths quoted with lexical frequencies, however, have been invariably put to question for their validity. A group of interpreters have considered certain Hadith as of lexical frequency without evaluating their truth value. The present research is conducted through a descriptive-analytical method and library work to determine whether or not there are any frequently quoted statements in our Hadith legacy; in case there are any, how many and what about? The results of the study indicate a set of such Hadiths does exist there but in a low number. Some of them are frequently quoted just in half and some others just contain frequent words.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hadith
  • Lexical frequency
  • Community of Hadith scholars
  • Type
  • Frequency
1. آمدی، علی بن محمد؛ الإحکام فی أصول الأحکام؛ ‌‌به کوشش عبد الرزاق عفیفی، چ2، بیروت/ دمشق: المکتب الإسلامی، بی­تا.
2. ابن حبان، محمد، الصحیح، ‌‌به کوشش شعیب الارنووط، بی‌جا، موسسۀ الرسالۀ، چاپ دوم، 1414هق.
3. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی؛ فتح الباری شرح صحیح البخاری؛ چ2، بیروت: دار المعرفة، بی­تا.
4. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ نزهة النظر فی توضیح نخبة الفکر فی مصطلح أهل الأثر؛ ‌‌به کوشش عبد الله بن ضیف الله رحیلی، ریاض، مطبعة سفیر بالریاض عام، 1422 ق.
5. ابن حنبل، احمد؛  المسند؛ بیروت: دار صادر، بی­تا.
6. ابن شهر آشوب، محمد بن علی؛ مناقب آل ابی طالب؛ ‌‌به کوشش لجنة من أساتذة النجف الاشرف، نجف: المکتبة الحیدریة، 1376 ق.
7. ابن صلاح، عثمان بن عبد الرحمن؛ معرفة أنواع علوم الحدیث؛ ‌‌به کوشش عبد اللطیف الهمیم، ماهر یاسین الفحل، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1423 ق.
8. ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب؛ ‌‌به کوشش علی محمد البجاوی، بیروت: دار الجیل، 1412 ق.
9. ابن عدی، عبد الله؛ الکامل فی ضعفاء الرجال؛ ‌‌به کوشش یحیی مختار غزاوی، بیروت: دارالفکر، 1409 ق.
10. ابن فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغة؛ ‌‌به کوشش عبدالسلام محمد هارون، چ2، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404 ق.
11. ابن قُطْلُوْبَغَا، قاسم؛ القول المبتکر على شرح نخبة الفکر؛ بی­جا: بی­نا، بی­تا.
12. ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب؛ چ3، بیروت: دار صادر، 1414 ق.
13. اربلی، علی بن عیسی؛ کشف الغمة فی معرفة الائمة؛ بیروت: دار الاضواء، بی­تا.
14. ازهری، محمد بن احمد؛ تهذیب اللغة؛ ‌‌به کوشش محمد عوض مرعب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 2001 م.
15. امینی، عبدالحسین احمد؛ الغدیر؛ چ4، بیروت: دارالکتاب العربی، 1397 ق.
16. باقلانی، محمد بن طیب؛ تمهید الأوائل فی تلخیص الدلائل؛ ‌‌به کوشش عماد الدین احمد حیدر، بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیة، 1407 ق.
17. بحرانی، محمّد صنقور علی؛ المعجم الأصولی؛ چ2، بی­جا: منشورات نقش، ١٤٢٦ ق.
18. بحرانی، یوسف؛ الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة؛ قم: موسسة النشر الإسلامی، بی­تا.
19. بخاری، محمد بن اسماعیل؛ الصحیح؛ استانبول: دارالفکر، 1401 ق.
20. جزائری دمشقی، طاهر بن صالح؛ توجیه النظر إلى أصول الأثر؛ ‌‌به کوشش عبدالفتاح أبوغدة، حلب: مکتبة المطبوعات الإسلامیة، 1416 ق.
21. حازمی، محمد بن موسی؛ شروط الائمة الخمسة؛ ‌‌به کوشش محمد زاهد کوثری، بی­جا: المکتبة الازهریة للتراث، بی­تا.
22. حاکم نیشابوری، محمد بن عبد الله؛ مستدرک علی الصحیحین؛ ‌‌به کوشش یوسف عبدالرحمن المرعشلی، بیروت: دار المعرفة، بی­تا.
23. دارمی سجستانی، عثمان بن سعید؛ نقض علی المریسی؛ ‌‌به کوشش ابوعاصم شوامی اثری، قاهره: المکتبة الإسلامیة، 1433 ق.
24. ذهبی، محمد بن أحمد؛ سیر أعلام النبلاء؛ ‌‌به کوشش شعیب الارناؤوط، چ3، بیروت: موسسة الرسالة، 1405 ق.
25. زبیدی، محمد مرتضی؛ لقط اللآلی المتناثرة فی الاحادیث المتواترة؛ ‌‌به کوشش محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1405 ق.
26. زرکشی، محمد بن عبدالله؛ البحر المحیط فی أصول الفقه؛ بی­جا: دار الکتبی، 1414 ق.
27. زرکلی، خیر الدین بن محمود؛ الأعلام؛ چ 15، بی­جا: دار العلم للملایین، 2002 م.
28. سید مرتضی، علی بن حسین؛ الرسائل؛ ‌‌به کوشش احمد حسینی، قم: دار القران الکریم، 1410 ق.
29. ــــــــــــــــــــــــــــــ؛ الذریعة الی اصول الشریعة، قم: موسسة الامام صادق، بی­تا.
30. سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر؛ تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی؛ ‌‌به کوشش ابو قتیبة نظر محمد الفاریابی، بی­جا: دار طیبة، بی­تا.
31. ــــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ ­­­­­­­­­­قطف الازهار المتناثرة فی اخبار المتواترة؛ ‌‌به کوشش خلیل محی الدین المیس، بیروت: المکتب الاسلامی، 1405 ق.
32. شهید ثانی، زین الدین بن علی؛ الرعایة فی علم الدرایة؛ ‌‌به کوشش عبدالحسین محمد علی بقال، چ2، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، 1408 ق.
33. شیرازی، ابراهیم بن علی؛ اللمع فی اصول الفقه؛ چ2، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1424 ق.
34. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة؛ قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، 1409 ق.
35. صبحی صالح، ابراهیم؛ علوم الحدیث و مصطلحه؛ بیروت: دار العلم للملایین، 1984 م.
36. صدر، حسن؛ نهایة الدرایة؛ ‌‌به کوشش ماجد الغرباوی، بی­جا: المشعر، بی­تا.
37. صدر، محمدباقر؛ دروس فی علم الأصول؛ قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1406 ق.
38. صدوق، محمد بن علی؛ علل الشرائع؛ قم: کتاب فروشى داوری، 1385 ش.
39. ــــــــــــــــــــــــ؛ معانی الأخبار؛ ‌‌به کوشش علی اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه‏ قم، 1403 ق.
40. ـــــــــــــــــــــــ؛ من لا یحضره الفقیه؛ چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413 ق.
41. صنعانی، محمد بن اسماعیل؛ إجابة السائل شرح بغیة الآمل؛ ‌‌به کوشش حسین بن أحمد السیاغی، حسن محمد مقبولی الأهدل، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1986 م.
42. طبرانی، سلیمان بن احمد؛ المعجم الاوسط؛ ‌‌به کوشش قسم المحقق بدار الحرمین، قاهره: دار الحرمین للطباعة و النشر و التوزیع، 1415 ق.
43. ــــــــــــــــــــــــــ؛ المعجم الکبیر؛ ‌‌به کوشش حمدی عبدالمجید السلفی، چ2، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی­تا.
44. طبری آملی، محمد بن علی؛ بشارة المصطفی لشیعة المرتضی؛ چ2، نجف: المکتبة الحیدریة، 1383 ق.
45. طوسی، محمد بن حسن؛ الامالی؛ قم: دار الثقافة، 1414 ق.
46. عتر، نورالدین؛ منهج النقد فی علوم الحدیث؛ چ3، دمشق: دارالفکر، 1401 ق.
47. عثمانی، شبیر احمد؛ موسوعة فتح الملهم بشرح صحیح الإمام مسلم؛ بیروت: داراحیاء العربی، 1426 ق.
48. علامه حلی، حسن بن یوسف؛ مختلف الشیعة؛ قم: موسسة النشر الاسلامی، 1413 ق.
49. عونی، حاتم بن عارف؛ المنهج المقترح لفهم المصطلح؛ چ2، ریاض: دار الهجرة، 1416 ق.
50. فراهیدی، خلیل بن احمد؛ العین؛ چ2، قم: نشر هجرت، 1409 ق.
51. قاسمی، محمد جمال الدین بن محمد؛ قواعد التحدیث من فنون مصطلح الحدیث؛ بیروت: دارالکتب العلمیة، بی­تا.
52. قرافی، احمد بن ادریس؛ شرح تنقیح الفصول؛ ‌‌به کوشش طه عبد الرؤوف سعد، بی­جا: شرکة الطباعة الفنیة المتحدة، 1393 ق.
53. قرشی، علی اکبر؛ قاموس قرآن؛ چ6، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1412 ق.
54. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم؛ ینابیع المودة لذوی القربی؛ ‌‌به کوشش علی جمال اشرف حسینی، قم: دار الاسوة، 1416 ق.
55. کتانی، محمد بن جعفر؛ نظم المتناثر من الحدیث المتواتر؛ ‌‌به کوشش شرف حجازی، چ2، مصر: دارالکتب السلفیة، بی­تا.
56. کشمیری، محمد أنور شاه؛ فیض الباری علی صحیح البخاری؛ ‌‌به کوشش محمد بدر عالم المیرتهی، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1426 ق.
57. مامقانی، عبد الله؛ مقباس الهدایة فی علم الدرایة؛ ‌‌به کوشش محمدرضا مامقانی، قم: موسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1411 ق.
58. متقی­هندی، علی بن حسام؛  کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال؛ ‌‌به کوشش بکری حیانی، صفوة السقا، چ5، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1401 ق.
59. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی؛ بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار؛ چ2، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1403 ق.
60. مسلم، بن حجاج؛ الصحیح؛ بیروت: دارالفکر، بی­تا.
61. مظفر، محمدرضا؛ اصول الفقه؛ قم: اسماعیلیان، بی­تا.
62. مناوی، محمد مدعو؛ الیواقیت والدرر فی شرح نخبة ابن حجر؛ ‌‌به کوشش مرتضی زین احمد، ریاض: مکتبة الرشد، 1999 م.
63. میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن؛ قوانین الاصول؛ چ2، تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة، 1378 ق.
64. نسائی، احمد بن شعیب؛ السنن؛ بیروت: دارالفکر، 1348 ق.
65. هیثمی، علی بن ابی بکر؛ مجمع الزوائد؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1408 ق.