واکاوی مبانی قرآنی و روایی قاعده « لاتقیه فی الدماء»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فقه و حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران

2 استادیار گروه فقه و حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران

3 دانشیار گروه حقوق جزا و جرمشناسی دانشگاه امام صادق (ع)

4 دانشجوی دکترای فقه و حقوق جزا، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران

10.30512/kq.2021.11762.2395

چکیده

در فقه امامیه، اهتمام فراوانی نسبت به حفظ جان و حرمت دماء مشاهده می‌شود؛ تا بدانجا که حتی در تقیه که فرد مکلف است برای حفظ جان، مال و آبرو به حسب شرایط، به کتمان یا حتی عملی خلاف موازین شرعی روی آورد، اما این اختیار بدو داده نشده که مرتکب قتل عمد شود. ازاین‌رو، شرایط اضطرار و تقیه نمی‌تواند به ریختن خون مسلمانی بیانجامد؛ امری که از آن به قاعده «لا تقیة فی الدماء» یاد می­شود. این پژوهش با روشی توصیفی‌ـ‌تحلیلی درصدد پاسخ به این سؤالات است که اولاً دلالت آیات شریفه قرآن کریم بر حرمت قتل انسان در شرایط تقیه چگونه است؟ ثانیاً اعتبار روایاتی که به عدم جواز قتل انسان­ها در هنگام تقیه و شرایط اضطرار می­پردازد، به لحاظ سندی و کیفیت دلالت چگونه است؟ ثالثاً آیا اطلاق این دسته از روایات شامل افراد غیرمسلمان همچون معاهد و ذمی­ می­شود؟ رابعاً استثناء قاعده فقهی مزبور در نظرات فقهای امامیه، چه مواردی را دربرمی­گیرد؟ یکی از دستاوردهای مقاله آن است که نصوص قرآنی و روایی و همچنین گستره قاعده فقهی پیش‌گفته، ریختن خون مطلق انسان ـ اعم از مسلمان و کافر ـ را در شرایط تقیه و اضطرار، جایز نمی‌داند مگر در موارد اندکی که حفظ جان افراد بیشتری اقتضا کند یا مصالح مهم‌تری در میان باشد.  

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Examining the Quranic Principles and the Validity of the Rule of the Faithful

نویسندگان [English]

  • abbas kalantari 1
  • nafiseh motovali zadeh 2
  • ali golami 3
  • ali akbar karimi zarchi 4
1 دانشیار گروه فقه و حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران
2 استادیار گروه فقه و حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران
3 دانشیار گروه حقوق جزا و جرمشناسی دانشگاه امام صادق (ع)/
4 meybod