تعیین گستره «منکَر الحدیث» در دانش جرح و تعدیل

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث (نویسنده مسئول)

2 دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

در علم رجال و دانش جرح‌ و تعدیل برای دستیابی به احادیث معتبر، اسناد روایات بررسی می‌شود. اندیشه‌وران رجالی، برای اعتباریابی اسانید و داوری درباره هر یک از راویان، الفاظ و اصطلاحات خاصی پدید آورده‌اند. بر سر معنا و دلالت برخی از این اصطلاحات، اختلاف‌نظرهایی وجود دارد. ازاین‌رو، بهرهگیری از مطالعات معنایی در بازنگری معنای دلالی اصطلاحات می‌تواند روشی کارآمد برای بررسی اسانید باشد. رویکرد اصلی این پژوهش، شناخت مفهوم دقیق اصطلاح «منکرالحدیث» و تحلیل مراتب و درجات آن بر منحنی اصطلاحات جرح‌وتعدیل است. اندیشمندان علم رجال درباره معنای دلالی این اصطلاح و اطلاق آن بر جرح راوی، ضعف روایات و یا هر دو معنای ذکرشده، دارای اختلاف دیدگاه هستند؛ به همین دلیل، ابهام فراوانی در زمینه درجه‌ای که این اصطلاح از آن حکایت می‌کند ـ یعنی زیاد، متوسط یا کم ـ وجود دارد. در این مقاله کوشیدهایم ضمن نزدیک کردن آراء مختلف به هم، مرتبه این اصطلاح را نشان دهیم و حدود دلالی آن را ترسیم نماییم.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determination of the Scope of “Monkar al-Hadith” in the Knowledge of Jarh and Taᶜdīl

نویسندگان [English]

  • Tayyebe ᶜAmmārlou 1
  • Mahdi Jalīlī 2
  • Abbas Isma’ili Zadeh 2
1 Graduate student of Ferdowsi university of Mashhad (corresponding author).
2 Associate professor of Ferdowsi university of Mashhad.
چکیده [English]

In Jarḥ and Taᶜdīl knowledge (credit and discredit), the Sanad of narrations will be checked for the access of valid Hadith. Rijal scholars have created special words and terms for checking the validity of narrations and their transmission’s chain. There are disagreements about the meaning and indication of some of these terms. Thus, employ semantic studies in review of term’s meaning can be an effective method for checking Sanad. Major approach of this article is cognition of precise concept of the term “Monkar al-Hadith” and analysis of its degrees based on Jarḥ and Taᶜdīl terms. Rijal scholars are disagreement over indicative meaning the term between “discredit narrator”, “weakness of narrations”, or both meanings. Therefore, there are lots of ambiguity in the meaning of this term and its degree: high, medium, and low. In this essay, we attempt to make these views near to each other, the degree of the term, and determine the indicative range.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rijal Knowledge
  • Jarḥ and Taᶜdīl (credit and discredit)
  • Rijal Terms
  • Monkar al-Hadith
  • Indication
  • Degree
  1. 1.  ابن ابی حاتم، عبدالرحمن بن محمّد؛ الجرح و التعدیل؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، ‌1371 ق/1952 م.
2. ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی؛ الموضوعات؛ ، مدینه منوّره: مکتبة السلفیة، 1386 ق/1966 م.
3. ابن حبّان بستی، محمّد بن احمد؛ کتاب المجروحین؛ حیدرآباد: عزیزیه، 1970 م.
4. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی؛ تهذیب التهذیب؛ به کوشش: مصطفی عبدالقادر عطا، الطبعة الاولی، بیروت- لبنان: دار المکتبة العلمیة، 1404 ق/1984 م. «الف»
5. ــــ؛ لسان المیزان؛ الطبعة الثانیة، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1390 ق/1971 م.
6. ــــ؛ تعجیل المنفعة بزواید رجال الائمة الاربعة؛ بیروت: دار الکتب العربی، 1280 ق.
7. ــــ؛ الاصابة فی تمیز الصحابة؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1415 ق/1995 م.
8. ــــ؛ القول المسدد فی الذب عن مسند للامام أحمد؛ بی‌جا، بی‌نا، 1404 ق/1984 م. «ب»
9. ابن دقیق العید، تقی الدین؛ الاقتراح فی بیان الاصطلاح؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
10. ابن صلاح، ابوعمر عثمان بن عبد الرّحمان؛ علوم الحدیث (مقدمة ابن صلاح)؛ به کوشش: نورالدین عتر، بیروت: دار الفکر المعاصر، 1397 ق/1977 م.
11. ابن عساکر، علی بن حسن؛ تاریخ مدینة دمشق؛ به کوشش: علی شیری، بیروت: دار الفکر، 1415 ق.
12. ابن عبد البر، یوسف بن عبدالله؛ الاستذکار فی شرح مذاهب علماء الأمصار؛ بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
13. ابن عجمی، ابراهیم بن خلیل؛ الکشف الحثیث عمّن رمی بوضع الحدیث؛ به کوشش: صبحی سامرایی، الطبعة الاولی، بیروت: مکتبة النهضة العربیة، 1407 ق/1987 م.
14. ابن عدی، عبدالله بن عدی؛ الکامل فی ضعفاء الرجال؛ بیروت: دار الفکر، 1405 ق/1985 م.
15. ابن فارس، احمد بن فارس؛ معجم مقاییس اللغة؛ قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404 ق.
16. ابن فودی، عبدالله؛ منظومة مصباح الراوی فی علم الحدیث؛ نیجریه: دار العلم، 1526 ق.
17. ابن ماجه، محمّد بن یزید؛ سنن ابن ماجه؛ به کوشش: محمّد فؤاد عبد الباقی، بیروت: دار الفکر، 1373 ق.
18. ابن ماکولا، علی بن هبه الله؛ الاکمال؛ قاهره: دار الکتاب الاسلامی الفاروق الحدیثه، بی‌تا.
19. ابن منظور، محمّد بن مکرم؛ لسان العرب؛ قم: ادب الحوزه، 1405 ق.
20. امینی، عبدالحسین؛ الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب‌؛ چ4، بیروت: دار الکتب الاسلامی، 1397 ق.
21. باجی، سلیمان بن خلف؛ التعدیل و التجریح؛ به کوشش: احمد بزار، مراکش، بی‌نا، بی‌تا.
22. بخاری، ابوعبدالله محمد بن اسماعیل بن ابراهیم؛ التاریخ الصغیر؛ بیروت: دار المعرفة، 1406 ق/1986 م.
23. بستوی، عبد العلیم عبدالعظیم؛ المهدی المنتظر (ع) فی ضوء الاحادیث و الاثار الصحیحة؛ بیروت: دار ابن حزم، 1420 ق.
24. جدیع، عبدالله بن یوسف؛ تحریر علوم الحدیث؛ بیروت: مؤسسة الرِّیان، 1424 ق/2003 م.
25. جوهری، اسماعیل بن حماد؛ الصحاح: تاج‌اللغة و صحاح العربیة؛ قاهره: دار العلم للملایین، 1376 ق.
26. حافظیان بابلی، ابولفضل؛ رسائل فی درایة الحدیث؛ قم: دار الحدیث، 1424 ق/1382 ش.
27. حافظ مزّی، یوسف بن عبد الرّحمان؛ تهذیب الکمال فی اسماء الرجال؛ بیروت: مؤسسة الرسالة، 1406 ق.
28. حسینی شافعی، محمّد بن علی بن حمزه؛ الاکمال فی ذکر من له روایة فی مسند الامام احمد؛ به کوشش: عبدالمعاطی امین قلعجی، قاهره: سلسله منشورات جامعة الدراسات الاسلامیة، 1409 ق.
29. خزرجی، احمد بن عبدالله؛ خلاصة تذهیب تهذیب الکمال فی أسماء الرجال؛ به کوشش: علی بن کوکبانی صنعانی، حلب: مکتب المطبوعات الاسلامیة، 1301 ق.
30. دارقطنی، ابوالحسین علی بن عمر؛ سنن الدارقطنی؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1417 ق.
31. ذهبی، شمس‌الدین ابوعبدالله محمّد بن احمد؛ میزان الاعتدال فی نقد الرجال؛ به کوشش: علی محمّد بجاوی، بیروت: دار المعرفة للطباعة و النشر، 1382 ق/1963 م.
32. ـــــ؛ سیر أعلام النبلاء؛ تحقیق: شعیب ارنؤوط، بیروت: مؤسسه الرسالة، 1413 ق/1993 م. «الف»
33. ـــــ؛ الکاشف فی معرفة من له روایة فی کتب الستة؛ به کوشش: ابراهیم بن محمّد سبط ابن عجمی، الطبعة الاولی، جده: دار القبلة للثقافة الاسلامیة و مؤسسه علوم القرآن، 1413 ق/1992 م. «ب»
34. صالح، صبحی، علوم حدیث و اصطلاحات آن، ترجمه و تحقیق: عادل نادر عادل، قم: اسوه، 1376 ش.
35. طریحی، فخرالدین؛ مجمع البحرین و مطلع النیرین؛ به کوشش: سیّد احمد حسینی، قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1395 ق.
36. عاملی، حسین بن عبد الصمد؛ وصول الاخیار إلى أصول ألاخبار؛ قم: انشارات خیام، 1042 ق.
37. عتر، نورالدین؛ منهج النقد فی علوم الحدیث؛ دمشق، بی‌نا، 1418 ق/1997 م.
38. عسکری، سیّد مرتضى؛ معالم المدرستین؛ بیروت: مؤسسة النعمان، بی‌تا.
39. عظیم‌آبادی، محمّد شمس الحق؛ عون المعبود شرح سنن ابی داود؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1415 ق.
40. عقیلی، محمّد بن عمرو؛ ضعفاء العقیلی؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1418 ق/1998 م.
41. غفّاری، علی‌اکبر؛ دراسات فی علم الدرایه (تلخیص مقباس الهدایة)؛ تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت): دانشگاه امام صادق، 1384 ش.
42. فراهیدی، خلیل بن احمد؛ کتاب العین؛ به کوشش: مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، قم: انتشارات هجرت، 1409 ق.
43. کورانی، علی؛ معجم أحادیث الامام المهدی (ع)؛ قم: مؤسسه معارف اسلامی، 1411 ق.
44. مبارکفوری، محمّد؛ تحفة الاحوذی بشرح جامع الترمذی؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1410 ق/1990 م.
45. مغربی، احمد؛ فتح الملک العلی: بصحة حدیث باب العلم؛ بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
46. مغلطای بن قلیج؛ إکمال تهذیب الکمال فی اسماء الرجال؛ قاهره: الفاروق الحدیثه، 1422 ق.
47. ملیباری، حمزة بن عبد الله؛ الموازنة بین المتقدمین و المتأخرین فی تصحیح الأحادیث و تعلیلها؛ بی‌جا: بی‌نا، 1422 ق/2001 م.
48. ممدوح، محمود سعید؛ رفع المناره لتخریج احادیث التوسل و الزیارة؛ عمان: دار الامام النووی، 1416 ق/1995 م.
49. نیشابوری هندی، حامد حسین؛ خلاصه عبقات الانوار: عبقات الانوار فی امامة الائمة الاطهار؛ تهران: انتشارات بعثت، 1405 ق.
50. هیثمی، علی بن ابوبکر؛ مجمع الزوائد و منبع الفوائد؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1408 ق.
51. خالدی، احمد بن حمود؛ الدرر النقیة فی شرح المنظومة البیقونیة؛ نسخه نرم افزار مکتبة الشامله.
52. فحل، ماهر یاسین؛ شرح التبصرة و التذکرة؛ نسخه نرم افزار مکتبة الشامله.
53. ملیباری، حمزة بن عبدالله؛ الحدیث المعلول قواعد و ضوابط؛ نسخه نرم افزار مکتبة الشامله.
54. ذهبی، شمس الدین ابوعبدالله محمّد بن احمد؛ الموقظة فی علم مصطلح الحدیث؛ نسخه نرم افزار مکتبة الشامله.
55. زاهدی، ثناء الله؛ الفصول فی مصطلح حدیث الرسول؛ نسخه نرم افزار مکتبة الشامله.
56. علوان، ابوعبدالله سلیمان بن ناصر؛ الامالی المکیة علی المنظومة البیقونیة؛ نسخه نرم افزار مکتبة الشامله.