نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی‌رضوی

3 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه علوم اسلامی‌رضوی

چکیده

در برخی روایات، موضوعاتی مطرح شده که شبهاتی را نسبت به دین مبین اسلام به وجود آورده است. از جمله اینکه فقهای آخرالزمان بدترین فقهاء در زیر آسمان و آغاز کننده فتنه دانسته شده­اند. در نوشتار حاضر به روش مسأله­محور و با بهره­گیری از منابع کتابخانه­ای و روش توصیفی ـ تحلیلی، در مقام اثبات صدور روایت باید گفت: وثوق صدوری روایت مورد بحث، ثابت است و ازاین­رو، حدیث مورد نظر از نظر سند، موثق و از نظر دلالت، صحیح است و با توجه به مؤیدات قرآنی و روایی قابلیت استناد دارد. از منظر فقه الحدیث هم با بررسی آیات قرآن و روایات ـ در قالب روایات تأیید کننده، توضیح دهنده، متعارض و جمع کننده ـ و حکم عقل به این نتیجه رسیدیم که مراد امام معصوم (ع)، عدم تقلید در آخر الزمان یا خدشه وارد کردن به ساحت تمام علماء نیست، بلکه فقط ایشان از مشکلات آخرالزمان و اتفاقات آن یادآور شده و مقصودشان این است که در این زمان نباید از هر فقیهی بدون اینکه هادی بودن وی احراز شود، پیروی کرد و غیر از ملکه فقاهت و علم، موارد دیگری مانند: فریفته نشدن به امور دنیوی، ناامید نکردن مردم از رحمت الهی، متمایل بودن به آخرت، فتوا ندادن بدون بررسی، صداقت و یک­رو بودن نیز، از شرایط لازم فقیه است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A criticism on the Hadith “the jurisprudents of the end time will be the worst ones on the face of the earth”

نویسندگان [English]

  • sayed abolghasem hoseini zaidi 1
  • sayyed ali delbari 2
  • mohsen kabiri rad 3

1 Assistant professor, Razavi University of Islamic Sciences

2 Associate professor, Dept. of the Science of Qur’an and Hadith, Razavi University of Islamic Sciences

3 MA student, Razavi University of Islamic Sciences

چکیده [English]

The way some Hadith discuss their subjects seems to be inductive of skepticism about the veracity of Islam or its components. A representative Hadith in this regard is the one that statesthe jurisprudents of the end time are the worst ones who will seek evils. Through a descriptive-analytical method, library work and a problem-solving procedure, the present study proves that the Hadith is read and not faked as well as conceptually reliable in accordance with some other Hadiths and the Qur’anic evidence. From a referential point of view, however, the Qur’an and confirming, contrasting and clarifying Hadiths bring one to the logical conclusion that the Imam who made this statement did not mean to undermine the public following of jurisprudents or damage their image; rather, concerning the problems occurring at the end time, he meant to say that every jurisprudent would not be worth following. Those who are worth it are of good guidance and are marked not only with jurisprudential knowledge but also with clearance from worldly temptations, avoidance of disappointing their followers about the mercy of God, inclination for the Hereafter, avoidance of issuing inconsiderate decrees or orders, and sincerity.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jurisprudents
  • The end time
  • Reality of Hadith
  • Reliability of Hadith narrator
  • Content validity
ـ قرآن کریم، ترجمه: ناصر مکارم شیرازی، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، 1373.
1.آمدی، عبدالواحد؛ غرر الحکم و درر الکلم؛ چ2، قم: دار الکتاب الإسلامی‏ ، 1410ق.
2.استرآبادی، محمد امین؛ الفوائد المدنیة؛ قم: بی‌نا بی‌تا.
3.امیری، علی حسین؛ سرخاب و سفید آب، بی‌نا، 1394ش.
4.ابن شعبه حرانی، حسن بن علی؛ تحف العقول فیما جاء من الحِکَم ‌و المواعظ من آل الرسول؛ چ2، قم: جامعه مدرسین‏ ، 1404ق.
5.بحرانی، یوسف بن احمد؛ الدرر النجفیة؛ لبنان، شرکة دار المصطفى (ص) لإحیاء التراث، 1423ق.
6.برقی، احمد ‌بن محمد؛ الرجال؛ تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.
7.حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة؛ قم: مؤسسة آل‌البیت، ۱۴۰۹ق.
8.ـــــــــــــــــــــــــــــ‏؛ الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)؛ قم: مؤسسه معارف اسلامى امام رضا (ع)‏، 1418ق‏.
9.حلی، جعفر بن حسن‌؛ المعتبر فی شرح المختصر؛ تصحیح: محمدعلی حیدری و سیدمهدی شمس‌الدین، قم: مؤسسۀ سیدالشهداء (ع)، ۱۴۰۷ق.
10.حلی، حسن بن علیّ بن داود؛ الرجال؛ تهران: دانشگاه تهران‏، 1342ش‏.
11.حکیم، محسن؛ مستمسک العروة الوثقی؛ قم: مؤسسة دار التفسیر‌، ۱۴۰۴ق.
12.خویی، سیّد ابوالقاسم؛ معجم ‌رجال ‌الحدیث؛ قم: مرکز نشر آثار شیعه، ۱۴۱۰ق.
13.دلبری، سیّد علی؛ آسیب شناسی فهم حدیث؛ مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، 1391ش.
14.دیلمی، حسن بن محمّد؛ أعلام الدین فی صفات المؤمنین؛ قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام ، 1408ق.
15.شهید ثانی، زین الدین بن علی؛ البدایة فى علم الدرایة؛ قم: محلاتی، 1421ق.
16.ــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ مسالک الافهام؛ تحقیق: مؤسسه المعارف الإسلامیه، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه، اوّل، ۱۴۱۶ق.
17.صدر، محمدباقر؛ دروس فی علم الأصول؛ قم: مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.
18.صدوق، محمد ‌بن علی؛ ثواب الأعمال و عقاب الأعمال؛ چ2، قم: دار الشریف الرضی، 1406ق.
19.ــــــــــــــــــــــــ؛ الخصال؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه‌، 1362ش.
20.ــــــــــــــــــــــــ؛ کمال الدین و تمام النعمة؛ چ2، تهران: اسلامیه‏، 1395ق.
21.ــــــــــــــــــــــــ؛ من لا یحضره الفقیه؛ تصحیح: علی‌اکبر غفاری، چ2، قم: جامعۀ مدرسین حوزه علمیه‌، ۱۴۱۳ق.
22.طوسی، محمد ‌بن حسن؛ العدة فی الاصول؛ قم: ستاره، ۱۴۱۷ق.
23.ـــــــــــــــــــــــــ؛ الغیبة؛ قم: دار المعارف الإسلامیة، 1411ق.
24.ـــــــــــــــــــــــــ؛ الفهرست؛ قم: ستاره، ۱۴۲۰ق.
25.ــــــــــــــــــــــ؛ کتاب الرجال؛ تحقیق: جواد قیومی، چ3، قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجامعة المدرسین‌، ۱۳۷۳ق.
26.طبرسی، ابومنصور احمد بن علی؛ الإحتجاج علی أهل اللّجاج؛ مشهد: نشر مرتضى، 1403ق.
27.طبرسى، حسن بن فضل؛ مکارم الأخلاق؛ چ4، قم: الشریف الرضى، 1412ق.
28.علامه حلی، حسن بن یوسف؛ خلاصة الأقوال؛ تحقیق: جواد قیومی، قم: مؤسسه نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
29.ـــــــــــــــــــــــــــــــ؛ منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد: مجمع البحوث الاسلامیة، ۱۴۱۲ق.
30.ـــــــــــــــــــــــــــــــ؛ کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد؛ قم: موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۲۷ق.
31.غروی الاصفهانی، محمدحسین؛ نهایة الدّرایة فی شرح الکفایة؛ قم: مؤسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث، 1414ق.
32.غروی تبریزی، علی؛ التنقیح فی شرح العروة الوثقی؛ قم: انتشارات لطفی، ۱۴۱۸ق.
33.کلینى، محمّد بن یعقوب؛ الکافی؛ چ4، تهران: الإسلامیة، 1407ق.
34.فاضل مقداد، عبدالله؛ إرشاد الطالبین إلی نهج المسترشدین؛ قم: انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی‏، ۱۴۰۵ق.
35.فخر المحققین، محمد بن حسن حلی؛ إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد‌؛ قم: اسماعیلیان‌، 1387 ق.
36.فیض کاشانی، محمدمحسن؛ الوافی؛ اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین على (ع)، 1406ق.
37.مازندرانى، محمد صالح بن احمد؛ شرح الکافی؛ تهران: المکتبة الإسلامیة، 1382ق.
38.مامقانی، عبدالله؛ تنقیح المقال فی علم الرجال؛ قم: مؤسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث، 1423ق.
39.مجلسى، محمّد باقر؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ع)؛ چ2، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏ ، 1403ق.
40.ـــــــــــــــــــــ؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول؛ چ2، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1404ق.
41.مسعودی، عبدالهادی؛ روش فهم حدیث؛ تهران: دانشکده علوم حدیث، 1389ش.
42.مظفر، محمدرضا؛ اصول فقه؛ چ2، قم: اسماعیلیان، ۱۳۷۹ش.
43.مکارم شیرازی، ناصر؛ انوار الاصول؛ قم: مدرسة الامام امیرالمؤمنین (ع)، 1416ق.
44.ـــــــــــــــــــــ؛ تفسیر نمونه؛ چ27، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1371ش.
45.نجاشی، احمد ‌بن علی؛ رجال النجاشی؛ چ6، قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجامعة المدرسین‌، ۱۳۶۵ش.
46.نوری، میرزا حسین؛ خاتمة المستدرک؛ قم: ستاره، ۱۴۱۶ق.
47.یزدی حایری، علی؛ إلزام الناصب فی إثبات الحجة الغائب «عجّل الله تعالى فرجه الشریف»؛ تحقیق: علی عاشور بیروت: اعلمی، 1422ق.