نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه قرآن پژهی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

10.30512/kq.2020.1920

چکیده

قضا و قدر از مبادی فعل خدا و از مسائل اساسی الهیات قرآن است. تبیین صحیح قضا و قدر الهی و نقش انسان در جهان و سرنوشت خود اهمیت به سزایی در اندیشه و کُنش توحیدی دارد. هدف این پژوهش، بررسی چیستی قضا و قدر خدا در آفرینش و نقش انسان در جهان و سرنوشت خویش است. طرح مسئله قضا و قدر خدا و سرنوشت انسان، ضرورت بازتحلیل رابطه خدا، جهان و انسان را می نماید. رویکرد این مطالعه، بازخوانی نگاه قرآن در مسأله است. روش این تحقیق، عقلی ـ نقلی است که بر شیوه تحلیل مستندات سامان یافته است. براساس یافته این پژوهش، قضا و قدر از مبادی فعل خداست که فاعلیت خدا را بر مدار نظام اسباب تفسیر می‌کند. بر پایه این تفسیر، خداوند علت موجبه همه پدیده‌هاست و تشخُّص وجودی آفریده‌ها از مسیر علل تعیّن­بخش، تقدیر خداوند است. نتیجه این پژوهش اثبات می‌کند که قضا و قدر خدا در منظومه معرفتی قرآن منافاتی با نقش انسان در جهان و اراده او در سرنوشت خود ندارد، بلکه آفرینش الهی بر مدار نظام قانونمند سببی­ـ مسببی، موجب پیدایش هر پدیده از راه علت مناسب خویش است. بر این اساس، اراده انسان نیز جزء اخیر علت تامه فعل ارادی انسان و مصداقی از قضا و قدر خداوند است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

God's decree and ordinance, and man's role in his destiny From the perspective of the Qur'an and the argument

نویسنده [English]

  • mohammadbagher saidi roshan

Associate Professor, Quran Research Department, Seminary and University Research Institute Community Verified icon

چکیده [English]

Qada and Qadr are the principles of God's action and one of the basic issues of the theology of the Qur'an. The purpose of this study is to investigate what is the fate and destiny of God in creation and the role of man in the world and his destiny. The question of God's judgment and destiny and human destiny necessitates a re-analysis of the relationship between God, the world and man. The approach of this study is to re-read the Qur'an's view on the issue. The method of this research is rational-narrative which is based on the method of document analysis.
According to the findings of this study, fate and predestination are the principles of God's action that interprets God's activity on the basis of the system of causes. According to this interpretation, God is the causal cause of all phenomena, and it is God's destiny to distinguish the existence of creatures from the path of determinative causes.
The result of this research proves that the fate of God in the epistemological system of the Qur'an does not contradict the role of man in the world and his will in his destiny, but divine creation based on a lawful causal system, causes the emergence of each phenomenon through its proper cause.






کلیدواژه‌ها [English]

  • divine decree and ordinance"
  • "God's actions"
  • "The fate of man"
  • "The role of human will in life"
ـ قرآن کریم.
1.ابن‎منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب؛ چ3، بیروت: دار صادر، 1414ق.
2.اصفهانی، ابو نعیم أحمد بن عبد الله؛ حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء؛ مصر: السعادة، 1394ق.
3.بحرانی، هاشم بن سلیمان؛ البرهان فی تفسیر القرآن؛ قم: مؤسسة البعثة، 1415ق.
4.حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح: حسن زاده آملی، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1413ق.
5.رازی، قطب الدین محمد؛ شرح الاشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات)؛ قم: دفتر نشر الکتاب، 1403ق.
6.راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ مفردات الفاظ القرآن؛ بی‎جا: دارالمعروف، 1434ق.
7.سبحانى‏، جعفر؛ الإلهیات على هدى الکتاب و السنّة و العقل‏؛ قم: المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة، 1412ق.
8.سیوطى، جلال‎الدین؛ الدرّ المنثور فى تفسیر المأثور؛ قم: کتابخانه آیت‎اﷲ مرعشی، 1404ق.
9.صدرالمتألهین، محمد؛ شرح أصول الکافی؛ تصحیح: محمد خواجوى، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، 1383ش.
10.ــــــــــــــــــــــــ؛ الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1981م.
11.طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1390ق.
12.ـــــــــــــــــــــــــ؛ نهایة الحکمة؛ قم: موسسه النشر الاسلامی، 1416ق.
13.طبرسی، فضل بن حسن؛ ‏مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تصحیح: سیّدفضل‎اﷲ طباطبایی یزدی،‏ تهران: ناصرخسرو، 1372ش.
14.طبرى، محمد بن جریر؛ ‏جامع البیان فى تفسیر القرآن، بیروت: دارالمعرفة، 1412ق.
15.طوسی، محمد بن حسن؛ مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، بیروت: مؤسسة فقه الشیعة ، 1411ق.
16.عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة؛ قم: مؤسسة آل‌البیت (ع)، 1409ق.
17.قمى، على بن ابراهیم؛ تفسیر القمی؛ تصحیح: طیّب‏ موسوى جزائرى، قم: دارالکتاب، 1404ق.
18.کلینى، محمد بن یعقوب؛ الکافی؛ تحقیق: على‎اکبر غفارى و محمد آخوندى، چ4‏، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1407ق.
19.ماتریدى، محمد بن محمد؛ ‏تأویلات أهل السنّة (تفسیر الماتریدى)؛ تحقیق: مجدى باسلوم، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1426ق.
20.متقی هندی، علاء الدین علی؛ کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال؛ بی‌جا: مؤسسة الرسالة، 1401ق.
21.مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
22..مصباح یزدی، محمدتقی (1368ش)، آموزش فلسفه، ج2، چ3، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
23.مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار؛ ج1، چ8، قم: صدرا، 1372ش.
24.ـــــــــــــــــ؛ مجموعه آثار، ج6، چ15، تهران: صدرا، 1390ش.
25.مولوی، جلال‎الدین محمد؛ مثنوی؛ نسخه نیکلسون، چ2، طلوع، 1373ش.
26.میر داماد، محمد باقر؛ مصنفات میر داماد، تحقیق: عبدالله نورانی، تهران: انجمن مفاخر فرهنگی، 1388ش.