دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 The Semantics of the Word "Taswīl" in the Holy Qur'ān with a Structuralist Approach معناشناسی واژه «تسویل» در قرآن کریم با رویکرد ساختارگرایی 1 19 3763 10.30512/kq.2025.22096.3955 FA عباس مصلایی پور دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران 0000-0003-1692-4593 طیبه حاجی سلطانی دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران. Journal Article 2024 09 04 A highly effective method for the deeper understanding of the meanings of Quranic words is Quranic semantics. The present study analyzes the word "Taswīl" (تسویل)in the Holy Quran using the structural semantics approach. In this research, initially, the various meanings of the word are investigated in lexicography books. Based on this review, the concept of "Istirkhā’" (laxity and lethargy) is chosen as a more suitable explanation for Taswīl derived from the three main letters of س, و, and ل. The equation of "Taswīl" with "Tazyīn" (embellishment/beautification) in some interpretations and lexical works may be influenced by the concept of "Su'al" –(request/desire). Structural analysis also reveals that "Nafs" (soul) and "Shayṭān" (Satan) are in a syntagmatic relationship (co-occurrence) with Taswīl, and "Im’lā’" (prolongation/respite) is in an intensifying relationship with it. "Nafs" is the most frequent co-occurring term. Furthermore, the words "Taṭwī‘" (making compliant), "Waswasah" (whispering/insinuation), and "Tazyīn" are in a paradigmatic relationship (substitution) with Taswīl. They exhibit a relative synonymy and are in a shared semantic field that includes motivating the performance of a wrong action or sin and reducing internal resistance to it. In the semantic hierarchy, "Waswasah" is the initial stage, "Tazyīn" represents the highest level of motivation, and "Taswīl" and "Taṭwī‘" are in the middle. The unique semantic component of Taswīl that distinguishes it from its substitutes is the minimizing of a great sin and reducing its importance. هدف: یکی از واژگان قرآن کریم که در بیان حالات و گرایشهای نفس بیان شده است، واژه «تسویل» است و برخی از مترجمان آن را به تزیین ترجمه کرده‌اند؛ اما به نظر می‌رسد که مؤلفه‌های معنایی این دو واژه متفاوت است و نمی‌توان آنها را معادل دقیق یکدیگر دانست. پرسش اصلی تحقیق این است که معنای واژه «تسویل» در ساخنار معنایی قرآن چیست؟ هدف، تبیین تفاوت‌های معنایی میان این واژه و واژگان جانشین آن در سیاق آیات، با استناد به داده‌های لغت‌نامه‌ای و با رویکردی ساختاری است.روش پژوهش: روش اصلی پژوهش، معناشناسی ساختارگرایانه بر پایه‌ی روابط جانشینی و همنشینی است. ابتدا با مراجعه‌ به منابع لغوی، معنای اولیه‌ی «تسویل» به دست آمد. سپس با توجه همزمان به ساختار نحوی و معنایی آیات مشتمل بر واژه «تسویل»، واژگان جانشین و همنشین استخراج گردید. با بررسی ساختاری به همراه توجه به سیاق آیات، معنای «تسویل» در ساختار معنایی قرآن حاصل شد..یافته‌ها: در این پژوهش، ابتدا معانی مختلف این واژه در کتب لغت مورد بررسی قرار گرفته و بر این اساس، مفهوم «استرخاء» (سستی و رخوت) به عنوان توضیح مناسب‌تری برای تسویل، بر مبنای ریشه «سَوِلَ» انتخاب شده است. تحلیل ساختاری نشان می‌دهد که «نفس» و «شیطان» در رابطه همنشینی و «إملاء» در رابطه اشتدادی با تسویل قرار دارند و «نفس» پر بسامدترین همنشین آن است. همچنین، واژگان «تطویع»، «وسوسه» و «تزیین» در محور جانشینی با تسویل قرار دارند که با تسویل ترادف نسبی داشته و در میدان معنایی مشترکی قرار می‌گیرند که شامل انگیزه‌بخشی برای انجام عمل نادرست و کاهش مقاومت درونی در برابر آن است.نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان داد که کوچک‌شمردن گناه و مصیبتی بزرگ و پایین‌آوردن اهمیت و بزرگی آن در نظر فرد، مؤلفه معنایی منحصر‌ به ‌فرد تسویل است که آن را از واژگان جانشین خود متمایز می‌سازد. برابر دانستن تسویل با «تزیین» در برخی تفاسیر و کتب لغت میتواند تحت تأثیر مفهوم «سوْل» به معنای حاجت و درخواست باشد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3763_7ba6d33c373fea56b7258003b16c68e5.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 An Evaluation of Wansbrough's View on the Functions of the word 'Qul' in the Quran ارزیابی دیدگاه ونزبرو درباره کارکردهای ساختار «قُلْ» در قرآن 21 42 3742 10.30512/kq.2024.20674.3760 FA محمدجواد ورادی اصفهانی دانش‌آموخته دکترای علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0002-1506-2760 نهله غروی ناپینی استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه 0009-0001-7035-3632 نصرت نیل ساز دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2023 09 26 According to John Wansbrough, the Quranic text is organized through various literary formulas. He identifies three main structures, with the "apodictic formula" representing a divine command. He considers the imperative verb 'Qul' (Say) the most frequent example of this structure and proposes four functions for it, the most important of which is to introduce phrases that cannot be directly attributed to God. Based on this, Wansbrough suggests that 'Qul' might be a redactional insertion intended to unify the text by replacing prophetic speech with direct divine discourse. Through a descriptive-analytical and critical method, this study examines the forms and functions of the word 'Qul' in the Quran. It demonstrates that its functions are far more numerous and sometimes contrary to Wansbrough's claims. The study identifies its primary function as creating a space for dialogue and responding to implicit questions. Furthermore, by evaluating Wansbrough's view, the paper concludes that his hypothesis about 'Qul', i.e., being an addition, is untenable based on the literary and comparative analysis of the Quranic text. هدف: پژوهش حاضر به ارزیابی و نقد دیدگاه جان ونزبرو دربارۀ کارکردهای ساختار «قُلْ» در قرآن می‌پردازد. به‌طور خاص، این مقاله در پی سنجش دقت و اعتبار تحلیل ونزبرو و فرضیۀ او مبنی بر افزونه ویراستی بودن این ساختار در متن قرآن است. روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی ـ انتقادی انجام شده است. در این راستا، تمامی آیات دربردارندۀ ساختار «قُلْ» استخراج، دسته‌بندی و از منظر ادبی تحلیل شده‌اند تا فرضیات ونزبرو بر اساس شواهد متنی قرآن مورد ارزیابی قرار گیرد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد کارکردهای ساختار «قُلْ» بسیار گسترده‌تر از موارد ذکرشده توسط ونزبرو است و کارکرد اصلی آن، ایجاد فضای گفت‌وگو و پاسخ به سؤال مقدّر است. علاوه بر این، شواهد متنی متعددی از جمله امکان حذف «قُلْ» بدون اخلال در معنا، تکرار آن و جایگاه راهبردی‌اش در آیات، فرضیۀ افزونه بودن این ساختار را رد می‌کند. نتیجه‌گیری: ساختار «قُلْ» افزونه‌ای ویراستی نیست، بلکه یک ابزار بلاغی و سبکی یکپارچه در قرآن است که کارکردهای متنوعی، به‌ویژه در ایجاد ساختار گفت‌وگومحور، ایفا می‌کند. از این رو، تحلیل ونزبرو در این زمینه ناقص بوده و فرضیۀ او دربارۀ اضافی بودن «قُلْ» با داده‌های متنی قرآن سازگاری ندارد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3742_1f72e258ff730035f2a1fb6637f562c2.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Cognitive analysis of image schemas in Surah Saba بررسی شناختی طرح‌واره‌های تصویری در سوره سبأ 43 61 3743 10.30512/kq.2024.21257.3837 FA عزت ملاابراهیمی استاد، گروه زبان و ادبیات عربى، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. منتا زرگوش دانشجوی کارشناسى ارشد، گروه زبان و ادبیات عربى، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0003-5078-5336 Journal Article 2024 02 16 Image schemas are one of the topics in cognitive linguistics. The analysis of religious and literary texts based on image schemas can play an effective role in understanding the texts. In other words, image schemas are a type of conceptual construction with a significant impact on cognitive semantics. One of the most important approaches in this field is the theory of image schemas developed by Lakoff and Johnson, which is based on movement, power and volume schemas. The current research is an analytical-descriptive study that investigates image schemas and tries to explain the abstract and mental concepts in Surah Saba based on the theory of image schemas. From the findings of the research, it is inferred that image schemas with a frequency of 61 cases at volume, movement and power levels are found in Surah Saba. Power the movement schemes point to goals and are more compatible with the nature of the surah; they are assigned the second rank. Power schemas have the lowest frequency and reflect abstract concepts in the form of barriers. The presence of visual schemas in Surah Saba has caused abstract concepts to be concretely and widely understood in the mind of the audience. هدف: بررسی و تحلیل طرح‌واره‌های تصویری قرآن کریم، بر اساس رویکردهای جدید نقدی سبب می‌شود تا مفاهیم انتزاعی به طور ملموس و گسترده‌ای در ذهن مخاطب درک و دریافت شوند؛ زیرا طرح‌واره‌های تصویری در واقع یک نوع ساخت مفهومی است که در معنی‌شناسی شناختی تاثیر به سزایی دارد. روش پژوهش: راهبرد روش‌شناختی مقاله حاضر، بهره‌گیری از نظریه طرح‌واره‌های تصویری لیکاف و جانسون است که مبتنی بر طرح‌واره‌های حرکتی، قدرتی و حجمی می‌باشد. از این رو نگارندگان با روش تحلیلی – توصیفی طرح‌واره‌های تصویری سوره سبأ را بررسی کرده و کوشیده‌اند تا مفاهیم انتزاعی و ذهنی موجود در این سوره را بر اساس نظریه طرح‌واره‌های تصویری تبیین کند. یافته‌ها: دریافت‌های معنی‌شناسی طرح‌واره‌های حجمی سوره سبأ، حاکی از وجود تجربیاتی مانند: دیدن، فراگرفتن، اشاره کردن و مکان‌مندی ظرفیت آسمان‌ها و زمین، تهمت زدن، دروغگویی، گمراهی، رمیدن و ترسیدن است که بیشتر از مفاهیم دیگر جلب توجه می‌کند. اما طرح‌واره‌های حرکتی این سوره، فقط با تجربۀ رسیدن مطرح شده‌اند که ذهن انسان را در فضای حرکت و مقصدی که این طرح‌واره‌ها حاکی از آن هستند، قرار می‌دهد. در طرح‌واره‌های قدرتی نیز تجربیاتی چون بیان قدرت لا یزال الهی در برابر منکران و یا تسلیم شدن کافران در دام وسوسه‌های شیطانی که منجر به انکار معاد می‌شود، به عنوان مانع و سدّی مطرح شده و یا به گونه‌ای است که سدّی در برابر آن قرار می‌گیرد. نتیجه‌گیری: طرح‌واره‌های تصویری با بسامد 61 موردی و در سه سطح حجمی، حرکتی و قدرتی در سوره سبأ می‌باشد که میان مفهوم‌سازی و ادراک انسانی تناسب ایجاد کرده است. در این میان طرح‌واره‌های حجمی، بیشترین میزان فراوانی را دارند که در حسی شدن مفاهیم انتزاعی و قابل اداراک بودن آن‌ها، نقش درخور توجه‌ای را در سوره ایفا کرده‌اند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3743_0937fb5864ed06ffb59ae5f9b5ed67a9.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 A Critical Examination of the Meaning of 'Idribuhunna' in Verse 34 of Surah Al-Nisa تأملی در معنای عبارت «اضربوهن» در آیه 34 سوره نساء 63 80 3747 10.30512/kq.2025.21629.3881 FA سهیلا پیروزفر دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0003-3560-0359 سیده فرشته مظفری دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. 0000-0002-5704-6793 Journal Article 2025 03 14 The present research seeks to offer a novel and comprehensive interpretation of the term "idribuhunna" (اضربوهن) that resolves the existing ambiguities surrounding it. Employing a descriptive-analytical approach, this article examines and evaluates various interpretations of the term "idribuhunna" in verse 34 of Surah An-Nisa. Six theories were assessed, including public reprimand, physical striking in cases of nushuz (disobedience), the gradual abrogation of pre-Islamic rulings, and the treatment of masochism. It was determined that these theories are subject to significant criticisms. Furthermore, prominent narrations related to this topic, including those concerning the context of revelation (asbab al-nuzul), were analyzed. The authors suggest that the omission of certain words in the verse is due to linguistic context (qarina lafziyya) and brevity (ijaz), which they consider a more accurate explanation. The verse employs the rhetorical device of ihtibak (concealment), where the phrase "fi al-madaji'" (in the beds) is not repeated in the clause "wa-idribuhunna" (and strike them) because it was mentioned in the preceding clause. The implied meaning of the verse is "wa-ahjuruhunna fi al-madaji' wa-idribuhunna fi al-madaji'" (avoid them in the beds and move away from them in the beds). The use of the preposition "fi" (in) with the verb "daraba" (to strike) shifts its meaning to "moving away from" or "leaving the bed". Thus, the verse does not advocate physical harm but rather emphasizes emotional and physical distancing as a disciplinary measure. هدف: آیه 34 سوره نساء از جمله آیاتی است که نگرش‌های متفاوتی در باره آن توسط فقها و مفسران و سایر قرآن‌پژوهان و در نگرش فمنیست‌های مسلمان بازنگری در آن ضروری دانسته ‌شده ‌است. تحقیق حاضر به دنبال ارائه تفسیری جدید و جامع از عبارت «اضربوهن» در آیه 34 سوره نساء است که بتواند شبهات موجود را برطرف کند. از جمله این که تعبیر اضربوهن در معنای زدن زنان به دلیل ترس از نشوز احتمالی خشونت و ظلم است که قبیح دانسته می‌شود. روش پژوهش: این مقاله به روش توصیفی - تحلیلی تلاش کرده نظریات گوناگون پیرامون معنای عبارت اضربوهن در آیه را احصا و ارزیابی نماید. یافته‌ها: پنج نظریۀ موضع‌گیری علنی، ضرب فیزیکی در صورت تحقق نشوز، نسخ تدریجی احکام جاهلیت؛ در سختی و تنگنا قرار دادن و درمان مازوخیسم ارزیابی شده‌ و تبیین گردید و نقدهای متعددی با بهره‌گیری از ادله نقلی و عقلی بر هر یک از این دیدگاه‌ها مطرح شده‌است. در مقاله حاضر روایات مشهور در این موضوع از جمله روایات اسباب نزول، ارزیابی شد. خداوند متعال نظام خانواده را بر معیار سکونت و آرامش و تقوی قرارداده‌است. برخی از دیدگاه های مطرح با این نظام ناهماهنگ به نظر می‌رسد. از این‌رو نگارند‌گان این سطور احتمال حذف به قرینه لفظی و ایجاز و به‌کارگیری صنعت احتباک در آیه مزبور را دقیق‌تر دانسته‌اند. نتیجه‌گیری: در این آیه، صنعت احتباک -حذف تقابلی- رخ داده و عبارت «فی‌المضاجع» به علت ذکر در جمله قبل، درعبارت «واضربوهن» تکرار نشده‌است و تقدیر آیه چنین‌است: «واهجروهن فی المضاجع واضربوهن فی المضاجع». در آثار لغوی و استعمالات عربی تعدّی ماده ضرب با حرف جرّ «فی»، معنای آن را به حرکت‌کردن از مضجع و ترک‌گفتن آن تغییرمی‌دهد. معنای «حرکت و ترک ظرف مکانی و زمانی خاص» را آثار لغوی نیز تأیید می‌کنند و اشکالات دیدگاه‌های دیگر را ندارد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3747_d8847be3f7cc1b14e9173908bebb2106.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 A Comparative Analysis of the Story of Prophet Moses and the Righteous Servant in Surah Al-Kahf with Folk Tales نسبت‌سنجی داستان حضرت موسی(ع) و عبد صالح در سورۀ مبارکۀ کهف با تیپ‌قصه‌های عامیانه 81 98 3739 10.30512/kq.2025.21792.3911 FA ابوالفضل حری دانشیار، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران. 0000-0003-0260-6551 Journal Article 2024 09 22 This article adopts an analytical and critical approach and utilizes a library research method to explore the relationship between the story of Prophet Moses and the Righteous Servant in Surah Al-Kahf with folk tale archetypes as well as Islamic and non-Islamic interpretive traditions. The article introduces folk tales and critically reviews the opinions of some scholars, demonstrating that, contrary to their claims, the story of Moses and the Righteous Servant has a Quranic origin. While the Quranic narrative may share thematic similarities with some sources, it differs significantly in terms of narrative structure and expression. The present study highlights that previous researchers have overlooked the fact that this story, in addition to its unique features, is organically and coherently connected to the overall context of Surah Al-Kahf, which focuses on themes such as the afterlife, resurrection, divine reward and punishment, accountability, warning, glad tidings, and consolation to the Prophet for enduring hardships. Although some themes of this story may appear in other sources and folk tales, the way the Quran presents it within the broader context of Surah Al-Kahf is original and distinctive, a feature not found in other sources. هدف: دوندس ادعا می‌کند، برخی قصه‌های قرآنی با قصه‌های ذکرآمده در سنخ‌شناسی آرنه ـ تامپسون دربارۀ قصه‌های عامیانه مصادر یکسان دارند و ازاین‌رو، معتقد است موتیف‌ها و مضامین این قصه‌ها با فهرست جهانی انواع قصه‌ها همخوانی دارد. مقاله حاضر ضمن معرفی قصه‌های عامیانه و با مروری نقادانه بر آراء برخی صاحب‌نظران نشان می‌دهد برخلاف گفتۀ این افراد، داستان حضرت موسی و عبد صالح، اصالت قرآنی دارد و گزارش قرآنی از حیث مضمونی و نه ساختار بیانگری، ممکن است با برخی مصادر همانندی نشان بدهد. روش پژوهش: این مقاله به روش کیفی و تبیینی و با بررسی اسناد کتابخانه‌ای در دسترس از جمله کتاب دوندس و مبانی نظری عامیانه‌شناسی و به ویژه، منابع اسلامی مرتبط، نسبت میان داستان حضرت موسی و عبد صالح را در سورۀ کهف با تیپ‌قصه‌های عامیانه تحلیل و تبیین می‌کند. یافته‌ها: مقاله نشان می‌دهد گزارش قرآن از این داستان از حیث بیانگری و روایتگری با دیگر رونوشت‌های داستان فرق دارد. محققان پیشین به این نکته توجه نکرده‌اند که این داستان علاوه بر ویژگی‌های خاص خود، با سیاق کلی سوره (توجه به معاد و رستاخیز و پاداش و عقاب اخروی و حسابرسی و انذار و تبشیر و دلداری به پیامبر برای تحمل مشکلات)، پیوند اندام‌وار و منسجم دارد. نتیجه‌گیری: ممکن است برخی مضمون‌های این داستان در دیگر منابع و قصه‌های عامیانه آمده باشد، ولی نحوه‌ای که قرآن این داستان را در سیاق کلی سورۀ کهف گزارش می‌کند، اصیل و خصیصه‌نماست که در دیگر مصادر دیده نمی‌شود.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3739_20885c72ca35d75619d6a378edea9f76.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Contextual Analysis of the Syntactic Coherence of “Holy Spirit” in the Holy Quran تحلیل سیاقی باهم‌آیی نحوی «روح القدس» در قرآن کریم 99 119 3740 10.30512/kq.2024.21825.3919 FA مازیار حقیقی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0009-0005-1599-8648 فاطمه قادری دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0001-9442-6421 وصال میمندی دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0002-6415-9585 بهنام فارسی دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0002-6415-9585 Journal Article 2024 07 02 The term “the Holy Spirit” is repeated four times in the Holy Quran. It is found in the form of an addition with an adjective. One case is found as a formal addition. It can be concluded that syntactic combinations that have an additional relationship may have instantial commonalities, but they are different in terms of meaning. Therefore, the “the Holy Spirit” cases cannot be considered to be denotatively the same in the Quran. By carefully examining the two verbs “ayyadna” and “nazzal” that come before “the Holy Spirit”, it can be inferred that both are used in the context of action. “Ayyadna” conveys the meaning of “multiplication” in the context of action and is transitive with the letter “ba”, which means ‘with the help of. The commentators have had various interpretations of the combination of “the Holy Spirit”, such as “Gabriel”, “the Spirit of God”, meaning Jesus (peace be upon him), “the Book of the Gospel”, and “one of the most excellent names of God”. There are different views on the term “the Holy Spirit” in the context of companionship, but all of them impart no similar meanings to commentators. The only verse in which there is no disagreement among commentators is the last verse of Surah An-Nahl. There is a great deal of disagreement in the remaining verses in which the relationship between Jesus (pbuh) and the “Holy Spirit” is stated. هدف: هدف این مقاله تحلیل سیاقیِ باهم‌آیی نحوی در ترکیب «روح‌القدس» در قرآن کریم است. بررسی باهم‌آیی واژگان در آیات قرآن نشان می‌دهد که دو عامل بنیادین، یعنی علم نحو و علم سیاق، نقش بسیار مهمی در شناخت دقیق معانی آیات ایفا می‌کنند. در بسیاری از موارد، باهم‌آیی واژگان بر اساس قواعد نحوی شکل می‌گیرد؛ به گونه‌ای که گاه یک واژه در کنار مضاف‌الیه خود، یا همراه با موصوف و صفتی خاص و یا در ساختاری که فعل با حرف جر مشخصی متعدی می‌شود به کار می‌رود. از سوی دیگر، توجه به روابط سیاقی میان آیات و در نظر گرفتن جریان کلام پیش و پس از آیه، در فهم درست مفاهیم قرآنی اهمیت بسزایی دارد. در واقع، تا زمانی که سیاق آیه مورد توجه قرار نگیرد، دستیابی به معنای دقیق واژگان و ترکیبات قرآنی امکان‌پذیر نخواهد بود. بر این اساس، پژوهش حاضر می‌کوشد با تمرکز بر ترکیب «روح‌القدس»، نقش باهم‌آیی نحوی و سیاق آیات را در تعیین معنای این ترکیب در قرآن کریم بررسی و تبیین کند. روش پژوهش: این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. بدین منظور، تمامی موارد کاربرد ترکیب «روح‌القدس» در قرآن کریم گردآوری و از منظر باهم‌آیی نحوی و نیز با توجه به سیاق آیات مورد تحلیل قرار گرفته است. در این فرایند، ابتدا ساختار نحوی این ترکیب و نوع رابطه میان اجزای آن بررسی شد و سپس با توجه به جایگاه آن در بافت آیه و ارتباط آن با واژگان و مفاهیم پیرامونی، دلالت‌های معنایی آن تحلیل گردید. یافته‌ها: نتایج بررسی نشان می‌دهد که تمامی موارد کاربرد ترکیب «روح‌القدس» در قرآن دارای رابطه اضافی هستند. با این حال، باهم‌آیی‌های نحوی که در قالب رابطه اضافی شکل می‌گیرند، گرچه ممکن است از نظر تعریف و مصداق دارای اشتراکاتی باشند، اما لزوماً از نظر معنایی یکسان نیستند. تحلیل بافت‌های مختلف آیات نشان می‌دهد که واژگان هم‌نشین با این ترکیب و فضای سیاقی آیات، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری معنای آن دارند. نتیجه‌گیری: بر اساس تحلیل‌های انجام‌شده، نمی‌توان ترکیب «روح‌القدس» را در سراسر قرآن دارای معنایی واحد دانست. این ترکیب در کنار واژگانی قرار گرفته است که معنای یکدیگر را تکمیل می‌کنند و در پرتو سیاق آیات، دلالت‌های معنایی متفاوتی پیدا می‌کنند. بنابراین، توجه همزمان به ساختار نحوی و سیاق آیات، شرطی اساسی برای درک صحیح معنای این ترکیب در قرآن کریم به شمار می‌آید.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3740_33ef701c8059391708f1c3ddbe9f1f81.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 The Qur’anic Discourse on the Narrative of Origination and Creation: A Linguistic Study بیان قرآن در روایت پیدایش و آفرینش پژوهشی زبانی 121 137 3782 10.30512/kq.2025.20907.3788 FA نفیسه مدیرروستا کارشناس ارشد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0006-6496-2032 ابوالفضل خوش منش دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-9920-2419 Journal Article 2023 11 23 One of the subjects to which God has exhorted His servants is reflection and deep contemplation on the stages of origination and creation. The Holy Qur’an is a book of guidance; therefore, it sometimes addresses a single subject across different verses, highlighting a particular dimension of that subject in each verse, such that at times the lexical expressions employed are identical. To uncover the semantic interconnectedness of Qur’anic verses, attention to shared themes and a comprehensive consideration of the corresponding verses appear essential. One of the primary criteria for identifying semantic relationships among Qur’anic verses is the examination of their lexical connections and the analysis of how specific terms are employed within the Qur’an itself. This is because, in many cases, the intended meaning of a word can be discerned through its contextual usage. The Holy Qur’an addresses the process of creation and origination through a coherent network of specialized vocabulary, each term referring to a specific type or stage of creation. In the Qur’anic discourse, verses related to origination are presented in a dispersed manner across different surahs. The concept of creation is intricately linked to the subtle notion of “breathing” through roots such as nafs, nafḳh, nasmāh, nafth, and nafḥ. The roots zarʿ and ḥarth, as well as nabat, express the processes of sowing and growth within creation, while notions of dispersion and dissemination in a state of minuteness or smallness are derived from the roots dhurriyyah, dharr, dhurw, and dharaʾa. Employing a descriptive-analytical method and conducted through the semantic analysis and etymological investigation of vocabulary related to creation in the Qur’an, the present study seeks to elucidate the Qur’anic approach to creation and to examine the stages of origination and Creation. هدف: یکی از موضوعاتی که خداوند به بندگان توصیه کرده، تفکّر و تعمّق در مراحل پیدایش و آفرینش است‌. قرآن‌کریم، کتاب هدایت است و از این‌رو، گاهی یک موضوع را در ضمن آیاتی دیگر بیان می‌کند و در هر آیه بُعدی از ابعاد آن را مورد توجه قرار می‌دهد، به گونه‌ای که گاهی الفاظِ موضوع‌ها با همدیگر یکسان است‌. در کشف پیوند معنایی آیات قرآن، توجه به موضوعات یکسان و ملاحظه جمعی آیات مرتبط، امری ضروری به نظر می‌رسد‌. روش پژوهش: این پژوهش کوشیده است با روشی توصیفی ـ تحلیلی و از طریق واکاوی و ریشه‌شناسی واژگان مرتبط با بحث آفرینش در قرآن، به تبیین رویکرد آنها و بررسی مراحل آفرینش و پیدایش بپردازد. یافته‌ها: در بیان قرآن، آیات مرتبط با پیدایش، به صورت پراکنده در سوره‌های مختلف بیان شده است. خلقت در امری لطیف در مفهوم دمیدن با ریشه‌های «نفس»، «نفخ» و «نسمه»، «نفث»، «نفح» گره می‌خورد. «زرع» و «حرث»، «نبت» جریان بذر افشانی و رویاندن در امر خلقت را بیان می‌کنند و مفهوم پراکندگی و انتشار در حال خردی و کوچکی از ریشه‌های «ذریه»، «ذرر»، «ذرو» و «ذرء» دریافت می‌شود. نتیجه‌گیری: یکی از معیارهای ابتدایی در کشف ارتباط معنایی آیات قرآن‌، پیوند واژگانی آیات و بررسی موارد استعمال آن‌ها درخود قرآن‌ است؛ زیرا در بسیاری از موارد با توجه به سیاق، می‌توان پی‌برد که یک واژه در چه معنایی به کار رفته است‌. قرآن کریم به امر آفرینش و پیدایش، در قالب شبکه‌ای منسجم از واژگانی خاص پرداخته است که هر کدام به نوع و مرحله‌‌ای از خلقت اشاره دارند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3782_f87e955fd6b89f8963b6934beb077d6e.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Tooth worm issue in Imami Hadith literature: Reference and content analysis and the historical background of a folk medical myth روایات کرم‌دندان در پرتوی کاوش‌های اعتبارسنجی و اسطور‌ه‌شناسی 139 167 3750 10.30512/kq.2025.22900.4022 FA علی امیری دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، تهران، ایران. طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم. 0009-0003-1414-8081 یحیی میرحسینی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران. 0000-0001-5695-8267 Journal Article 2025 04 26 This study aims to assess the credibility of the so-called “tooth-worm” hadith in terms of its references and content and to identify the historical origin of this belief in folk medicine. The study is based on descriptive-analytical method in a historical and mythological approach. It proceeds through takhrīj and tracing the transmission of the hadiths, dirāyah-based criticism, fiqh al-hadith analysis grounded in source criticism, reference criticism, and content criticism. This is accompanied by a linguistic analysis of the term “dūda,” and an evaluation of the content against established empirical findings and the history of dentistry. The findings indicate that the earliest explicit reflection of this issue appears in Ṭibb al-Ṣādiqayn; a substantial portion of such hadiths lack a reliable chain of references, and their transmission to later ḥadith sources involved scribal distortions and textual disarray. Consequently, the hadith concerning the removal of a tooth worm more closely resembles a medical recommendation annotated in a hadith collection, and interpreting the word “dūda” as “bacteria” is also incompatible with common semantics and linguistic evidence. These hadiths do not possess sufficient hadith-based support to be attributed to ShiaImams; in terms of content, they conflict with definitive empirical evidence. Therefore, a critical re-reading of medical hadiths is necessary to safeguard the credibility of religion and to prevent harm to public health. هدف: هدف این پژوهش سنجش اعتبار گزارش‌های موسوم به «کرم دندان» از حیث منبع، سند و متن و نیز تعیین خاستگاه تاریخی این باور در پیوند با طب عامیانه است. روش پژوهش: پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تاریخی ـ اسطوره‌شناختی انجام شده است. در این مسیر، ضمن تخریج و ردیابی نقل‌ها و در پیش گرفتن نقد درایه‌ای و فقه‌الحدیثی بر پایه منبع‌شناسی، سندشناسی و متن‌شناسی، از تحلیل زبانی واژه «دوده» و سنجش محتوا با قطعیات علم تجربی و تاریخ دندان‌پزشکی نیز بهره گرفته شده است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد قدیمی‌ترین بازتاب صریح روایات کرم دندان در کتاب «طب الصادقین» است و بخش مهمی از نقل‌ها، مرسل یا فاقد طریق معتبرند و در انتقال به منابع حدیثی بعدی، دچار تصحیف و آشفتگی متنی شده، به گونه‌ای که روایت مربوط به ازاله کرم از دندان، بیشتر به توصیه طبی در حاشیه یک کتاب حدیثی شباهت دارد. تلاش برخی در تفسیر لفظ «دوده» به معنای باکتری نیز با ظهور عرفی و شواهد زبانی سازگار نیست. نتیجه‌گیری: نتیجه آنکه روایات کرم دندان از پشتوانه کافی حدیثی برای انتساب به معصومین برخوردار نیست و از نظر محتوایی نیز با داده‌های قطعی تجربی، تعارض دارد. از این‌رو، این نمونه نشان داد بازخوانی انتقادی روایات طبی برای صیانت از اعتبار دین و پیشگیری از آسیب‌های سلامت عمومی، ضرورت دارد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3750_685ac8cadc1be5ac98da9556bc1c8d9e.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Examining the Trend of Hadith Studies with an Emphasis on the Quotes about "Laylat al-Qadr" جریان شناسی مطالعات حدیثی با تأکید بر روایات «لیلة‌القدر» 169 190 3764 10.30512/kq.2024.20466.3730 FA علی آهنگ استادیار گروه تفسیر و علوم قرآن ، دانشکده علوم قرآنی بجنورد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، بجنورد، ایران. رایانامه 0000-0002-1651-5143 Journal Article 2023 08 11 The Holy Qur'an's reference to the greatness of Lailat-ul-Qadr on one hand and the failure to determine its exact time on the other hand, soon turned the issue of Lailat-ul-Qadr into one of the intellectual concerns and challenges of the Companions and followers. Searching and analyzing the narrations about Lailat al-Qadr in Sunni sources proves the existence of at least three hadith streams. The hadith movement active in the Hejaz region, which had been able to develop as a dominant movement to the region of Iraq and the Levant, followed the possibility of understanding Lailat al-Qadr in the "Last Ten Days" or "The Last Week" of the holy month of Ramadan. Another tradition, known as Ibn Masoud, believed in the rotation of Laylah al-Qadr throughout the year. This trend of hadith, which was born in Kufa, found its place in the hadith circles of Madinah and provoked reactions. A third tradition led by a number of well-known reciters of Kufa such as Zerr bin Hobaish and Asim bin Abi al-Najjud Kufi was formed in opposition to the tradition of Ibn Masoud, who introduced the twenty-seventh night of the holy month of Ramadan as Lailat al-Qadr with a dogmatic view. اشاره قرآن کریم به عظمت لیلة القدر از یک سو و عدم تعیین زمان دقیق آن از دیگر سو، خیلی زود موضوع لیلة القدر را به یکی از دغدغه‌ها و چالش‌های فکری صحابه و تابعان تبدیل نمود. پی‌جویی و تحلیل روایات پیرامون لیلة القدر در منابع اهل سنّت، وجود حداقل سه جریان حدیثی را اثبات می‌کند. جریان حدیثی فعال در بوم حجاز که توانسته بود به عنوان جریانی غالب تا بوم عراق و شام نیز توسعه یابد احتمال درک لیلة القدر در «العشر الأواخر/دهه پایانی» یا «السبع الأواخر/هفته پیانی» ماه مبارک رمضان را به عنوان احتمالی راجح دنبال می‌کرد. جریان حدیثی دیگری که به نام ابن مسعود شناخته می‌شد قائل به دَوَران لیلة القدر در طول سال بود. این جریان حدیثی که زادبوم آن کوفه بود، جای خود را در محافل حدیثی مدینه نیز پیدا کرده و واکنشهایی را بر انگیخته بود. جریان حدیثی سومی به رهبری تعدادی از قاریان سرشناس کوفه همچون زرّ بن حبیش و عاصم بن ابی النجود کوفی در تقابل با جریان حدیثی ابن مسعود شکل گرفت که با نگاهی جزمی شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان را به عنوان لیلة القدر معرفی می‌کرد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3764_641d77dd5271fca28764612a028d9c8e.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 The Speech Pattern of Amir al-Mu'menin Ali (pbuh) towards the Khawarij before they Regretted Accepting Aarbitration الگوی گفتاری امیرالمومنین(ع) نسبت به خوارج پیش از پشیمانی خوارج از پذیرش حکمیّت 191 212 3741 10.30512/kq.2024.20977.3799 FA نصیبه السادات بحرالعلومی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. 0009-0006-9550-2565 محمد عترت دوست دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. 0009-0006-9550-2565 بی بی سادات رضی بهابادی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. 0000-0003-3548-348X Journal Article 2024 03 10 Although numerous studies have been conducted so far on the actions and views of Imam Ali (pbuh) in confronting the Khawarij, analyzing his theological themes with the aim of “preventing the emergence of this sect” is still a research necessity. The main issue of the present article is to achieve the “speech pattern” of Imam Ali in the period before this movement was identified as “Kharijites”. This article, using the interdisciplinary method of “thematic content analysis”, seeks to provide a comprehensive understanding of this speech pattern by extracting and logically organizing his sayings. Accordingly, first, by citing Nahj al-Balagha and reliable historical sources, all of the Imam’s statements addressed to this movement were collected, from the first sparks of rebellion to accept arbitration until their initial repentance. In the next step, using the thematic content analysis method, the main and secondary themes of these sayings were extracted. The research findings, which are the result of examining eight sermons and conversations, were categorized into five general themes. Data analysis shows that 52% of the content of these themes focuses on informing the Khawarij about their strengths and weaknesses and explaining the alignment of true friends and enemies. The remaining %48 focuses on strengthening their combative insight, learning lessons to prevent repeated breaches of the treaty, and conditional agreement with some demands, with the aim of maximum absorption and reducing the consequences of their rebellion. The final five categories extracted from the qualitative tables actually outline the pattern of Imam Ali's guiding speech to prevent the formation of the Khawarij sect. هدف: هرچند تاکنون پژوهش‌های متعددی درباره اقدامات و دیدگاه‌های امام علی(ع) در مواجهه با خوارج سامان یافته است، اما واکاوی مضامین کلامی ایشان با هدف «ممانعت از ظهور این فرقه» همچنان از ضرورت‌های پژوهشی به شمار می‌رود. مسئله اصلی نوشتار حاضر دستیابی به «الگوی گفتاری» امام علی(ع) در مقطع زمانیِ پیش از تشخص یافتنِ این جریان تحت عنوان «خوارج» است. روش پژوهش: این مقاله با بهره‌گیری از روش میان‌رشته‌ای «تحلیل محتوای مضمونی»، در پی آن است تا با استخراج و انتظام منطقی اقوال ایشان، فهمی جامع از این الگوی گفتاری ارائه دهد. بر این اساس، ابتدا با استناد به نهج‌البلاغه و منابع معتبر تاریخی، تمامی بیانات امام(ع) خطاب به این جریان، از نخستین جرقه‌های شورش برای پذیرش حکمیت تا پیش از ندامت اولیه آنان، گردآوری شد. در گام بعد، با استفاده از روش تحلیل محتوای مضمونی، مضامین اصلی و فرعی این اقوال استخراج گردید. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش که حاصل بررسی هشت خطبه و گفتگو است، در قالب پنج مضمون کلی دسته‌بندی شد. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که ۵۲٪ از مفاد این مضامین بر آگاه‌سازی خوارج نسبت به نقاط قوت و ضعف و تبیین جبهه‌بندی دوستان و دشمنان حقیقی تمرکز دارد. ۴۸٪ باقی‌مانده نیز معطوف به تقویت بصیرت رزمی، عبرت‌آموزی برای پیشگیری از پیمان‌شکنی‌های مجدد و نیز موافقت مشروط با برخی مطالبات، با هدف جذب حداکثری و کاهش پیامدهای تمرد آنان است. نتیجه‌گیری: پنج مقوله نهایی استخراج شده از جداول کیفی، در واقع الگوی گفتار هدایتی امام علی(ع) برای ممانعت از شکل‌گیری فرقه خوارج را ترسیم می‌کنند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3741_63ce12dcf1ede17589befd56bb5281a5.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 A pattern of economic governance with a focus on Imam Ali’s tradition: An analysis of fundamental norms in Islamic economics الگوی حکمرانی مالی با تأکید بر سیره امام علی(ع) (بر پایه تحلیل هنجارهای بنیادین در اقتصاد اسلامی) 213 228 3780 10.30512/kq.2026.22978.4085 FA انسیه عسگری استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران. 0000-0001-7375-8814 سیده فاطمه جعفری دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران. Journal Article 2025 04 09 Normative economics is a branch of economics that examines the "dos" and "don’ts" of economic activities by providing prescriptions in this field. Islamic texts, in the form of traditions and religious laws, have elucidated the desired norms. This research employs a descriptive-analytical method and emphasizes on the teachings of Imam Ali (pbuh) to extract and analyze a selection of prominent Islamic economic norms from the verses of the Quran and the traditions of the Ahl al-Bayt in order to achieve a model of financial governance. The findings indicate that the most central economic norms in Islam include establishing economic justice, creating trust and economic security, monitoring economic activities, promoting simple living and contentment, encouraging charity and helping the needy, and maintaining people's hope and satisfaction regarding economic matters. These norms do not define the model of financial governance in isolation; rather, they do within an interconnected system. Economic justice, as the pivot and ultimate goal of this model, directs the other norms. Economic security and monitoring lay the groundwork for the realization of justice, while the norms of simple living, charity, and hope establish the cultural and social context for the consolidation and sustainability of the model. هدف: هدف از انجام این پژوهش، بررسی بایدها و نبایدهای اقتصادی در اسلام با تأکید بر آموزه‌های علوی و استخراج هنجارهای برجسته اقتصاد اسلامی از قرآن و روایات اهل بیت (ع) است تا به الگوی حکمرانی مالی دست یابد. روش پژوهش: در این پژوهش، برای استخراج و تحلیل هنجارهای اقتصادی در اسلام، از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است که با تمرکز بر آموزه‌های علوی و بررسی آیات قرآن و روایات اهل بیت (ع) صورت گرفته است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که محوری‌ترین هنجارهای اقتصادی در اسلام عبارتند از: برپایی عدالت اقتصادی، ایجاد اعتماد و امنیت اقتصادی، نظارت بر فعالیت‌های اقتصادی، ترویج ساده‌زیستی و قناعت، تشویق به انفاق و دستگیری مستمندان، و حفظ امیدواری و رضایت مردم نسبت به مسائل اقتصادی. این هنجارها در یک سیستم به‌هم‌پیوسته، الگوی حکمرانی مالی را مشخص می‌کنند. نتیجه‌گیری: نتیجه پژوهش حاکی از آن است که عدالت اقتصادی به عنوان محور و هدف غایی الگوی حکمرانی مالی عمل کرده و سایر هنجارها را جهت‌دهی می‌کند. امنیت اقتصادی و نظارت، بستر تحقق عدالت را فراهم می‌آورند، در حالی که هنجارهای ساده‌زیستی، انفاق و امیدواری، زمینه فرهنگی و اجتماعی لازم برای تثبیت و پایداری این الگو را ایجاد می‌کنند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3780_3569df159ec477451530c4455b2a9e86.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Analyzing the criteria of Hadith criticism in Imam Javad's debate with Yahya Ibn Aktham واکاوی معیارهای نقد حدیث در مناظره امام جواد(ع) با یحیی ‌بن ‌اکثم 229 245 3745 10.30512/kq.2025.22152.3961 FA اصغر طهماسبی بلداجی استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. 0000-0001-9342-8791 Journal Article 2024 09 17 One of the most important actions of imams, along with the explanation of prophetic hadiths and religious rules and teachings, was to deal with intellectual deviations and fake hadiths. The fake hadiths that were forged by perverted forgers harmed the religious truths. Accordingly, each imam in his era faced this issue. Imam Javad also criticized and refuted fake hadiths by relying on solid religious and intellectual principles. He criticized the hadiths cited by Yahya Ibn Aktham about the virtues of the caliphs in the presence of Ma’moun in five axes. In the first axis, the Imam cited the verses of the Qur'an and showed the conflict of some of the traditions with the Qur'an. In the second axis, the imam criticized the hadiths against this standard by referring to the correct prophetic tradition. In the third axis, he criticized and refuted fake hadiths in this regard by referring to the certain requirements of the religion. In the fourth axis, Imam cited authentic historical reports to criticize the hadiths that are against this criterion. Finally, in the fifth axis, in some cases, citing certainties and logical axioms that are accepted by everyone, he criticized and rejected some of these hadiths. With a descriptive-analytical method and on the basis of the Imam's words in the debate with Yahya Ibn Aktham, the present study has extracted the criteria for criticizing fake hadiths from this conversation and then analyzed these criteria. هدف: یکی از مهم‌ترین اقدامات ائمه(ع) در کنار تبیین احادیث نبوی و شرح احکام و معارف دین، مقابله با انحرافات فکری و احادیث جعلی بود. امام جواد(ع) با تکیه بر اصول محکم و متقن دینی و عقلی، به نقد احادیث جعلی پرداختند که در این مقاله مورد بررسی قرار می‌گیرد. روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، معیارهای نقد احادیث جعلی را از گفتگو و مناظره امام جواد(ع) با یحیی بن اکثم استخراج نموده و ضمن تبیین و تحلیل آنها، شیوه استناددهی امام(ع) به این معیارها را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است. یافته‌ها: امام جواد(ع) در مجلس مأمون، در پنج محور، احادیث مورد استناد یحیی بن اکثم درباره فضیلت خلفاء را نقد کرده‌اند. امام(ع) در محور اول، با استناد به آیات قرآن، تعارض برخی از این روایات با قرآن را نشان دادند و در محور دوم، با استناد به سنت صحیح نبوی، احادیث معارض را نقد نمودند؛ حضرت(ع) در محور سوم با استناد به ضروریات دینی و قطعیات اعتقادی، به نقد احادیث مجعول پرداختند و در محور چهارم با استناد به گزارش‌های تاریخی معتبر به نقد احادیث موضوعه اشاره نمودند و در محور پنجم، با استناد به مسلّمات عقلی که مورد پذیرش همگان است، برخی از این احادیث را مورد نقد قرار دادند. نتیجه‌گیری: امام جواد(ع) در این مناظره، از مسلّمات مورد پذیرش طرف مقابل استفاده می‌نماید که کاملاً مشهود و یقینی بوده است و با توجه به نقد متنی، تعارض تباینی احادیث مورد استناد یحیی بن اکثم با معیارهای قطعی را نشان می‎دهد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3745_6d3a2d24eb109dddf78374fe5d0ee067.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Accrediting the teachings of Khaybarī b. Alī Al-Ṭahān based on the historical currents and content evaluation of his narrations واکاوی اعتبار آموزه‌های «خیبری بن علی الطّحان» مبتنی بر «جریان‌شناسی تاریخی» و «سنجش محتوایی» روایات او 247 268 3783 10.30512/kq.2024.20486.3734 FA شادی نفیسی دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0009-4339-8091 علی ثقفیان دانش‌آموخته دکترای رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-6108-3300 Journal Article 2023 08 17 Examining the status of narrators and validating their hadiths is one of the most important steps in determining the reliability and weakness of hadiths. The concept of ghuluw (exaggeration) is an important issue in the criticism of narrators, which leads to the loss of the validity of their hadiths. Among the personalities who have been accused of ghuluw and weakness by rijālī's is Khaybarī b. Alī Al-Ṭahān. This problem has caused doubts about his teachings. This is while, today, using new methods in the field of hadith criticism, it is possible to restore the reliability of the accused narrators or the validity of their narrations. In this research, in addition to collecting and analyzing the data of rijālī's and the information available in Khaybarī traditions, two methods of "historical current" and "narrative content measurement" are used to achieve the desired goal. Based on the first method, the conclusion is that the accusation of ghuluw against Khaybarī is due to the attribution to a movement centered on "Mufaḍal b. Umar Al-Ju'fī" in Kufa, whose associates have been strongly accused of ghuluw. Based on the second method, the result is that, not only among his teachings are there are examples that are in complete opposition to exaggerative behaviors, but also his hadiths have been narrated by other authentic narrators. This shows that "Khaybarī b. Alī " is not alone in his exaggerated narratives. The results of this article can restore the credibility of his narrations and cast doubt on his exaggeration and weakness. هدف: شناسایی احوال راویان و اعتبارسنجی احادیث آنان از ارکان اساسی دانش رجال است. در این میان، اتهام «غلو» از مهم‌ترین عوامل جرح راویان و تضعیف روایات به‌شمار می‌آید. این پژوهش با تمرکز بر شخصیت «خیبری بن علی الطحان» ـ که در منابع رجالی به غلو، ارتفاع و ضعف متهم شده است ـ درصدد بررسی مجدد اعتبار روایات و آموزه‌های منقول از وی است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با بهره‌گیری از دو رویکرد مکمل انجام شده است: نخست، «جریان‌شناسی تاریخی» به‌منظور تحلیل زمینه‌های انتساب خیبری به جریان منسوب به مفضل بن عمر جعفی در کوفه و بررسی میزان تسری اتهام غلو به وی؛ دوم، «سنجش محتوایی روایات» برای ارزیابی مضامین احادیث منقول از خیبری و مقایسه آن‌ها با روایات دیگر راویان مورد وثوق. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اتهام غلو نسبت‌داده‌شده به خیبری بیش از آن‌که مبتنی بر شواهد مستقیم باشد، ناشی از انتساب او به جریانی خاص است؛ امری که تعمیم آن به وی محل تردید جدی است. افزون بر این، بررسی محتوایی روایات حاکی از آن است که آموزه‌های منقول از خیبری نه‌تنها با رفتارهای غالیانه تعارض دارد، بلکه مضامین مشابه آن در روایات سایر ثقات نیز مشاهده می‌شود. نتیجه‌گیری: نتایج تحقیق نشان می‌دهد حتی در فرض عدم پذیرش وثاقت خیبری بن علی، محتوای روایات منقول از او به دلیل عدم تفرد و هم‌سویی با روایات معتبر دیگر، از اعتبار برخوردار است و نسبت غلو و ارتفاع، به‌تنهایی نمی‌تواند موجب تردید در آموزه‌های وی شود.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3783_1aa3d9c6ce672447e1e5d0f1b5207e85.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Examining the interpretative attitude of Mohammad Shahrour to the relationship between religion and power بررسی نگرش تفسیری محمد شحرور به رابطه دین و قدرت 269 288 3777 10.30512/kq.2025.21027.3808 FA حسن خرقانی استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. 0009-0006-5824-5029 سمیه سروقد مقدم دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. 0000-0002-1119-2373 Journal Article 2023 12 24 Various theories have been presented concerning the relationship between religion and power. Mohammad Shahrour, a Syrian intellectual, in his book "Al-Din wa Al-Sulta: Qira'a Mu'aasira lil-Hakemiya (Religion and Power: A Contemporary Reading of Governance), citing Quranic verses, believes in the sufficiency of innate disposition (fitrah) and rational cognition for the construction of a civilized human society. Considering the concepts associated with the lexical items "Obedience," "Reluctance," "Prohibition," and the attribute of humanity as "Khalifa Allahi" (God's representative), he rejects the linkage between religion and power. The central question of this study, conducted utilizing a library-based methodology and an analytical approach, is the examination of Shahrour’s Quranic arguments with the aim of evaluating the method of inferences derived from the verses within his work. Research findings indicate that, while Shahrour’s efforts in lexical analysis and providing the groundwork for inference cannot be denied, his conclusions are minimal and flawed due to the omission of the religion element and a lack of comprehensiveness; for innate disposition requires the guiding role of religion, and contrary to Shahrour’s perspective, dominion is not the sole cornerstone of governance, and rightful power possesses the component of authority. The position of "Khalifat Allah" also entails requirements, including adherence to the centrality of the caliphate, namely "Allah". هدف: محمد شحرور، نواندیش سوری اهل‌سنت در کتاب «الدین و السلطة: قراءة معاصرة للحاکمیة» با استناد به آیات قرآن، معتقد به کفایت فطرت و ادراک عقلایی برای ساخت جامعه متمدن بشری است و باتوجه ‌به مفاهیم واژگان «اطاعت»، «اکراه»، «منع» و ویژگی «خلیفةاللهیِ» انسان، پیوند دین و قدرت را رد می‌کند. مطالعه پیشِ‌رو، در پی پاسخ به این پرسش است که استنتاج‌های شحرور از آیات قرآن کریم جهت اثبات نظریه‌اش در کتاب مذکور چگونه صورت گرفته است؟ روش پژوهش: در نوشتار حاضر به روش توصیفی تحلیلی، رویکرد محمد شحرور به فهم و تفسیر قرآن و دیدگاه تفسیری وی در کتاب یاد شده پیرامون رابطه دین و قدرت تبیین و مستندات قرآنی او با بهره‌گیری از آیات قرآن و سیاق آن‌ها، اقوال لغویان، آراء مفسران و نظرات اندیشمندان دینی مورد تحلیل و ارزیابی قرار می‌گیرد. یافته‌ها: با توجه به بررسی‌ها نظر شحرور مبنی بر اینکه قهر و غلبه از ویژگی‌های قدرت است وخلیفه را جانشین و نماینده دانسته مورد تأیید است. لکن قدرتِ بر حق هنگامی محقق می‌شود که فرمان‌بران، حاکم را شایسته حاکمیّت دانسته و از او حمایت کنند و بر اساس ویژگیِ مسئولیت و تقیّدِ نهفته در مقام خلیفة اللهی، عمل بر طبق سلیقه شخصی یا اجتهادی که ربطی به رهنمودهای الهی ندارد، در حکومت مبتنی بر مقام خلافت اللهی جایز نیست. همچنین اگر چه برخی آیات قرآن دلالت دارد بر اینکه فطرت در آغاز بنیادی برای اتفاق مردم بوده است؛ اما سایر آیات نشان می‌دهند که فطرتِ تنها در مقام عمل نتوانسته بنیانی محکم برای ساخت جامعه مدنی متمدن و پایدار فراهم نماید و با توجه به سایر آموزه‌های قرآنی نقش هدایتگری دین در مدیریت فطرت آشکار می‌گردد. آیه 146 سوره اعراف نیز که مورد استناد شحرور قرار گرفته از اختلالی که ممکن است در ادراک عقلایی بشر رخ دهد، سخن می‌گوید؛ لذا نه تنها نمی‌تواند مستمسک مناسبی جهت اثبات کفایت ادراک عقلایی برای ساخت جامعه متمدن بشری باشد؛ بلکه دلیلی بر عدم کارایی همیشگیِ قوه تشخیص عقل بشری است. نتیجه‌گیری: گرچه تلاش شحرور در بررسی لغوی و فراهم‌آوردن مقدمات استنتاج قابل‌انکار نیست؛ اما نتیجه‌گیری‌ها به دلیل حذف عنصر دین و عدم جامع‌نگری، حداقلی و دارای نقصان است؛ زیرا فطرت نیاز به نقش هدایتگری دین دارد و برخلاف نظر شحرور، سلطه تنها سنگ‌بنای دولت نیست و قدرتِ برحق دارای مؤلفه اقتدار است. جایگاه «خلیفةاللهی» نیز الزاماتی از جمله تقیّد به مرکزیت خلافت یعنی «الله» دارد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3777_add7a048049671970976f3e18f21ade3.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Identifying Kaysānite Narrators in the Ḥadīth Heritage of Shia Islam: A Case Study of Alī ibn Ḥazawwar بازشناسی راویان کیسانی در میراث حدیث شیعه؛ بررسی موردی علی بن حَزَوَّر 289 309 3731 10.30512/kq.2025.21747.3904 FA اسماعیل اثباتی استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 0000-0002-5610-1252 Journal Article 2024 06 08 The Kaysāniyya (Kaysanites) were among the earliest Shia sects to emerge following the uprising of al-Mukhtār al-Thaqafī. Advocating for the imamate and leadership of Muḥammad ibn al-Ḥanafiyya, they parted into various groups after his death. The diversity of Kaysānites, ranging from extremists (ghulāt) to political Shia, maintained a significant presence in the Shia community until the mid-2nd/8th century, gradually being absorbed by subsequent movements and fading away.This research aims to identify and analyze Kaysānite-leaning narrators and their hadiths within the Shia and Sunni Ḥadīth heritage.The article employs a descriptive-analytical method. It is found that Ḥayyān al-Sarrāj, Abū Khālid al-Kābulī, Muraqqiʿ al-Asadī, Abū ʿAbd Allāh al-Jadalī, and Abū Ṭufayl are among the Kaysānite narrators as mentioned in Imāmī reports. Alī ibn Ḥazawwar is accused of Kaysānite beliefs, studied under Kaysānite-inclined teachers such as Muḥammad ibn Bishr, and narrations related to Kaysānite doctrines are attributed to him in Imāmī sources. As a conclusion, several Kaysānite-leaning narrators are present within the Imāmī narrative heritage. The hadiths of these transmitters are sometimes influenced by their sectarian beliefs, necessitating a more cautious approach when dealing with such reports. هدف: کیسانیه از اولین انشعابات شیعی بود که پس از قیام مختار شکل گرفت. آنها که از امامت و رهبری محمد بن حنفیه جانب‌داری می‌کردند، پس از وفات ابن حنفیه به گروه‌های مختلفی تقسیم شدند. طیف‌های متعدد کیسانیه، از غالیان گرفته تا شیعیان سیاسی، تا نیمه‌های قرن دوم در جامعه شیعی حضور پر رنگی داشتند و اندک‌اندک در جریان‌های بعدی هضم شده و از بین رفتند. این پژوهش در پی بازشناسی اویان کیسانی‌مسلک و تحلیل و بررسی روایات آنها در میراث روایی شیعه و اهل سنت است. روش: این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی تدوین شده است. یافته‌ها: حیان سراج، ابوخالد کابلی، مرقع اسدی، ابو عبد الله جدلی و ابو طفیل از راویان کیسانی در روایات امامیه هستند. علی بن حَزَوَّر متهم به تفکرات کیسانی است، از اساتید کیسانی‌مسلکی مانند محمد بن بشر بهره برده و در منابع امامیه، روایاتی مرتبط با باورهای کیسانیه از او منتشر شده است. نتایج: برخی از راویان کیسانی مسلک در میراث روایی امامیه حضور دارند. روایات این راویان گاهی متاثر از باورهای فرقه ای آنان است و لازم است با احتیاط بیشتری با این روایات برخورد شود.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3731_7ec3b3cf674f4f1d23e9d30c89426cce.pdf