دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 A critical and case-based analysis of verse 148 of surah An-Nisa «الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ» from a social perspective تحلیل مصداقی ـ ‌انتقادی «الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ» در آیه ۱۴۸ سوره نساء با رویکرد اجتماعی 1 18 3507 10.30512/kq.2024.20653.3754 FA انسیه عسگری استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران. 0000-0001-7375-8814 Journal Article 2023 09 19 The Quran has outlined the proper method of verbal communication in various situations. Verse 148 of Surah An-Nisa is one such instance, where it condemns the public uttering of evil words, yet it permits it for those who have been wronged. Relying on this verse, some individuals consider certain forms of verbal abuse permissible in seeking redress. However, this deviant interpretation of the verse creates an environment conducive to social harms. Therefore, this study has undertaken a critical and case-based analysis of the mentioned expression with a social approach to criticize and analyze the proposed instances and identify those that align with the intended wisdom of seeking redress. The findings of this research, conducted through analysis and criticism, indicate that cases such as cursing and swearing contradict other Quranic verses and the conduct of religious leaders. These instances also fail to achieve the logical and rational benefits expected from seeking redress, which is for the wronged to attain their rights. However, considering the context of the verse, interpretive hadiths, and Quranic applications of evil and injustice, the term "evil" refers to the injustice itself. The verse intends to say that, if an injustice occurs, it is permissible for the wronged to expose it. Based on this meaning, there remains no justification for various forms of verbal abuse, such as cursing and swearing, to seek redress, whether individually or collectively. هدف: این تحقیق با هدف تحلیل مصداقی و انتقادی آیه ۱۴۸ سوره نساء یعنی «لَا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَکَانَ اللَّهُ سَمِیعًا عَلِیمًا» در زمینه تظلم‌خواهی انجام شده است. این آیه به مظلوم اجازه می‌دهد تا دادخواهی کند و ظلمی را که به او شده است افشا کند. این تحقیق می‌کوشد تا مصادیقی چون دشنام و نفرین که از سوی برخی مفسران در تظلم‌خواهی با استناد بدین آیه، روا دانسته شده را مورد بررسی انتقادی قرار دهد و نشان دهد که این برداشت با آیات دیگر قرآن و سیره پیشوایان دینی سازگار نیست. روش پژوهش: این تحقیق با استفاده از روش تحلیل و نقد انجام شده است. بدین ترتیب که دیدگاههای موجود در باب مصادیق عبارت «الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ» را بررسی و با کمک‌گرفتن از سیاق آیه، روایات تفسیری و آیات دیگر قرآن، آنها را تحلیل و نقد کرده و در تحلیل و نقد کوشیده است تمام ادله صاحبنظران مورد بررسی و نقد قرار گیرد. یافته‌ها: یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که مصادیقی چون دشنام و نفرین برای عبارت «الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ»، با آیات دیگر قرآن و سیره پیشوایان دینی تعارض دارد. همچنین وجه اظهار مصادیق غلط آن است که این عبارت با «قول سوء» یکسان دانسته شده است حال آنکه اگر مراد قرآن چنین یکسانی‌ای بود، از عبارت ساده قول سوء استفاده میکرد؛‌ پس باید به تفاوت دو تعبیر دقت کرد. یافته تحقیق حاضر آن است که مراد از «سوء»، خود ظلم است و مراد آن است که برای مظلوم جایز است و او می‌تواند ظلم رفته بر خود را افشا کند. این اجازه هرگز شامل ناسزاگویی و دشنام نیست. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های این تحقیق، وجهی برای جواز انواع ناسزاگویی در مطالبات تظلم‌خواهانه باقی نمی‌ماند. بنابراین، در تظلم‌خواهی باید از مصادیق ناسزاگویی پرهیز کرد و به افشای ظلم و طلب حق خود بسنده کرد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3507_0e7c7d6c41c76b9ee6445ae01cc0181d.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Re-reading the stractural cohesion of surah Āl ʿImrān’s through the symmetrical order theory (focusing on Nevin Reda’s approach) بازخوانی انسجام ساختاری سوره ‌آل‌عمران در پرتو نظریه نظم متقارن (با تأکید بر دیدگاه نوین ردا) 19 39 3543 10.30512/kq.2024.20753.3771 FA محمد هادی منصوری استادیار مدرسی معارف قرآن و حدیث، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. 0000-0003-0475-7476 علیرضا فاضلی دانشجوی دکتری مدرسی معارف قرآن و حدیث، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. 0009-0002-8695-144X Journal Article 2024 02 15 Many Western thinkers believe that the Qur'an has a discrete content, but some thinkers reject this belief and try to prove the structural integrity of the Qur'an text. "Nevin Reda", a contemporary Quranic scholar, discusses. Because among the structural and content division of the Qur'anic surahs such as bowings and prostrations, Reda's structural method distinguishes itself in a systematic way in such a way that Reda discusses the two structures of linear and circular composition in Surah Al-Imran: He divides the entire parts of Surah Al-Imran into It is divided into three parts in terms of subject, each of which has its own sub-topic which will be expressed in circular or thematic composition. He explores each of the three parts of the surah in terms of linear and literal composition. Therefore, in a structural way, it provides the possibility of rejecting the problems of Orientalists on the high wall of civil society like Al-Imran. At the same time, there are some methodological flaws in the division of Reda, such as ignoring some topics and words that could help to better understand the structure and content. In addition, Reda does not consider the repetition of key words in the surah and does not mention some words in the sections where they are repeated. This indicates the need for more accuracy in the analysis and interpretation of the text of the Qur'an and emphasizes the importance of carefully examining the basis of the division before presenting the interpretation. هدف: هدف این پژوهش، بازخوانی انسجام ساختاری سوره آل‌عمران بر مبنای نظریه نظم متقارن و با تأکید بر دیدگاه نوین ردا می‌باشد. در این مطالعه، با تکیه بر تحلیل دقیق تکرارهای واژگانی و تقسیم‌بندی موضوعی، سعی شده تا یکپارچگی درونی و هماهنگی ساختاری سوره که توسط برخی مستشرقان به عنوان متنی گسسته تلقی می‌شود، به شیوه‌ای نظام‌مند بررسی و اثبات گردد. روش پژوهش: روش تحقیق این پژوهش از نوع توصیفی‌ـ تحلیلی بوده و بر مبنای جستجو، مرور ادبیات و استفاده از منابع اولیه و ثانویه انجام شده است. با بهره‌گیری از فیش‌برداری کتابخانه‌ای و تحلیل دقیق متن قرآن، ساختار سوره آل‌عمران از منظر تکرارهای واژگانی و ساختارهای حلقوی مورد بررسی قرار گرفته و داده‌ها در قالب جداول و نمودارهای ساختاری سازماندهی شده‌ و به خوبی تحلیل و تفسیر شدند. یافته‌های پژوهش: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سوره آل‌عمران دارای انسجام ساختاری عمیقی است که از طریق تکرارهای واژگانی و تقسیم‌بندی موضوعی حاصل می‌شود. در بخش‌های مختلف سوره، عبارات کلیدی مانند «لا إله إلا هو»، «الإسلام»، «یا أهل الکتاب» و «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا» به گونه‌ای تکرار شده‌اند که نقش مهمی در تثبیت پیام و ایجاد وحدت معنایی ایفا می‌کنند. ساختار حلقوی سوره، با تقسیم‌بندی آن به سه قسمت موضوعی با ویژگی‌های مجزا، نشانگر هماهنگی بین اجزای متنی است. تحلیل‌های دقیق نشان می‌دهد که الگوهای تکراری، علاوه بر تأکید بر یکتاپرستی، به ایجاد پویایی و انسجام در متن کمک کرده‌اند. یافته‌ها همچنین به محدودیت‌های رویکرد نوین ردا در تقسیم‌بندی اشاره می‌کنند؛ از جمله نادیده گرفتن برخی واژه‌ها و عدم توجه کافی به مشتقات معنایی که می‌توانست به تبیین بهتر ساختار سوره یاری رساند. نتیجه‌گیری: نظریه نظم متقارن، به ویژه دیدگاه نوین ردا، ابزاری کارآمد در تحلیل ساختاری سوره آل‌عمران محسوب می‌شود. این رویکرد، با تأکید بر تکرار واژگان کلیدی و تقسیم‌بندی موضوعی، انسجام درونی متن را به اثبات رسانده و نقدهای مستشرقان درباره گسستگی آیات را رد می‌کند. اگرچه برخی محدودیت‌ها و ایرادات روشی در تقسیم‌بندی وجود دارد، یافته‌ها نشان می‌دهد که استفاده از ساختارهای حلقوی، به پویایی و یگانگی پیام قرآن کمک می‌کند. بر این اساس، پژوهش حاضر توصیه می‌کند که مطالعات آینده با بهره‌گیری از روش‌های ترکیبی، به تبیین دقیق‌تر الگوهای ساختاری قرآن بپردازند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3543_196f5641aa9dc87067da4ff90fd81e7b.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Semantic analysis of Surah al-Kafrun based on Halliday's role-oriented theory and its comparison with Muslim interpretations تحلیل معناشناختی سوره الکافرون بر اساس نظریه نقش‌گرای هالیدی و تطبیق آن با برخی آرای تفسیری 41 61 3732 10.30512/kq.2024.20793.3773 FA عبدالله غلامی استادیار گروه الهیات، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. 0009-0005-9314-5720 نوشین اله مرادی دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-9417-1617 Journal Article 2023 10 27 Modern linguistic theories, by systematically presenting meaning within the framework of vocabulary and text, can, if employed correctly, broaden the scope and field of interpretation in the contemporary age and enhance the connection of new audiences with the discourse of the Quran. According to Halliday's theory, the semantic, lexical, and logical interconnectedness of a text is termed "cohesion," which categorizes the factors that create a text into two divisions: grammatical and lexical. This theory finds application in the analysis of literary texts. In the present research, to leverage the governing system of this theory, which to a certain extent facilitates a methodical understanding of the divine word, it has been applied to Surah Al-Kafirun. Through the utilization of the three metafunctions – experiential, interpersonal, and textual – novel insights into the comprehension of the Surah were attained, and the arduous mission of the Holy Prophet Muhammad (peace be upon him) in the face of revelation was illuminated. Two entirely distinct boundaries for monotheism and disbelief are delineated within the Surah, and the majority of references are internal to the text, indicating a high degree of cohesion within the Surah. Furthermore, it was discerned that within the interpretative opinions of certain Muslim scholars, there exist traces of similarities between their Quranic understandings and the system governing Halliday's theory. It might even be posited that some of them alluded to these systems and utilized them for a better grasp of the verses' meaning, without necessarily subscribing to the invention or application of such a theory according to its present-day terminology. هدف: نظریه‌های زبان‌شناختی نوین، مانند نظریه نقش‌گرای هالیدی، با ارائه نظام‌مند معنا در قالب واژگان و متن، نقش مهمی در توسعه روش‌های تفسیر قرآن در دوران معاصر دارند. هالیدی در نظریه خود، معناهای زبان را به سه دسته اندیشگانی (تجربی)، بینافردی و متنی تقسیم می‌کند. این پژوهش با به‌کارگیری این نظریه، سوره الکافرون را تحلیل کرده و یافته‌ها را با آرای تفسیری مفسرانی مانند فخررازی و علامه طباطبایی مقایسه نموده و این هدف را دنبال کرده است که نظریه هالیدی پیشتر از سوی مفسران مسلمان مورد توجه قرار گرفته است. روش پژوهش: این پژوهش با روش تحلیلی‌ـ مقایسه‌ای انجام گرفته است. بدین صورت که ابتدا با انتخاب سوره الکافرون به‌ صورت تصادفی و با روش تحلیل محتوا، مؤلفه‌های نظریه هالیدی بر این سوره تطبیق داده شد و سپس، نتایج با دیدگاه‌های مفسران مسلمان و تفسیر سنتی قرآن مقایسه گردید. یافته‌ها: پنج محور ذیل یافته‌های پژوهشی نوشتار حاضر است: ۱. فرانقش اندیشگانی: سوره الکافرون از فرایندهای مادی، رابطه‌ای و کلامی استفاده کرده که نشان‌ از تأکید بر توحید و مبارزه پیامبر اکرم(ص) با شرک است. فخررازی نیز با اشاره به نام دیگر سوره(الاخلاص)، بر این موضوع تأکید دارد. ۲. فرانقش بینافردی: کاربرد فعل امر در ابتدای سوره، بیانگر آمادگی پیامبر اکرم(ص) برای رویارویی با کافران است، و فعل ماضی قطعیت این موضع را نشان می‌دهد. علامه طباطبایی نیز با استناد به آیات ابتدایی سوره، بر جدایی دین پیامبر و کافران تأکید کرده است. ۳. فرانقش متنی: استفاده از مبتدای نشان‌دار در سوره، هدف اصلی آن، یعنی نفی شرک و تأکید بر یگانگی خداوند را تقویت می‌کند. ۴. ساختار اطلاعی: چینش اطلاعات در این سوره، بر عدم پذیرش معبود یکدیگر توسط پیامبر اکرم(ص) و مشرکان دلالت دارد. ۵. انسجام متنی: ارجاع‌های درون‌متنی و تضاد معنوی بین معبود پیامبر و مشرکان، انسجام بالای سوره را نشان می‌دهد. نتیجه‌گیری: مقایسه نتایج این تحلیل با آرای مفسران نشان می‌دهد که برخی از آنان، مانند فخررازی و علامه طباطبایی، پیش از شکل‌گیری نظریه‌های زبان‌شناسی نوین، به اصول مشابهی در تفسیر قرآن اشاره کرده‌اند. با این حال، برخی چهارچوب‌های هالیدی، مانند تعامل دوطرفه گفتاری، با ویژگی‌های قرآن (مانند یک‌طرفه بودن وحی) ناسازگار است. بنابراین، به‌جای انطباق کامل نظریه‌های زبان‌شناسی بر قرآن، باید اعتبار این نظریه‌ها را در مواجهه با قرآن سنجید.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3732_ee23e7ad9b473ad072d57aaa9b2a5222.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Revisiting the concept of the phrase "فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ" in verse 54 of surah Al-Baqarah and a critique of Its translations بازخوانی مفهوم عبارت «فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ» در آیه 54 سوره بقره و نقد ترجمه‌های آن 63 83 3733 10.30512/kq.2024.21319.3844 FA مجید چهری استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. 0009-0005-7426-4337 احمد امیدوار استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی خمین، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. 0000-0003-0111-1071 Journal Article 2024 06 28 Understanding and translating Quranic words correctly is among the most crucial steps in understanding the Holy Quran. Shortcomings in translation and exegesis have at times led to ambiguity, misinterpretations, and unresolved doubts—even raising questions about the rationale behind certain divine commands or the actions of the prophets. A notable example is the phrase ‘So kill yourselves’ in Verse 54 of Surah Al-Baqarah, where Prophet Moses (PBUH) appears to command the calf-worshipping Israelites to commit suicide. This study employs a descriptive-analytical approach to examine the accurate translation of this phrase, addressing its ambiguities through linguistic and contextual evidence.Existing scholarship often overlooks the semantic nuances of ‘kill’ (Arabic: qatl) and ‘yourselves’ (Arabic: anfusakum), relying instead on superficial interpretations derived from Biblical or exegetical sources. However, contextual evidence—such as divine forgiveness (v. 52), the acceptance of repentance (v. 54), and Surah An-Nisa (4:66)—suggests that a literal reading of suicide is implausible. Alternative interpretations may include:Submission to communal authority,Genuine repentance and self-abasement,Inner struggle against the ego (spiritual jihad), or A metaphorical rebuke (e.g., ‘Perish in your guilt!’).The study advocates for a nuanced reading aligned with the Quran’s broader theological framework. هدف: تلاش برای دستیابی به معنا و ترجمه صحیح واژگان قرآنی، یکی از مهم‌ترین مراحل فهم صحیح قرآن کریم است. بررسی‌ها نشان می‌دهد این امر در مواردی، با کوتاهی مترجمان و مفسران، باعث ایجاد ابهام و برداشت‌های ناصحیح از قرآن شده است. یکی از این موارد فرازی از قصه حضرت موسی(ع) در آیه 54 سوره بقره در عبارت «فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ» است، بدین معنا که چگونه دستور خودکشی گوساله‌پرستان بنی‌اسرائیل توسط حضرت موسی(ع) صادر شده است. هدف پژوهش حاضر بازخوانی مفهوم آیه 54 سوره بقره و نقد ترجمه‌های آن است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، معنا و ترجمه صحیح این عبارت را واکاوی خواهد نمود، همچنان‌که فرآیند برطرف نمودن ابهامات و شبهات مربوط به آن، از رهگذر دستیابی به ترجمه و معنای صحیح این عبارت را نمایان می‌سازد. یافته‌های پژوهش: در کاربرد قرآنی و لغوی برخی معانی دیگری برای واژه «قتل» و «نفس» بیان شده که می‌توانند مفسر را به فهم بهتری از آیه مساعدت نمایند. این پژوهش نشان می‌دهد که مفسران و مترجمان در تفسیر و ترجمه این آیه، به کارکردهای زبانی مانند استعمال مجازی، کنایی و دعایی واژگان مربوطه توجه کافی نداشته‌اند. از دیگر یافته‌های پژوهش، بیان نقش بکارگیری مبانی صحیح تفسیر و ترجمه آیات قرآن کریم مانند مبنای عصمت انبیاء و نیز قراین زبانی متصل و منفصل در تفسیر و ترجمه است. نتیجه‌گیری: دیدگاه و عملکرد مفسرا ن و مترجمان قرآن کریم در ارایه معنا و مفهوم صحیح از آیه 54 سوره بقره قابل بررسی و نقد بوده و تعبیر به خودکشی یا دیگرکشی در تفسیر و ترجمه عبارت قرآنی «فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ» صحیح نیست. اراده معنای خودکشی از این عبارت به دلیل حرمت شرعی و منافات آن با اصل عصمت انبیاء(ع) مردود است. بنابراین، معنای صحیح قتل نفس عبارت از: پیروی از پیشوای جامعه و توبه حقیقی و تحقیر و مبارزه با نفس اماره است یا اینکه جمله «دعایی» و «کنایی» است که خودتان را لعن و نفرین و توبیخ کنید که این معنای اخیر معنایی جدید بوده و با سیاق نیز همخوانی دارد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3733_64d52e08cc03e6090bc1ef30b73ccb85.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Semantics of "Jorm" (جُرم) in the Holy Quran with a component analysis approach معناشناسی «جرم» در قرآن کریم با رویکرد تحلیل مؤلفه‌ای 85 105 3734 10.30512/kq.2024.20948.3793 FA حدیث ریاحی دانش‌آموختۀ دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. 0009-0007-2147-4036 فریده امینی ، استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. 0000-0002-0439-9421 بی بی سادات رضی بهابادی دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. 0000-0003-3548-348X Journal Article 2023 03 30 The semantic field of the Holy Quran includes numerous concepts among which we can mention Jorm "جُرم". To express any concept in the Holy Quran, one must pay attention to its accompanying concepts and the meaning of that word in historical linguistics. The method of the present article is component analysis. Components are obtained through structural semantics and historical etymology. Information obtained from the method of historical semantics shows that, in Semitic languages, this word means swamp, stinking water, and cattle grazing. In all of these concepts, the idea of separation and detachment can be observed. Examining the concept of companionship also reveals the components of separation from the truth, connection in falsehood, departure from divine limits, and opposition in the nature of the "Jorm". Half of the verses address the severe worldly and otherworldly consequences of sins, which, in terms of the number of verses and the diversity of their combinations, are unparalleled. None of the concepts in the realm of divine forgiveness, such as pardon, expiation, absolution, and transformation, are found in this context. The separation and disconnection from the truth and the connection to falsehood is the most important semantic component of "Jorm", which can be traced back to the origin of this term. هدف: حوزه معنایی گناه در قرآن کریم از جمله حوزه‌هایی است که واژگان متعددی را در بر گرفته است و از جمله این واژگان، می‌توان به «جرم» اشاره کرد. برای تبیین هر مفهوم در نظام معنایی قرآن کریم، علاوه بر تمرکز بر با‌هم‌آیندهای آن، التفات به معنای واژه در زبان‌های سامی از اهمیت خاصی برخوردار است که در این راستا، ریشه‌شناسی تاریخی خودنمایی خواهد کرد. روش پژوهش: راهبرد روش‌شناختی مقاله حاضر، بهره‌گیری از رویکرد تحلیل مؤلفه‌ای از طریق مؤلفه‌های به‌دست آمده از طریق زبان‌های سامی و روابط هم‌نشین مفهوم «جرم» در قرآن کریم است. یافته‌ها: دریافت‌های ریشه‌شناسی حاکی از کاربست نیای این واژه در مفاهیم باتلاق، آب متعفن و رمش احشام است که مؤلفۀ انفصال و جدایی را به ذهن متبادر می‌کند. بررسی باهم‌آیی‌ها نیز، از وجود مؤلفه‌های انفصال از حق، پیوند در باطل، خروج از حدود الهی و مخالفت در چیستی جرم، سخن رانده است. نیمی از آیات، به تبیین پیامدهای سنگین دنیوی و اخروی جرم پرداخته است که از نظر بسامد آیات و تنوع باهم‌آ‌یی‌ها، در مفاهیم حوزۀ گناه، مانند ندارد. هیچ‌یک از مفاهیم حوزۀ بخشش الهی نظیر غفران، تکفیر، عفو و تبدیل در این حوزه قابل ردیابی نیست. نتیجه‌گیری: انفصال و جدایی از حق و پیوند در باطل، مهم‌ترین مؤلفه در شبکۀ معنایی جرم است که در نیای این واژه قابل ردیابی است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3734_9d752cb08ef466fc480fba981cfa44a1.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Discourse analysis of the story of Mary (pbuh) in the Holy Quran based on Norman Fairclough’s critical model گفتمان‌کاوی داستان حضرت مریم(س) در قرآن کریم بر اساس الگوی انتقادی نورمن فرکلاف 107 125 3735 10.30512/kq.2024.20323.3710 FA عزت ملاابراهیمی عضو هیات علمی دانشگاه تهران محمد صالح کرمی دانشجوی کارشناسى ارشد، گروه زبان و ادبیات عربى، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2023 12 11 Contemplating the meaning and reaching the significations of a literary work through the signs in its textual surface structure has always been one of the major concerns of literary critics from the past to the present. Discourse analysis, with its various approaches, branches and perspectives, seeks to unravel the mutual relationship between language and society, essentially probing the ideology governing texts. Norman Fairclough's Critical Discourse Analysis (CDA) theory is a renowned theory in discourse studies, aiming to examine the dominant power in the society where the literary work is produced by exploring the relationship between the internal and external criteria of the text through three levels: description, interpretation, and explanation. Accordingly, the present study seeks to analyze the story of the Virgin Mary (pbuh) based on Fairclough's critical discourse theory and a descriptive-analytical method at its three levels. The findings of the research indicate that there is an integral connection between the language, and the social and external context of the story of the Virgin Mary (pbuh) in the Holy Quran, which adds significant value to the Quranic narrative from both a textual and ideological perspective. هدف: مداقه معنا و رسیدن به مدلولات اثر ادبی،‌ به وسیله دال‌ها و نشانه‌های‌ روساخت‌ متنی‌، همواره یکی‌ از دغدغه‌های‌ مهم ناقد ادبی‌ از گذشته تاکنون بوده است‌. تحلیل گفتمان با رویکردها، شاخه‌ها و نظرات متعدد خود در تلاش است تا روابط متقابل زبان و جامعه را گره‌گشایی کند و در واقع، ایدئولوژی حاکم بر متون را مورد کنکاش قرار دهد. نظریه تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف یکی از مشهورترین نظریات حوزه گفتمان‌کاوی به شمار می‌آید که تلاش می‌کند، ضمن بیان رابطه میان ملاک‌های درونی و برونی متن، قدرت مسلط بر جامعه‌ای را که اثر ادبی در آن شکل گرفته است، از طریق سه محور توصیف، تفسیر و تبیین مورد بررسی قرار دهد. این پژوهش، داستان حضرت مریم(ع) در قرآن را بر اساس نظریه فرکلاف تحلیل می‌کند. روش پژوهش: پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، داستان حضرت مریم(س) را بر پایۀ نظریۀ گفتمان انتقادی فرکلاف در سطوح سه‌گانه تحلیل کند. یافته‌ها: از یافته‌های تحقیق استنباط می‌شود که داستان حضرت مریم(س) به دلیل برخورداری از زبانی شیوا، موجب فهم هرچه بیشتر حوادث داستان شده است. به همین دلیل، با توجه به ساختار و محتوای داستان می‌توان گفت، این داستان بن‌مایه و پیامی ارزشمند دارد و بیشتر کلمات آن، دارای بار معنایی مهم و هدفمندی هستند. هر کدام از لایه‌های معنایی این سوره، علاوه بر آنکه ارتباط تنگاتنگی با لایههای دیگر دارد، از دلالتها و معانی ضمنی متعددی تشکیل شده است که به واسطۀ آن، از سویی بازخورد همزمانی متن را نشان میدهد و از سوی دیگر، پایانناپذیری معانی قرآن را به نمایش میگذارد. نتیجه‌گیری: برآیند پژوهش نشان می‌دهد که میان زبان و بافت اجتماعی و بیرونی قصه حضرت مریم(س) در قرآن کریم انسجام و پیوند ناگسستنی وجود دارد که از جهت متن روایی و با نگاهی ایدئولوژی به داستان قرآنی ارزش خاصی می‌بخشد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3735_dc0c398086fee58f9d64e1e47aa4e586.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Coherence of verse 42 in Surah Hud based on Van Dijk's discourse theory پیوستگی آیۀ 42 سوره هود بر اساس نظریه کارگفتی وان دایک 127 143 3736 10.30512/kq.2024.21365.3849 FA فاطمه فتاحی سده دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0009-0000-6545-8096 اعظم پرچم دانشیار علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0001-5041-8868 محمدحسن صانعی پور دانشیار علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه کاشان. کاشان، ایران 0000-0003-4284-524X Journal Article 2024 03 11 It is difficult to explain the narratological cohesion of the verses of the Holy Quran in some cases, including the 42nd verse of Surah Hud. Van Dijk, the representative of discourse linguistics, believes that, to explain the narratological continuity of the text, one should pay attention to the sequence of discourses in the macro structure. The purpose of this article is to examine the cohesion of the discourse in verse 42 of Surah Hud based on Van Dijk's theory of discourse through a descriptive-analytical method. The findings of the research showed that, in the macro structure, the main theme of this story is the destruction of the oppressors because of their cruelty and the good end of the pious people because of their patience. Also, the two events of how the ship moved and the prophet's conversation with his son in verse 42 are described based on the order of the the speech acts and have the speech act cohesion. As a result, based on the cohesion of speech act in the macro-space of the structure, the letter "و" in the phrase " وَ نادى‏ نُوحٌ ابْنَه" ‏ does not indicate the chronological order; it has a pragmatic basis. For this reason, the Prophet's conversation with his son was before the storm. After the event, how the ship moved in the name of God was stated to show the conditions and its consequences. هدف: تبیین پیوستگیِ روایت شناختی در برخی از آیات قرآن کریم، از جمله آیۀ 42 سوره هود، مشکل است. در این آیه، حضرت نوح(ع) فرزند خود را بعد از حرکت کشتی در طوفان صدا می‌زند. بعید است که بعد از به راه‌افتادن امواجی چون کوه، آن حضرت فرزندش را صدا بزند تا در آن شرایط سوار کشتی شود. وان دایک نمایندۀ دیدگاه زبان‌شناسی گفتمان، معتقد است در تبیین پیوستگیِ روایت‌شناختیِ متن، باید به توالی کارگفت‌ها در ساختار کلان نیز توجه داشت. هدف این مقاله بررسی پیوستگی کارگفتی آیۀ 42 سوره هود بر اساس نظریۀ کارگفتی وان دایک است. روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی‌ـ تحلیلی انجام شده است. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان داد که در فضای کلان ساختار، کارگفتِ کلان این داستان، هلاکت ظالمان به دلیل ظلمشان و عاقبت بخیریِ متقیان به دلیل صبرشان است. همچنین، دو رویدادِ چگونگیِ حرکت کشتی و گفتگوی حضرت نوح(ع) با فرزندش در آیۀ 42 بر اساس ترتیب کارگفت‌ها بیان شده است و پیوستگی کارگفتی دارد. نتیجه‌گیری: بر اساس پیوستگی کارگفتی در فضای کلان ساختار، حرف (واو) در عبارتِ «وَ نادى‏ نُوحٌ ابْنَهُ» بیانگر ترتیب زمانی نیست و مبنای کاربردشناختی دارد. بر این مبنا، گفتگوی حضرت نوح(ع) با فرزندش قبل از طوفان بوده و پس از رویداد چگونگیِ حرکت کشتی با نام خداوند، برای نشان‌دادن شرایط و پیامدهای آن بیان شده است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3736_3e195b0793297114c668f772c6e2d9ba.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Criticism of Quranic references in the field of physiognomy نقد و بررسی استنادات قرآنی در زمینه چهره شناسی 145 168 3737 10.30512/kq.2024.20979.3797 FA ملیکا بایگانیان استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران. 0000-0002-8544-9020 محمّد جمال الدّین خوش خاضع استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران. 0000-0001-8800-8303 Journal Article 2024 05 08 Discovering a person's character from his or her appearance and navigating from the outside to the inside is a simple yet complex way to understand the individual. To prove the effectiveness of this method in recognizing humans, experts in physiognomy cite verses from the Holy Quran that have not yet been scrutinized by Quran scholars. The present study, using a descriptive-analytical method, has examined the Quranic references in the field of physiognomy. In order to examine the accuracy or inaccuracy of the claims made, it is necessary to present the detailed view of the Holy Quran regarding the possibility or impossibility of this type of knowledge, which has long been a combination of superstition, reality, and exaggeration. Based on the findings of this study, it appears that the principles of facial recognition are supported by the Holy Quran. However, The Quranic documentation of physiognomy is, on the one hand, not comprehensive and does not cover all relevant verses and, on the other hand, it is general and without explanation about how these verses relate to physiognomy. In addition to that the cited verses mostly refer to tawassam or farasah as a divine gift. This is different from conventional physiognomy, which means knowing morality through the type of creation. The verses related to the face indicate the effect of changing human behavior on the face .This does not support the idea in physiognomy that characteristics related to creation influence a person's behavior. In other words, a person's morality and behavior are not subject to his or her God-given appearance. Rather, sometimes the traces of morals and behavior can be traced on one’s face. هدف: کشف سیرت از صورت و رهیابی از برون به درون آدمی، راهکاری ساده و در عین حال، پیچیده برای شناخت انسان است. چهره‌شناسان برای اثبات کارآمدی این روش در شناخت انسان، به آیاتی از قرآن کریم استناد می‎کنند که بررسی این استنادها تا کنون مورد مداقه قرآن‎پژوهان قرار نگرفته است. پژوهش حاضر ضمن ارزیابی مبانی و مستندات چهره‌شناسان، در صدد پی‌جویی موضع قرآن در این رابطه است. روش پژوهش: پژوهش پیش‎رو، با روشی توصیفی‌ـ‌تحلیلی به واکاوی استنادهای قرآنی در زمینه چهره‌شناسی پرداخته است تا ضمن بررسی صحت یا عدم صحت ادعاهای مطرح‌شده، دیدگاه تفصیلی قرآن کریم پیرامون امکان یا عدم امکان این نوع شناخت را که از دیرباز تلفیقی از خرافه و واقعیت و افراط و تفریط بوده است، بنمایاند. یافته‌ها: بر اساس یافته‎های این پژوهش، مبانی چهره‎شناسی، مخالفتی با آیات قرآن ندارد. البته، همسویی قرآن با این مبانی، به معنای پذیرش تمامی گزاره‎های مطرح در چهره‎شناسی نیست.‌ مستندات قرآنی چهره‌شناسان، از سویی غیرجامع بوده و ناظر به تمامی آیات مرتبط نیست و از سوی دیگر، کلی و بدون توضیح در مورد چگونگی ارتباط این آیات با چهره‎شناسی است. نتیجه‌گیری: آیات مرتبط با چهره، حاکی از تأثیر تغییر رفتار انسان‌ها بر چهره بوده و مؤید انگاره‌های موجود در چهره‌شناسی مبنی بر تأثیر ویژگی‌های جبلّی در رفتار فرد نیست. به عبارت دیگر، اخلاق و رفتار انسان‌ تابع ظاهر خداداد او نیست، بلکه گاهی آثار اخلاق و رفتار او در چهره، قابل ردیابی است. به دلیل تفاوت‌های موجود میان چهره‌شناسی قرآن و چهره‌شناسی متداول، نمی‌توان با استناد به آیات، مؤیدی برای تمامی مباحث مطرح در این زمینه ارائه کرد و با حکمی کلی، به هم‌سویی قرآن با چهره‎شناسی رأی داد. ضمن آنکه آیات مورد استناد، دال بر تغییر چهره، بر اساس نوع رفتار و انعکاس تغییر رفتار در چهره است. این در حالی است که در برخی شقوق چهره‌شناسی، تغییر چهره بر اساس تغییر رفتار مورد مطالعه نیست و چهره و رفتار ثابتی که از اول با فرد زاده و متولد می‌شود، مورد بررسی قرار می‌گیرد. از دیدگاه قرآن، رفتارشناسی از طریق ظاهر، اگرچه متفاوت از روش‌ها و رویکرد‌های چهره‌شناسی است؛ اما به هر حال، ممکن و دارای دو اصل کلیدی است؛ اول، نگرش جامع به همه نشانه‌های موجود در ظاهر، در کنار تحلیل عقلی و تهذیب نفسانی و دوم، توجه به تشکیکی‌بودن امکان این نوع شناخت.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3737_3db11d259a9db7fb8965bdf25ec850b9.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Terminological study of deliberation (Tadabbur) in the Quran and its comparison with discovery learning and a student-centered teaching method اصطلاح‌شناسی تدبر در قرآن و مطالعه تطبیقی آن با روش‌آموزش اکتشافی و متعلّم‌محور 169 191 3738 10.30512/kq.2024.20905.3787 FA فاطمه سادات هاشمی زو دانش‌آموخته دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0002-7696-0732 عباس اسماعیلی‌زاده دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0002-7696-0732 غلامرضا ریسیان دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0002-7696-0732 Journal Article 2023 12 22 It is an essential research task to understand the nature of deliberation (Tadabbur) from the perspective of Quranic scholars, clarify its relations with related terms, and determine its conceptual boundaries. This study aims to elucidate the nature of the term “Taddabur” through etymological analysis, explain its lexical meaning, and investigate its Quranic applications and components from the viewpoint of Quranic scholars. In terms of its objective, the research is an applied type. The data are collected with a descriptive-analytical method through library sources and subsequently “testing” and “division” logical method. The research also uses comparison, adaptation, and deduction techniques. The contemplator actively engages in understanding the Quran and consciously receives God's message. The conscious understanding of the divine message is the role that God has set for the audience of His Word. A deliberative methodology for the comprehension of Quranic texts and precise references keep the contemplator actively engaged through all the stages of Taddabur, thereby invigorating them in the process. Given the universal nature of Taddabur, this method has gained popularity among those interested in Quranic understanding. Investigating the stages of two samples of Quranic deliberation reveals a complete alignment between the deliberation process and the stages of discovery learning in the inductive method, problem-solving, and storytelling. هدف: اصطلاحشناسی و شناخت ماهیت تدبّر، از نگاه قرآنپژوهان و تبیین روابط آن با اصطلاحات مرتبط و تعیین مرزهای مفهومی آن، یکی از بایستههای پژوهشی است. این پژوهش، پس از ریشهشناسی و تبیین معنای لغوی تدبّر و بررسی کاربردهای قرآنی آن و بررسی مؤلفههای فرایند تدبّر از منظر قرآنپژوهان، ماهیت و چیستی اصطلاح تدبّر را تبیین می‌کند. روش پژوهش: داده‌های مورد نیاز این پژوهش با استفاده از روش فیش‌برداری کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده و سپس با به‌کارگیری روش منطقی «سَبر و تقسیم» مورد مقایسه، تطبیق و استنتاج علمی قرار گرفته است. یافته‌ها: این جستار نشان میدهد که تدبّر یک روش آموزش همگانی متعلّم‌محور است که امروزه آن را با نام روش فعال آموزشی اکتشافی میشناسند. اکتشافی بودن تدبر، علاوه بر لذت‌بخش کردن این فرآیند، ماندگاری آموزش را به همراه داشته و مسیر آن را خوشایند می‌سازد. متدبر فعالانه به سراغ فهم قرآن می‌رود و آگاهانه تفهیم خداوند را دریافت می‌کند. دریافت آگاهانه تفهیم قرآنی همان نقشی است که خداوند برای مخاطبان کلام خود در نظر گرفته است و آنها را بدان امر فرموده است. استفاده از روش تدبری برای دریافت و تفهم متن و موضوعات قرآنی، ضمن استناد دقیق، به خاطر فعال نگه‌داشتن متدبر در تمام مراحل تدبر، باعث نشاط او در این فرآیند می‌شود. با توجه به همگانی بودن تدبر، این روش در بین علاقه‌مندان به فهم قرآنی با اقبال مواجه شده است. نتیجه‌گیری: بررسی و اجرای مراحل دو نمونه تدبّر قرآنی، انطباق کامل فرایند تدبّر با مراحل آموزش اکتشافی در روش استقرایی، حلّ مسأله و قصهگویی را نشان میدهد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3738_16738419b15b05e74e1ecb164430bfa8.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 The governance approach and the components of the social welfare practiced by Imam Ali (pbuh) from the perspective of the Nahj al-Balagha رویکرد و مؤلفه‌های حاکمیتی رفاه اجتماعی در سیره امام علی(ع) از دیدگاه نهج‌البلاغه 193 209 3755 10.30512/kq.2025.22881.4008 FA زینب پورکاویان دانش‌آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. 0009-0007-3964-3707 رضا پورکاویان ، دانشجوی کارشناسی ارشد گروه فرهنگی‌ـ اجتماعی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0006-1957-0048 Journal Article 2023 12 23 Concerns for welfare have been an enduring aspect of human life. Wherever and whenever governance has existed, traces of social welfare can be found. This article aims to explore the approach and the components of social welfare in the conduct of Imam Ali (pbuh). To achieve the research objective, library sources particularly Nahj al-Balagha are examined. Additionally, a thematic analysis is performed in the framework of Imam’s conducts. To establish and strengthen social welfare, the path of truth and justice must be followed, which, depending on circumstances and characteristics, requires either equality or merit-based fairness. The components of social welfare, with respect to governing actors, include financial-economic, security-military, oversight-judicial, moral, social, and religious components. The findings from examining the conduct of Imam Ali (pbuh), both his approach and its components, in Nahj al-Balagha reveal that upholding truth and justice plays a pivotal and decisive role in achieving social welfare. Indeed, social welfare is a concept intrinsically tied to justice and the observance of rights. The derived components further demonstrate that Imam Ali (pbuh) adopted a comprehensive multidimensional perspective to establish social welfare. Notably, Nahj al-Balagha emphasizes the religious dimension of the society as a component of social welfare, reflecting the Imam’s holistic vision. هدف: توجه به رفاه، امری به درازای زندگی بشر است و هر مکان و زمانی که حکومتی وجود داشت، رگه‌هایی از رفاه اجتماعی را می‌توان در آن یافت؛ از این‌رو، مقاله حاضر با هدف دستیابی به رویکرد و مؤلفه‌های رفاه اجتماعی در سیرۀ امیرالمؤمنین علی (ع) نگارش شده است. روش تحقیق: در این پژوهش برای دستیابی به هدف از سیره‌پژوهی و منابع کتابخانه‌ای، به‌طورخاص نهج‌البلاغه استفاده شده است. همچنین برای تحلیل داده‌ها ذیل سیره‌پژوهی نیز از فرایند تحلیل مضمون بهره گرفته است. یافته‌ها: به‌طور کل برای ایجاد و تقویت رفاه اجتماعی باید راه حق و عدالت را پیمود که با توجه به شرایط و ویژگی‌ها منوط بر رعایت تساوی یا استحقاق است. همچنین مؤلفه‌های رفاه اجتماعی با توجه به کارگزاران نیز عبارت هستند از: مالی-اقتصادی، امنیتی-نظامی، نظارتی-قضایی، اخلاقی، اجتماعی و دینی. نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از بررسی سیره‌ی امام علی (ع) (رویکرد و مؤلفه) در نهج‌البلاغه بیانگر آن است که رعایت حق و عدالت در تحقق رفاه اجتماعی نقش بسیار مهم و تعیین‌کننده‌ای دارد؛ به‌گونه‌ای که می‌توان گفت رفاه اجتماعی، مفهومی عجیبن شده با عدالت و رعایت حقوق است. مؤلفه‌های حاصل نیز نشان می‌دهند که آن حضرت در تحقق رفاه اجتماعی نگاهی وسیع و در ابعاد مختلف داشته‌اند؛ چنانکه توجه به بعد دینی جامعه به‌عنوان مؤلفه رفاه اجتماعی در نهج‌البلاغه به‌دست آمد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3755_cd3bbc2d7ca1bbdc055acf58609e6c24.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Content analysis of the hadiths encouraging childbearing: A case study of hadiths from the book Al-Kāfi تحلیل محتوای روایات ترغیب به فرزندآوری (مطالعه موردی: احادیث کتاب کافی) 211 234 3629 10.30512/kq.2024.20656.3755 FA زهرا درویش دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. 0000-0003-0943-6065 فتحیه فتاحی زاده استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران. Journal Article 2023 11 20 One of the key factors influencing demographic changes is the increase or decrease in fertility rates. Given the population decline crisis in recent years, finding effective solutions to address this issue is essential. This study employs thematic content analysis to examine the factors influencing the population decline crisis. It focuses on fertility variables by analyzing hadiths quoted from Shia Imams. Based on the analysis of the themes extracted from those hadiths, two paradigms are identified to address population decline. The first is the cognitive domain, fostering a positive attitude toward childbearing by emphasizing themes such as love for children and highlighting the blessings of children in individual and social life. The second is the identification of the barriers to childbearing and proposing solutions, drawing on themes such as how to have children and changing negative perceptions toward childbearing. The paradigm of cultivating a positive attitude toward childbearing as the most significant factor (with a frequency of approximately 58%) plays a central role in resolving the population decline crisis. This paradigm is achieved through two key variables including positive perception of childbearing and understanding its necessity. Additionally, it is crucial to eliminate the barriers to childbearing by correcting negative attitudes, shifting materialistic perspectives to monotheistic ones, modifying consumption patterns, providing childbearing incentives, and addressing infertility factors. هدف: یکی از عوامل مؤثر بر تغییرات جمعیتی، افزایش یا کاهش نرخ فرزندآوری است. با توجه به بحران کاهش جمعیت در سالیان اخیر، دست‌یابی به راهکارهایی مؤثر درجهت حل این مسئله ضرورت دارد. روش پژوهش: پژوهۀ حاضر با کاربست روش تحلیل محتوای مضمونی، عوامل مؤثر در جهت حل بحران کاهش جمعیت برپایۀ متغیر باروری، با تحلیل روایات معصومان(ع) بررسی می‌کند. یافته‌ها: براساس تحلیل مضمون‌های مستخرج از روایات امامان معصوم (ع)، می‌توان به دو الگوواره جهت حل مسئلۀ کاهش جمعیت دست یافت. اول؛ حیطۀ شناختی و ایجاد نگرش مثبت به فرزندآوری با استناد به مضمون‌های فرزنددوستی و تبیین برکات فرزند در زندگی فردی و اجتماعی. دوم؛ شناسایی موانع فرزندآوری و ارائه راهکار جهت حل آن، با استناد به مضمون‌های چگونگی فرزنددار شدن و تغییر نگرش منفی افراد نسبت به فرزندآوری. نتیجه‌گیری: الگووارۀ ایجادنگرش مثبت نسبت به فرزندآوری، به‌عنوان مهم‌ترین عامل و بابسامد حدود 58 درصد، ایفاگر نقش اصلی حل مسئله کاهش جمعیت است. این الگوواره، با دو متغیر مثبت‌نگری به فرزندآوری و درک نیاز،حاصل می‌شود. علاوه بر آن ضروری است با تصحیح نگرش منفی نسبت به فرزندآوری، تغییر نگرۀ مادی به توحیدی، اصلاح الگوی مصرف،ایجاد تسهیلات فرزندآوری و رفع عوامل نازایی، موانع فرزندآوری را زدود.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3629_1305f6c705349316360c3ccfe7cfe847.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Biography of Motawakkel bin Umayr: the narrator of the Sahifa Sajjadiya شخصیت‌ رجالی «متوکل بن عمیر»، راوی صحیفۀ سجادیه 235 256 3756 10.30512/kq.2024.21255.3836 FA روح الله محمدعلی نژاد عمران دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی(ره)، تهران، ایران. 0000-0003-1766-5845 لیلا خانی اوشانی دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، تهران، ایران. 0000-0003-2462-8006 علی فرهمندیان دانشجوی دکتری، گروه علوم حدیث تطبیقی، دانشکدۀ قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران. 0000-0002-6341-445X Journal Article 2024 02 14 Mutawakkel bin Umayr is a narrator whose character is still in dark because there is not much information about him in hadith sources. His identity, biography and scholastic status are not well known. So far, none of the early scholars have provided clear information about his character. This uncertainty is below the dignity of this narrator. All the references of the Sahifa Sajjadiya's manuscripts, in any case, lead to this narrator. Therefore, in this study, an attempt is made to describe and analyze the news received about Motawakkel bin Umayr by using historical, biographical and hadith data. The study also seeks to clarify as much as possible the different aspects of his life based on historical reports and arguments. Thus, the ambiguities of this issue can be resolved as far as possible. The findings indicate that, first of all, Motawakkel bin Umayr is the same as Motawakkel bin Haroun, and the name of Motawakkel's father is Umayr. The attribution to Haroun is suggested because of his ancestor was Haroun. Also, Umayr bin Motawakkel is the son of Motawakkel bin Umayr. So, Motawakkel had both a son named Umair and a father named Umair. In addition, Umair's name is sometimes written without the letter y. هدف: متوکل بن عمیر یکی از محدثانی است که اطلاعات چندانی درباره شخصیت و مرام رجالی او در منابع حدیثی و رجالی وجود ندارد. هویت، زندگینامه و منش رجالی این فرد به ‌درستی مشخص نشده و هیچ‌یک از رجالاون متقدم اطلاعات روشنی از او ارائه نکرده‌اند، با آنکه تمامی سلسله سندهای نسخه‌های صحیفه سجادیه به این راوی ختم می‌شود. هدف این پژوهش توصیف و تحلیل داده‌های تاریخی، رجالی و حدیثی برای رفع ابهامات موجود درباره وی و تبیین جنبه‌های مختلف زندگی او بر اساس گزارش‌ها و استدلال‌های تاریخی است. روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی‌ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های تاریخی، رجالی و حدیثی به تحلیل اخبار مربوط به متوکل بن عمیر پرداخته است. تلاش شده تا با استفاده از قرائن رجالی، سندی و متنی، اطلاعات دقیق‌تر و موثق‌تری درباره شخصیت، زندگی و جایگاه رجالی این محدث به دست آید. یافته‌ها: 1. متوکل بن عمیر همان متوکل بن هارون است و نام پدر او عمیر بوده است. انتساب به هارون به دلیل انتساب به جدّ وی (هارون) مطرح شده است؛ 2. عمیر بن متوکل فرزند متوکل بن عمیر است؛ بنابراین، متوکل هم پدری به نام عمیر و هم فرزندی به همین نام داشته است؛ 3. متوکل بن عمیر در اواخر قرن یکم و اوایل قرن دوم می‌زیسته و از اهالی بلخ بوده است؛ 4. تنها مجموعه روایی قابل استناد به متوکل بن عمیر، صحیفه سجادیه است؛ 5. براساس تحلیل قرائن رجالی، سندی و متنی، متوکل بن عمیر شخصیتی امانتدار، ضابط، عادل، صادق، متدین به دین اسلام و موثق بوده است. نتیجه‌گیری: کاربست روش‌های تحلیل تاریخی و رجالی در این پژوهش نشان داد که متوکل بن عمیر، شخصیتی محوری در زنجیره اسناد صحیفه سجادیه بوده و علی‌رغم ابهاماتی که درباره زندگی او وجود دارد، شواهد به روشنی بر وثاقت، دیانت و امانتداری او دلالت می‌کند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3756_91f9fec9b080c74297a55c392b5f40a4.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Retrieving Al-Kafi sources through analyzing the function of the common link in the most frequent group of hadiths quoted by Mohammad bin Yahya al-Attar Qomi بازیابی منابع کتاب الکافی در پرتو تحلیل کارکرد حلقه مشترک در پرتکرارترین دسته از روایات محمد بن یحیی عطار قمی 257 277 3761 10.30512/kq.2023.20197.3689 FA مهدی پیچان دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0002-2739-317X نصرت نیل ساز دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2023 06 10 The common link in the documents of the collection of hadiths is a circle of many scholars, and therefore there is fragmentation and branching after his name in the earlier part of references. In this article, a methodical model is used to retrieve the sources of hadiths based on the function of the common link in the references. Some points are also presented to deepen the discussions, and a group of the most frequent Al-Kafi references is analyzed, from Mohammad bin Yahya, Ahmad bin Mohammad bin Isa Ash'ari, Hassan bin Mahboob, Ali bin Riab, to Ziyad Abu Ubaidah al-Huza. The aim of this research is to retrieve and identify some clinical sources in Al-Kafi and to show the necessity of paying attention to the later part of the references and prominent narrators of hadiths. Also, the categories in the earlier part of the references and narration elders are examined, and the need is emphasized to pay attention to the ratio of the works of each class of the narrators as well as the works of their elders in line with the recovery of sources. هدف: حلقه مشترک راوی تکرارشونده در سندهای مجموعه روایات یک اثر روایی است که دارای مشایخ متعدد بوده و ازاین‌رو، پس از نام وی در سوی متقدم اسانید پراکندگی و انشعاب وجود دارد. در این نوشتار، با الهام از الگویی روشمند در بازیابی منابع آثار روایی براساس تحلیل کارکرد حلقه مشترک، واکاوی دستهای از پرتکرارترین سندهای کتاب الکافی یعنی محمد بن یحیی از احمدبن محمدبن عیسی از حسنبن محبوب از علیبن رئاب از زیاد ابوعبیده الحذاء در دستور کار قرار گرفت تا علاوه بر شناسایی برخی از منابع کلینی در تدوین الکافی، ضرورت افزودن دو گام دیگر به الگوی یادشده تبیین شود. روش پژوهش: الگوی استفاده‌شده در این پژوهش شامل نُه گام ذیل است: 1. استخراج و دسته‌بندی اسانید؛ 2. تعیین حلقه‌های مشترک؛ 3. شناسایی حلقه‌های مشترک صاحب تألیف؛ 4. بررسی کارکرد حلقه‌های مشترک صاحب تألیف؛ 5. اطمینان از انتساب و عنوان کتاب؛ 6. مقابلۀ متون؛ 7. تطبیق طرق با سند روایات؛ 8. بررسی موضوعی‌ـ آماری؛ 9. بررسی شواهد فرعی. یافته‌ها: در راستای تصحیح و تعمیق الگوی یادشده توجه به دو گام دیگر حائز اهمیت است. نخست، توجه به نسبت آثار هر طبقه از روایان با آثار مشایخ ایشان است. امری که موجب میشود چگونگی ارتباط آثار مشایخ آن راوی با اثر وی و نیز، احتمال منبع‌بودن آثار مشایخ ایشان مدنظر واقع گردد. گام دوم آنکه علاوه بر توجه به انشعابات قسمت متقدم سند و مشایخ راوی، عنایت به انشعابات قسمت متأخر سند و شاگردان و راویان برجسته وی، در دستور کار قرار گیرد. نتیجه‌گیری: بر اساس تحلیلهای انجام گرفته، میتوان این احتمال جدی را مطرح کرد که کلینی از آثار حسن بن محبوب بهره برده باشد با این توضیح که در مواردی که از طریق محمد بن یحیی از احمد بن محمد بن عیسی از آثار حسن بن محبوب به اخذ روایت اقدام نموده است، بیشتر از روایات محمد بن یحیی و احمد بن محمد بهره جسته و نه از تألیفات آنان؛ اما در مواردی که طریق علی بن ابراهیم از ابراهیم بن هاشم را ذکر میکند، بیشتر به واسطه آثار علی بن ابراهیم از تألیفات حسن بن محبوب بهره جسته است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3761_092cb13c22d51c22b9035a2b4fe76b00.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 A study of the hadith scholars of the Wasit school of hadith: A case Study of Abu Taleb Anbari بررسی محدثان حوزه حدیثی واسط: مطالعه موردی ابوطالب انباری 279 295 3758 10.30512/kq.2024.20843.3778 FA فاطمه ژیان استادیار گروه علوم قران و حدیث دانشگاه حضرت معصومه س، قم، ایران. 0000-0001-5352-4818 Journal Article 2023 11 08 Establishing the reliability of narrations is inextricably linked to assessing the credibility of the source(s) from which the narration originates and examining the chain of references to the book back to its author. Consequently, hadith scholars recorded their references to books in the introduction, preface, or bibliography of those books. Abu Taleb Anbari is one such narrator whose name appears in the references of a significant number of hadith sources. Therefore, examining his character is crucial to determining the credibility of these books. Given the differences of opinions and doubts of biographers regarding his level of truthfulness and religious affiliation, this research examines the accuracy of various opinions about this person, using a descriptive-analytical method, collecting data, and considering his environment and place of education. Studies suggest that the characteristics of the Wasit region, Anbari's scholarly homeland, can help to resolve certain ambiguities. While Anbari was influenced by the Waqifi school for a while due to his place of residence, he converted to the Imamiyyeh school towards the end of his life. Not only is he truthful, but most of his teachers are reliable in transmitting hadiths as well هدف: توجه به اسناد روایات و بررسی حال روات، در دوران‌های اخیر رو به فزونی نهاده‌، اما همواره توجه به منبع معتبر، یکی از راه‌های دستیابی به روایات قابل اعتماد محسوب شده ‌است. یکی از افرادی که در اسناد تعداد قابل ملاحظه‌ای از کتب روایی و خصوصاً، در اسناد موجود در فهرست شیخ طوسی و نجاشی به چشم می‌خورد، «ابو طالب عبیدالله بن ابی‌زید انباری» است. ازاین‌رو، به دست‌آوردن میزان وثاقت و روشن‌شدن مذهب او در احراز اعتبار یا بی‌اعتباری بسیاری از کتب روایی و به تبع آن، روایات مندرج در آنها اثرگذار است. روش پژوهش: این پژوهش با روش تطبیقی- تحلیلی و با استفاده از فیش‌برداری از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است تا به این مهم پاسخ دهد که آیا ابوطالب انباری، از وثاقت لازم برخوردار بوده ‌است تا بتوان به کتب منتقل شده از طریق او اعتماد کرد یا خیر؟ یافته‌ها: در مورد مذهب انباری، اختلاف‌های قابل ملاحظه‌ای به چشم می‌خورد و چه‌بسا، یکی از عوامل بروز این اختلاف اقوال را بتوان در کمتر شناخته‌بودن حوزه حدیثی واسط که موطن علمی انباری محسوب می‌شود، جستجو کرد. گفته شده که اکثریت ساکنان شهر واسط را سنی‌‌مذهبان تشکیل می‌دادند. البته، فرقه‌هایی از شیعیان از جمله واقفیان، اسماعیلیان و زیدیان، به عنوان اقلیت مذهبی، در این شهر حضور فعال داشتند. مذهب انباری را ناووسی، بابوشی، غالی، زیدی، واقفی و امامی گزارش کرده‌اند. در مورد انتساب او به ناووسیان یا بابوشیان باید گفت که اساساً در پیدایش و شکل‌گیری چنین فرقه‌ای، تردید وجود دارد. شواهدی وجود دارد که غالی‌بودن او را منتفی می داند و در زمان انباری گزارشی از وجود زیدیان در منطقه واسط وجود ندارد. نجاشی با آوردن تعبیر «ثقة فی الحدیث عالم به» ضمن گوشزد نمودن علم او به احادیث، او را توثیق کرده،‌ اما شیخ طوسی در رجالش او را ضعیف خوانده‌ است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که انباری دارای دو دوره از حیات مذهبی بوده و یقیناً در اواخر عمرش، امامی‌مذهب شده است. به نظر می‌رسد که او ابتدا واقفی‌مذهب بوده است؛ اما هنگامی که به مذهب امامیه درآمد و مجال بروز مذهب خود را در واسط نیافت، به بغداد مهاجرت کرد. شواهد متعدد، نشان از وثاقت و قابل اعتمادبودن ابوطالب انباری دارد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3758_3df07fdae1ab273a967aaa1d355b8bb6.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Studying the origin of the hadith "I was ordered to fight the people until they say there is no god but Allah." through the Creative Method of Khotir Juynboll رهیافتی بر خاستگاه پدیداری روایت «أُمِرْتُ أَن أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى یَقُولُوا: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه» (با تأکید بر روش ابداعی خوتیر ینبل در تحلیل اسنادی آن) 297 322 3759 10.30512/kq.2023.19835.3638 FA فاطمه احمدی دانشجوی دکترای الهیات - علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی دانشگاه اراک، اراک، ایران. 0000-0003-4164-3996 علی حسن بیگی استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران 0000-0002-9375-8317 فاطمه دست رنج دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. Journal Article 2024 06 09 Emergence of narratives and the dating of documents, from the perspective of Orientalists, is considered one of the new discussions in contemporary hadith studies. Recognizing their methods in evaluating narratives underscores the necessity of this matter, as accepting or rejecting their results will not be possible without familiarity with the approaches of Western hadith scholars. This research, with a shared focus on the document and text of the narrative "I was commanded to fight the people until they say there is no god but Allah ", seeks to evaluate the question of which period is identified as the first temporal origin for the propagation of this narrative through the application of Juynboll's method on the narrative and finding common links. This paper aims to fill the gap in studies regarding the analysis of this narrative in the sources of both sides by evaluating the hadith using a combined approach. By employing a descriptive-analytical method, it reached the conclusion that the document and content analysis of the narrative reveal the weaknesses of the chain and its excessive spread during the era of the Umayyad Caliphs’ conquests. Additionally, the solitary transmission of the narrative in Shia sources and its transfer in the writings of "Sheikh Saduq" and "Sheikh Tusi" as the earliest narrative sources are among the most significant outcomes of this combined analysis. هدف: مسئله خاستگاه پیدایش روایات در نگاه مستشرقان، علی‌رغم گذشت یک سده، از مباحث نوپدید در مطالعات حدیثی معاصر تلقی می‌گردد؛ به گونه‌ای که بازشناخت شیوه آنان در ارزیابی روایات، از ضرورت این امر گواهی می‌دهد. در پژوهش حاضر تلاش بر آن است تا با خوانشی مجدد از مصادر روایی و اتکا بر شیوه مستشرقان، به تاریخ‌گذاری روایت «امرت ان اقاتل الناس» پرداخته شود و از این رهگذار تبیین گردد که یافتن راوی مشترک در تعیین حد زمانی نشر روایت، کدامین دوره را نخستین خاستگاه ترویج آن معرفی می‌کند. روش پژوهش: شیوه پژوهش در نوشتار حاضر، توصیفی‌ـ تحلیلی و سطح تحلیل نیز، تحلیل اسنادی‌ـ دلالی با رویکرد قواعد تاریخ‌گذاری درون‌متنی و برون‌متنی است. در این پژوهش با فیش‌برداری کتابخانه‌ای‌ـ استنادی، نخست اطلاعات خارج از متن گردآوری شده است. در گام دوم نیز با دسته‌بندی گزاره‌ها و اسناد روایت در جوامع روایی فریقین، به تاریخ‌گذاری درونی آن پرداخته شد. در نهایت با یافتن راوی مشترک حد زمانی پیدایش و نشر روایت تعیین گردید. یافته‌ها: تحلیل محتوایی روایت مورد بحث، از رشد فزآینده متن در منابع متأخر حکایت می‌کند که به نظر می‌رسد بتوان گسترش روایت به تناسب درخواست توجیه‌گران، تسامح مدونان در گردآوری احادیث ‌و... را عواملی اثربخش در رشد متنی روایت تلقی نمود. از سوی دیگر تحلیل فرازهای چالشی روایت، قتال با مطلق کفار را تأیید نمی‌کند؛ زیرا فرض این مدلول از حدیث، در تعارض کامل با معیارهای نقد متنی است. همچنین یافتن راوی مشترک (ابن شهاب) در اسناد و حضور قرائن دال بر شکل‌گیری اعتراضات به جهادِ دعوت در دوره زیست وی، از توسع روایت در عصر فتوحات امویان حکایت می‌کند. نتیجه‌گیری: بر پایه مطالعات انجام‌پذیرفته پیرامون ارزیابی بافت گفتمانی نشر روایت، باید دانست که مشروعیت‌بخشی بر اقدامات خلفا و نیز تحریک افراد به منظور حضور موثر آنان در فتوحات، از جمله عوامل دخیل در همانندسازی گزاره مورد بحث به شمار می‌رود. اما تقویت این احتمال که در آغاز، روایت به صورت غیرضابطانه نقل شده باشد و راویان و مدونان نسل‌های پسینی در فرآیند مقبولیت‌بخشی به فتوحات، آن را مخدوش نقل کرده باشند، چندان دور از ذهن به نظر نمی‌رسد. در نهایت با توجه به روایات اسباب صدور، می‌توان گفت که اساساً روایت مذکور در راستای حقیقتی دیگر بیان شده و بر مفاهیمی همچون اجتناب از قتل، خونریزی و تعیین حدود آن در میان مسلمانان استوار است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_3759_cbf22ab286e2ad4900bdf5d6a2e47009.pdf