دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 A critical analysis of the claim made based on the Hadith “Qhorb-e Nawafel” that the Qur’an is man-fabricated تحلیل انتقادی انگاره دلیل دانستن مفاد حدیث «قرب نوافل» بر بشری بودن الفاظ قرآن کریم 7 24 2072 10.30512/kq.2021.13458.2615 FA عبدالهادی فقهی زاده استاد علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران (نویسنده مسئول) حسام امامی دانالو دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه علامه طباطبائی (ره) Journal Article 2019 11 27 Qhorb-e Nawafel (approximation to God through nonritual prayers) is a divine Hadith on the basis of which it has been claimed that the Qur’anic text is man-fabricated. According to those who advocate this claim, after the prophet (pbuh) was ordered to say Nawafel, he turned into the tongue of God; therefore, the Qur’anic utterances, though made up by man, are of a divine nature. This claim has been widely challenged so far, but Qhorb-e Nawafel, on which the claim is based, has not been put to criticism yet. This study, first of all, presents a background of such an outlook and the way it was derived from the Hadith. Then, the text of the Hadith is evaluated, and the factual and figurative approaches to its meaning are discussed. The claim is based on the factual meanings, or denotations, of the words in the Hadith, but the intra-textual and extra-textual pieces of evidence suggest that the words and expressions in the Hadith should be taken from a figurative perspective. In other words, they are connotatively significant because intangible concepts are expressed like tangible entities. The main intra-textual clues are the results gained by whoever says the prayers and the presence of two people, an addressor and an addressee. The extra-textual clues include the Qur’anic verses that regard the recitation of the words of God to the prophet and some Hadiths that refer to the use of figurative language by Imams. It is generally concluded that the Hadith Qhorb-e Nawafel provides no evidence for the human origin of the Qur’an. «قرب نوافل» نام حدیثی قدسی است که قائلان به بشری بودن الفاظ قرآن کریم، برای اثبات دیدگاه خود به مفاد آن تمسک کردهاند. آنان بر این باورند که به‌موجب این حدیث، پیامبر اکرم (ص) که مقید به انجام نوافل بوده است، پس از انجام نوافل، زبان خداوند شده است و از همین رو، الفاظ قرآن کریم در عین آنکه بشریاند، الهی به شمار میروندهرچند دیدگاه بشری بودن الفاظ قرآن کریم تا کنون با نقدهای متعدّدی همراه بوده، امّا مستند روایی آن یعنی «حدیث قرب نوافل» نقد نشده است. در پژوهش حاضر، پس از تبیین پیشینه این دیدگاه و چگونگی استناد آنان به این حدیث، متن آن ارزیابی و دیدگاههای موجود درباره معنای آن در دو دسته معانی حقیقی و معانی مجازی دسته‌بندی شد. ازآنجاکه دیدگاه مذکور، وابسته به معنای حقیقیِ تعابیر به‌کاررفته در این حدیث است، در مقام ارزیابی صحت چنین برداشتی با توجه به قرائن درون‌متنی و برون‌متنی، روشن شد که تعابیر به‌کاررفته در آن، معنای حقیقی ندارند و از قبیل تشبیه معقول به محسوس هستند. برخی از قرائن درون‌متنی عبارت‌اند از: توجه به نتایجی که برای انجام دهنده نوافل در متن حدیث تبیین شده است و دوگانگی و تخاطب در تعابیر به‌کاررفته در حدیث. قرائن برون‌متنی نیز عبارتاند از: آیات قرآن کریم که به تلاوت شدن آیات برای پیامبر اکرم (ص) به هنگام نزول دلالت دارند و برخی دیگر از احادیث که متداول بودن کاربرد مجاز در کلام معصومان (ع) را نشان میدهند و از همین رو، تمسک به حدیث قرب نوافل برای اثبات بشری بودن الفاظ قرآن کریم صحیح نیست.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2072_07cb5f86508f146774a2fac4373a8e50.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 Study of the approach adopted by Allameh Tabataba’i to the role of language in the Holy Qur’an with a focus on verbal instances جستاری در رویکرد علامه طباطبایی به نقش «زبان» در قرآن کریم با محوریت نمودهای گفتاری 25 43 2066 10.30512/kq.2021.12039.2430 FA فاطمه حبیبی پژوهشگر پسادکتری، رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س) 0000-0003-0770-5890 فتحیه فتاحی زاده استاد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهرا فریده حق بین استاد زبان شناسی دانشگاه الزهرا(س) Journal Article 2020 02 20 In linguistics, there are various approaches to the nature and use of language each defining a certain role for it. Formalists believe that the speaking ability is an innate gift with which human beings are born. To those scholars, language is a cognitive phenomenon or a tool that reflects mental processes. Pragmatists, however, consider language as a social phenomenon and a means of communication. They believe that linguistic forms are created and acquired to serve communicative purposes. The present research is an attempt to elaborate on Allameh Tabatabai’s interpretive approach to the nature of language. It is conducted through an analytical method with a focus on the Qur’anic verses that contain the most widely used lexical manifestations of language such as qhowl, kalemeh, lesan, notqh and bayan. The study generally shows that he believes in both roles of language, namely a means of communication and a means of self-expression, but he considers it innate by nature. According to him, the language capacity is a divine inspiration given exclusively to man. An important contribution of this study is the confirmation of the hypothesis that language is a natural gift and an innate competence born with a child. By flourishing in the social context, this competence turns into various performances such as speech. در علم زبانشناسی، رویکردهای مختلفی به «زبان» وجود دارد و برای زبان در این رویکردها، نقشهای گوناگون تعریف میشود. صورت‌گرایان معتقدند قوه نطق، موهبت ذاتی بشر است که انسان با آن متولد میشود و پدیدهای ذهنی و ابزاری است که عملکرد ذهن بشر را منعکس میکند؛ اما کارکردگرایان، زبان را پدیدهای اجتماعی و وسیله ارتباطی میدانند و معتقدند که صورتهای زبانی، خلق و فراگرفته می‌شوند تا در خدمت نقش ارتباطی زبان باشند. این پژوهش کوشیده است رویکرد تفسیری علامه طباطبایی به ماهیت «زبان» را باروشتحلیلی و با محوریت آیات مشتمل بر پرکاربردترین نمودهای گفتاری زبان مانند قول، کلمه، لسان، نطق و بیان مورد بررسی قرار دهد. به اجمال میتوان اذعان داشت که وی به هر دو نقش«زبان» یعنی وسیله ارتباطی و نیز ابزار بیان اندیشه بودن، معتقد است؛ اما ماهیت آن را امری فطری دانسته و تعلیم آن به بشر را یک الهام الهی و تنها مخصوص انسان تلقی مینماید. یکی از دستاوردهای پژوهش حاضر، تأیید این نظریه زبانشناسی است که «زبان» قوه فطری و استعداد ذاتی است که با انسان متولد می‌شود و این توانش با قرار گرفتن انسان در ظرف اجتماع، به کنش های گوناگونی مانند گفتار منجر می گردد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2066_6f4920ea25403ec77bee9efce43ea25e.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 A research on the Qur’anic expression haqh ul-ma’loum (specified share) پژوهشی در تعبیر قرآنی «حق معلوم» 45 62 2073 10.30512/kq.2021.13316.2593 FA محمد علی حیدری مزرعه آخوند استادیار دانشکده الهیات دانشگاه یزد 0000-0002-4534-9818 سید احمد موسوی مربی دانشکده الهیات دانشگاه یزد مهدی اسماعیل پور استادیار دانشکده الهیات دانشگاه یزد Journal Article 2019 03 28 Interpreters of the Qur’an disagree on the meanings of haqh (share) and haqh ul-ma’loum (specified share) appearing respectively in the verses ‘a share of their property is for the poor’ (51:19) and ‘a specified share of their property is for the poor’ (70:24). Some interpreters consider haqh ul-ma’loum as the ritual zakat. They base their idea on the presence of the word ma’loum (specified) as well as the association of the two verses with verses on salat (ritual prayer). The terms haqh and haqh ul-ma’loum appear in chapters Al-Zharyat and Al-Ma’arij. Since these two chapters were revealed to the prophet in Mecca and the ritual zakat was enacted in Medina, interpreters have resolved the discrepancy by considering the verses as exceptional ones which were nullified by the verse on zakat in Medina. In this research, the term ma’loum and its connection to the enacted amount of zakat as well as the relationship of zakat and salat is investigated along with a criticism on considering the verses exceptional and nullified. It is concluded that the terms haqh and haqh ul-ma’loum in these two verses do not denote the ritual zakat; rather, they refer to charity and financial help. This result is gained on the basis of certain contextual clues in the Qur’an, quotations from Imams, semantic features of the words sa’il (beggar) and mahroum (deprived) as well as usages of ritual zakat and haqh ul-ma’loum. در معنا و مفهوم عبارتهای «حَقٌّ» و«حَقٌّ مَعْلُومٌ» به ترتیب در آیههای ﴿وَ فی‏ أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ﴾(ذاریات: 51/ 19)و ﴿وَ الَّذِینَ فِی أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ﴾ (معارج: 70/ 24) بین مفسران اختلاف است. برخی با استناد به لفظ «مَعْلُومٌ» و تطبیق آن با حدّ نصاب زکات و ذکر این دو آیه به همراه نماز، آن را به زکات واجب و شرعی تفسیر نموده و از آنجایی‌که سوره ذاریات و معارج، سورههایی مکّی هستند و تشریعِ زکاتِ واجب، در مدینه بوده است، به منظور حل این تعارضات، آن را در ردیف آیات مستثنی و نسخ شده با آیه زکاتِ نازل‌شده در مدینه دانستهاند. در این پژوهش با بررسی لفظ «مَعْلُومٌ» و ارتباطش با حدّ نصاب زکات و ارتباط زکات و نماز و نقد و بررسی مستثنی و منسوخ دانستن این آیات، نتیجه گرفته میشود که عبارتهای «حَقٌّ» و «حَقٌّ مَعْلُوم» در این دو سوره، بر زکات واجب و شرعی دلالت ندارد؛ بلکه بر صدقه و کمک مالی دلالت دارد. در اثبات این مدّعا، از سیاق آیات قرآن، روایتهای معصومان (ع) و معناشناسی دو لفظ سائل و محروم و مصادیق مصرف زکات واجب و شرعی و مصادیق مصرف «حَقٌّ مَعْلُومٌ» بهره گرفته شده است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2073_4b86abe48d358ecf194c56c69108433e.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 Analysis of the Qur’anic evidence for the perception of beings with a focus on verses about praise and testimony بررسی ادله قرآنی سریان ادراک در هستی با تمرکز بر آیات تسبیح و شهادت 63 83 2065 10.30512/kq.2021.13255.2582 FA محمد علی محیطی اردکان استادیار و عضو هیئت علمی گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) قم Journal Article 2020 10 20 One of the issues that have attracted the attention of scholars is the perception of all beings. This is what the Qur’an provides evidence for. The basic question is how the tasks of praise and testimony can be attributed to the perception that runs through the whole universe. As an attempt to answer this question, the present study uses a descriptive-analytical method to, first of all, classify the pieces of the Qur’anic evidence in this regard and then assess the perception of beings on the basis of the verses about praise and testimony. As the results of the study indicate, perception in the sense of general knowledge or awareness is to be taken for granted by virtue of the semantic associations and the verses about praise and testimony. Of course, as verse 43 in chapter Noor suggests, it is possible to extrapolate perception to all beings. By and large, it is concluded that everything has a certain degree of awareness, but the details or all the aspects this awareness are not and cannot be known to human beings. یکی از حقایقی که ذهن بسیاری از اندیشمندان را به خود مشغول کرده، شعور همگانی موجودات است، موضوعی که ظواهر آیات قرآن کریم گواه آن است. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که آیات تسبیح و شهادت چگونه بر سریان ادراک در هستی دلالت میکنند؟ نگارنده در این مقاله میکوشد با به کارگیری روش توصیفی ـ تحلیلی، نخست، ادله قرآنی شعور همگانی موجودات را طبقهبندی کرده و در گام دوم، سریان ادراک در هستی را با تمرکز بر آیات تسبیح و شهادت بررسی و ارزیابی کند. نتایج به دست آمده بیانگر آن است که شعور به معنای مطلق علم و آگاهی بر اساس دلالت التزامی و ظهور آیات تسبیح و شهادت برای موجودات به نحو عمومی و حقیقی ثابت است. البته، پذیرش دلالت مطابقی آیه 43 سوره نور بر شعور همگانی موجودات نیز بعید نیست. در مجموع، میتوان به این نتیجه دست یافت که هر موجودی بهرهای از علم دارد، هرچند تمام حقیقت چنین علمی برای انسان ناشناخته و دست نیافتنی باشد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2065_0ae3f79a30234b6c45a6f7d298ba1310.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 Assistant professor, Dept. of Philosophy, Imam Khomeini Educational and Research Institute of Qom کارآمدی دانش ریشه‌شناسی در تبیین غرض دانش وجوه و نظائر (مطالعه موردی واژگان حق و قسط) 85 106 2067 10.30512/kq.2020.13573.2641 FA بی بی زینب حسینی استادیار گروه الهیات دانشگاه فرهنگیان، تهران علیه رضاداد استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران محمدعلی کاظمی تبار استادیار گروه الهیات دانشگاه فرهنگیان، تهران Journal Article 2020 06 18 The knowledge of polysemy and synonymy has long served to contribute to the field of interpretation. There has been a widespread difference of opinions among scholars, however, regarding the purpose and benefit of such knowledge. In the sources ever written on polysemy and synonymy, the selection of words and their semantic relationships are not well accounted for. Indeed, the corresponding discussions in those sources are complicated in terms of tenets and instances. Through a comparative study based on the etymological features of words and the pivotal role of denotations in understanding the Qur’anic verses, an attempt is made here to address the concerns of those who advocate the centrality of core meanings in the understanding of the Qur’an. The denotative core of a number of etymologically related words is like an axis to which those words converge. That is to say, lexical items of the same core can be packaged in one semantic category despite their nuances of meaning. In the present study, this issue is illustrated with the words haqh and qhest. The former is of various usages all with the core sense of vojoud (existence), but the latter is used in opposite terms all with tasallob (strictness) as their core meaning. دانش وجوه و نظائر، یکی از کهنترین دانشهای تفسیری است. پژوهشگران در تبیین غرض و فایده این علم و نیز، در ارائه تعریفی جامع و مانع از آن، اختلاف نظر جدّی دارند. در کتب وجوه و نظائر، روشن نیست که واژگان دقیقاً بر چه مبنایی انتخاب شده و نحوه ارتباط وجوه معنایی ذکر شده در این کتب، به چه شکل قابل ترسیم است. وجوه معنایی در این کتب، دچار آمیختگی مفاهیم و مصادیق است. در این پژوهش با روش مطالعه تطبیقی و ریشه شناسی، تلاش شده است تا دغدغه واضعان این علم، با توجه به اهمیت و جایگاه معنای محوری، در فهم مفردات قرآن کریم تبیین گردد. معنای محوری معنایی است که در مشتقات مختلف یک واژه و در مراحل مختلف حیات واژگان، به عنوان یک رابط اشتقاقی میتواند معانی مختلف واژگان را ذیل یک معنا جمع کند. این مسأله به صورت عملی در دو ریشه «حقّ» با کاربردهای بسیار متنوع با معنای محوری «وجود» و ریشه «قسط» در کاربردهای معنایی متضاد، با معنای محوری «تصلّب» تبیین گردید.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2067_b5f1e8fb36cd7fbeb7988e8639ac79e9.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 The destinies set by God and the role of man in determining his fate from the viewpoints of the Qur’an and logic قضا و قدر خدا و نقش انسان در سرنوشت از منظر قرآن و برهان 107 127 1920 10.30512/kq.2020.1920 FA محمدباقر سعیدی روشن دانشیار گروه قرآن پژهی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه Journal Article 2020 05 15 Determination of destinies is an act of God and a basic issue discussed in the Qur’an. The clarification of this subject and how man plays a role in this regard can shape up man’s ideology and direct his acts. This study is conducted to answer two questions; “what is destiny as set by God?” and “what is man’s role in determining his fate?”. This kind of investigation calls for an analysis of the relationships among God, the world and man. The approach adopted for the research is the one by which the Qur’an deals with the subject. Also, the method of the study is based on ration and narration practiced through the analysis of documentary sources. As the results show, setting destinies is an act of God carried out within a framework of ways and means. According to this view, God is the creator of all the phenomena in the universe, and the entity as well as the identity of everything is already predestined by Him. It is shown in the research that God’s predestination of affairs as depicted in the Qur’an is not in contrast with man’s role in the world and his will and power to determine his own fate. Indeed, the creation is based on a system of causes and effects according to which any phenomenon is created or comes to being through a certain route or by certain means. By virtue of this relationship, man’s will is an instance of God-predestined entities that are not embodied unless required actions are done. قضا و قدر از مبادی فعل خدا و از مسائل اساسی الهیات قرآن است. تبیین صحیح قضا و قدر الهی و نقش انسان در جهان و سرنوشت خود اهمیت به سزایی در اندیشه و کُنش توحیدی دارد. هدف این پژوهش، بررسی چیستی قضا و قدر خدا در آفرینش و نقش انسان در جهان و سرنوشت خویش است. طرح مسئله قضا و قدر خدا و سرنوشت انسان، ضرورت بازتحلیل رابطه خدا، جهان و انسان را می نماید. رویکرد این مطالعه، بازخوانی نگاه قرآن در مسأله است. روش این تحقیق، عقلی ـ نقلی است که بر شیوه تحلیل مستندات سامان یافته است. براساس یافته این پژوهش، قضا و قدر از مبادی فعل خداست که فاعلیت خدا را بر مدار نظام اسباب تفسیر می‌کند. بر پایه این تفسیر، خداوند علت موجبه همه پدیده‌هاست و تشخُّص وجودی آفریده‌ها از مسیر علل تعیّنبخش، تقدیر خداوند است. نتیجه این پژوهش اثبات می‌کند که قضا و قدر خدا در منظومه معرفتی قرآن منافاتی با نقش انسان در جهان و اراده او در سرنوشت خود ندارد، بلکه آفرینش الهی بر مدار نظام قانونمند سببیـ مسببی، موجب پیدایش هر پدیده از راه علت مناسب خویش است. بر این اساس، اراده انسان نیز جزء اخیر علت تامه فعل ارادی انسان و مصداقی از قضا و قدر خداوند است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_1920_44968aece94f667e4095002d140b5896.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 Rhetorical redundancy as a literary merit and its functions in chapter Joseph واکاوی اعجاز ادبی تکرار و کارکردهای آن در سوره یوسف (ع) 129 147 2068 10.30512/kq.2021.13474.2620 FA فاطمه دست رنج عضو هیئت علمی گروه قرآن و حدیث دانشگاه اراک مهیار خانی مقدم استادیار گروه الهیات دانشگاه گیلان مجید زیدی جودکی دانشجوی دکترای دانشگاه اراک Journal Article 2019 11 29 Redundancy of words and concepts is of wide applications in literary texts. It can be found in most parts of the Qur’an, but chapter Joseph strongly benefits from that. Joseph’s story is told exclusively in this chapter, i.e., without being repeated elsewhere in the Qur’an, but the content of the chapter has an internal redundancy. Once carefully considered, various parts of the chapter appear to be of a certain type of parity and parallelism. The present study is conducted through a descriptive-analytical method so as to identify and analyze the significant patterns of redundancy in this chapter. As it is found, there are such patterns about four concepts including ‘dream, trick and shirt’, ‘seemingly contrasting places’, ‘opposite verbs’ and ‘happy ending for all of the story characters’. These patterns reveal the hidden meanings of the text by creating an effective matrix and help to imagine certain concepts that convey feelings and sentiments. «تکرار» کارکردهای مختلفی در متون ادبی دارد. اگرچه این شیوه را در بیشتر سورههای قرآن کریم میتوان جُست، اما سوره یوسف یکی از بهترین نمونههای آن است.با وجود انحصار بیان داستان حضرت یوسف (ع) در این سوره و عدم تکرار آن در سورههای دیگر، سوره یوسف (ع) دارای محتوایی تکرار شونده در درون خود است و با تدبر در آن، میتوان نوعی توازن و تشابه را مابین فرازهای مختلف آن قائل شد. نوشتار حاضر بر مبنای روش توصیفی ـ تحلیلی به تبیین برجستهترین الگوهای تکرار در سوره مذکور در قالب چهار الگوی تکرارشونده «رؤیا، کید و پیراهن»، «مکان‌های متناقضنما»، «افعال متضاد» و «عاقبت نیک تمامی چهرههای داستان» میپردازد. این الگوها از یک سو، با ارائه یک پوشش عاطفی، معنا و مفهوم نهفته متن را برجسته میسازد و از طرف دیگر، انواع تکرار به تجسّم مفاهیم و مضامین آیات و نیز عواطف و هیجانات مدد می‌رساند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2068_814a9c18f5abff398787c9cfcbf3d80c.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 Finding references for the Hadiths in Sheikh Tousi’s Al-Tebyan through their correspondence with the Hadiths in the interpretations Al-Masabih by Wazir Maghrebi and Jame’ ul-Bayan by Tabari مصدریابی تطبیقی روایات ««التبیان»» طوسی در تفاسیر «المصابیح» وزیر مغربی و «جامع البیان» طبری 149 165 2069 10.30512/kq.2021.13191.2601 FA اعظم فرجامی استادیار گروه الهیات، دانشگاه رازی 0009-0009-8817-9394 روناک امامی کارشناسی ارشد گروه الهیات، دانشده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه زهره نریمانی استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، کرمانشاه 0000-0001-9757-7225 Journal Article 2019 11 29 The retrieval of references for the Hadiths in the Al-Tebyan Interpretation sheds light on the history of Shia interpretations before Sheikh Tousi and provides proximity to the early sources of Hadiths. Besides, the identification of the bibliographic identity of those Hadiths helps to assess their validity in Al-Tebyan. Through this process, some missing parts of ancient interpretations, such as the one by Wazir Maghrebi, are detected and reconstructed. Sheikh Tousi has included 1034 quotations from Imams in his Al-Tebyan. The references for a quarter of those quotations serve as a referential source for other Shia interpretations as well as Hadith books. The results of the study show that Tabari’s Jame’ ul-Bayan Interpretation provides references for 250 Hadith in the Al-Tebyan Interpretation. The Al-Masabih Interpretation by Wazir Maghrebi stands the second rank as to provide Hadiths for Al-Tebyan. Due to its link with Sunni interpretive and Hadith sources, Wazir Maghrebi’s book, though of Shia identity, serves as an intermediate source for Al-Tebyan. Of all the Hadiths written in Al-Tebyan, 140 are without references, which is due to Tousi’s customizing the original text as well as quoting from several Abu Ja’fars who may or may not refer to one of the Imams. Through the comparison of the Hadith in Al-Tebyan to those in the original sources, it emerges that, byAbu Ja’far, Tousi does not always mean Imam Baqher (pbuh). This is because Abu Ja’far has been a nickname shared by the Imam, Kalbi and Tabari. بازیابی مصادر روایی تفسیر «التبیان» به شناسایی تاریخ شکلگیری تفسیر شیعه پیش از شیخ طوسی و نیز، نزدیک شدن به منابع اولیّه حدیثی کمک میکند. افزون بر آن، شناسایی مصادر حدیثی راهی برای ارزیابی میزان اعتبار روایات تفسیر «التبیان» است که در ضمن آن، بخشی از تفاسیر مفقود کهن همچون تفسیر وزیر مغربی کشف و بازسازی میشوند. شیخ طوسی 1034 روایت از ائمه معصومین (ع) در «التبیان» ذکر کرده که مصدر یک چهارم این روایات، مصادر حدیثی و تفسیری شیعی است. یافته های تحقیق نشان میدهد تفسیر جامع البیان طبری، مصدر حدود 250 روایت از روایات تفسیر «التبیان» بوده است. تفسیر «المصابیح» وزیر مغربی نیز در ردیف دوم و پس از تفسیر «طبری»، مهمترین منبع روایات «التبیان» است. تفسیر وزیر مغربی با آنکه خود شیعی است، به سبب اتصال با منابع حدیثی و تفسیری اهل سنت، به عنوان منبع واسطه برای «التبیان» عمل کرده است. با اینهمه، «نقل به معنا» و تغییر و تحول بسیار در متن روایات «التبیان» و نیز ابوجعفرهایی که کاملاً مشخص نیست به معصوم باز میگردد یا خیر، سبب شکل‌گیری 140 مورد «روایات بدون مصدر» در تفسیر «التبیان» شده است. یافتهها و مقایسه روایات «التبیان» با مصادر اصلی نشان داد، منظور از «ابوجعفر» در روایات «التبیان»، همیشه امام باقر (ع) نیست، بلکه کنیه «ابوجعفر» مشترک میان امام معصوم، کلبی و طبری است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2069_325995af77a0e8b06d1204a171010b3a.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 Delving into the studies on the communicative or media role of interpretation تأملاتی در مطالعات تفسیرپژوهی با تأکید بر ماهیت رسانه‌ای تفسیر 167 184 2074 10.30512/kq.2021.12573.2497 FA محمدحسن احمدی دانشیار دانشگاه تهران Journal Article 2020 03 28 Basically, discussing the history of interpretation in local studies is beset with inexpressive language and farfetched expressions. This traditional use of language involves numerous methodological adversities which can be considered in three main domains including a) failure to derive the secondary applications of interpretations, b) abstract implications from the nature of interpretation, and c) failure to distinguish interpretation from jurisprudence. The process of “adopting interpretations from one another” becomes intelligible if studied within the “integrated framework” of the Islamic heritage. What emerges from this outlook is that interpretation has served like a powerful medium in the structure of the Islamic civilization. Such an approach to the interpretation of the Qur’an is not only more realistic and impressive but also eliminative of many pitfalls in the understanding of the interpretation heritage. If viewed from a communicative or media perspective, interpretation primarily turns out to be an exclusive and comprehensive method in the world of science rather than a simple branch of Islamic sciences. The text of the Qur’an, around which all the Islamic sciences have shaped up, has a pivotal role in interpretation. This centrality rules out the claims of textual distortion of the Qur’an and mitigates the negative effect the repetitiousness of the contents in different interpretations. اساساً نوع نگاه حاکم بر تاریخ تفسیر در فضای مطالعات بومی، درگیر ادبیات و اصطلاحاتی نارسا و نامفهوم است. این ادبیات نارسا و سنتی، آسیب‌های روششناختی فراوانی به همراه دارد. این آسیب‌ها در سه محور کلی: «عدم تمایز کاربردهای ثانوی از تفسیر»، «تلقی‌های انتزاعی از ماهیت تفسیر» و «عدم ایجاد تمایز تفسیر با فقه» قابل تبیین است. بررسی دقیق فرآیند «اقتباس تفاسیر از یکدیگر» در قالب ماهیت «ساختار پیوسته» میراث اسلامی، مفهوم ویژه‌ای می‌یابد و این نتیجه را به دنبال دارد که ماهیت تفسیر، در ساختار تمدنی اسلام به مثابه یک رسانه قوی عمل می‌کرده است و می‌کند. این رویکرد به «تفسیر قرآن»، هم در نگاه واقع بینانه‌تر به این پدیده، اثرگذار است و هم بسیاری از ابهامات و چالش‌ها در فهم ادبیات میراث تفسیری را می‌زداید. تفسیر در پرتو نگاه مورد تاکید این مقاله، قبل از آن که شاخه‌ای از علوم اسلامی باشد؛ روشی فراگیر و منحصر به فرد در منظومه تاریخ علوم است. محوریت متن قرآن به عنوان یک متن کانونی و شکل‌گیری تمام شاخه‌های علوم اسلامی در طول تاریخ تمدنی اسلام بر محور این متن، ایده قابل توجهی است که موجب می‌شود از سویی در پرتو این متن محوری و پیوسته، ادعای کم و کاست متن قرآن رنگ بازد و سویی دیگر، تکراری بودن محتوای تفاسیر نسبت به تفاسیر پیش از خود، کمتر از منظر آسیب و نقد نگریسته شود.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2074_1f4fe6a4411edc2ff625888b4093e917.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 The opinions of Ayatollahs Ma’refat and Milani about the prophet’s companions and the validity of their interpretation of the Qur’an: A comparative study تحلیل تطبیقی دیدگاه آیت‌الله‌ معرفت و آیت‌الله میلانی در باب صحابه و حجیت قول آنان در تفسیر 185 200 2078 10.30512/kq.2021.13579.2644 FA محسن حسن وندی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه ایلام 0000-0002-0937-0863 مهدی اکبرنژاد استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات، دانشگاه ایلام Journal Article 2019 12 30 One of the sources used to interpret the Qur’an is the set of Hadiths left behind from the prophet’s companions. The validity of such Hadiths about interpretation has been a matter of debate among Shia scholars. Ayatollahs Mohammad Hadi Ma’refat and Seyed Ali Hosseini Milani are the two contemporary scholars who have put forth contrasting opinions in this regard. Through a descriptive-analytical method, this research aims to compare the viewpoints of these two eminent scholars by identifying and analyzing the corresponding similarities and differences. As the results of the study show, the difference between their opinions stems from their difference in defining the term ‘companion’ and identifying its instances. A thorough analysis of the two viewpoints brings one to a unified position versus the subject. According to Ayatollah Ma’refat, the prophet’s companions should be viewed split in this case; considering the nature of the points they have quoted from the prophet, some Hadiths are valid but some cannot be taken authentic. یکی از منابع مورد استفاده در تفسیر، روایات تفسیری است. از جمله این روایات، روایات تفسیریِ صحابه پیامبر اکرم (ص) است. آنچه که در خصوص قول صحابه، محل بحث و اختلاف نظر علماء است، حجیت و یا عدم آن، در تفسیر میباشد. از جمله علمای معاصر شیعه که در این خصوص نظرات متفاوتی ارائه دادهاند، حضرات آیات محمدهادی معرفت و سیدعلی حسینیمیلانی میباشند. این پژوهش بر آن است تا با بهرهگیری از شیوه توصیفی ـ تحلیلی، دیدگاه و دلایل این دو اندیشمند گرانقدر را در باب اعتبار و حجیت قول صحابه در فهم و تفسیر آیات قرآن کریم، تطبیق داده و وجوه افتراق و اتفاق این دو دیدگاه را تبیین و تحلیل نماید. بررسی دیدگاه این دو اندیشمند نشان میدهد که اختلاف نظر آیتالله میلانی با آیتالله معرفت به دلیل اختلاف برداشت در تعاریف و مصادیق صحابه بوده و با تحلیل دقیق دیدگاه معرفت، به دیدگاه یکسانی از آن دو در این زمینه میرسیم. به این معنا که بر طبق دیدگاه آیتالله معرفت، ضمن قائل شدن به تفصیل در بین صحابه از یک سو و سخنان نقل شده از ایشان از سوی دیگر، میتوان در مواردی به حجیت قول صحابه و در مواردی نیز، به عدم حجیت قول آنان قائل شد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2078_f410588e48dc83f2822a880a68f78923.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 A critical analysis of Sunni Qur’anists’s view on the difference between the terms rasoul and nabie and their consequent rejection of Hadith validity تحلیل انتقادی دیدگاه قرآنیون اهل سنت در تبیین تفاوت واژگان «رسول» و «نبی» مبنی بر عدم حجیت حدیث 201 225 2075 10.30512/kq.2021.12921.2531 FA طیبه اورنگی گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق،الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران مهدی مهریزی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران سید محمد باقر حجتی استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2019 08 31 The terms rasoul and nabie have widely been used in the Qur’an and the Islamic culture, but there is no consensus on the exact meanings of these two concepts yet. This is due to the lack of deep and objective scrutiny of the meanings and the contextual instances of those words in the Qur’an. The present study is conducted on the purpose of analyzing and evaluating the Qur’anists’ views about the disparity of rasoul and nabie, which has resulted in the rejection of Hadiths. Since their view is based on the non-necessity and non-validity of the prophet’s quotations for the understanding and interpretation of the Qur’an, this study seeks to come up with new definitions of the two words through a comparative analysis of the Qur’anic contexts in which they appear. Once the findings are compared to the viewpoints of Qur’anists, it emerges that those scholars are wrong. According to what is understood from the verses, rasoul and nabie are denotatively different but functionally and referentially the same. Because there is no congruence between this linguistic finding and what the Qur’anists believe, their idea about the invalidity of the prophet’s Hadiths is rejected. واژگان «رسول» و «نبی» گرچه به صورت گستردهای در قرآن کریم و فرهنگ اسلامی مورد استفاده بوده، اما به نظر میرسد، عدم بررسیهای دقیق و عینی از معنا، مصداق و ویژگیهای این دو واژه در متن قرآن کریم موجبات عدم توافق بر مفهوم دقیق این واژگان را فراهم آورده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و ارزیابی دیدگاههای جدید قرآنیون مبنی بر تفاوت این واژگان و تبیین معنای ارائه شده از سوی ایشان که به انکار حجیت و لزوم بقای حدیث منجر شده است، نگارش یافته است. از آن جایی که مبنای دیدگاه قرآنیون در نظریه عدم ضرورت و حجیت احادیث رسول الله (ص)، بر اساس تعریفی جدید از این دو واژه است، با تتبع جامع این واژگان در متن قرآن کریم و تحلیل و بررسی آن و با تحلیل و بررسی نظرات قرآنیون، دیدگاه آنان نقض گردیده وبه این نتیجه رسیده است که بر اساس نتایج مستخرج از آیات قرآن کریم، رسول و نبی در مفهوم لغوی، متفاوت؛ اما در مصداق و وظایف، مساوی هستند. بنابراین، به دلیل عدم همخوانی معنی ارائه شده از سوی قرآنیون با معنای برخاسته از قرآن، ادله ایشان مردود و حجیت و ضرورت احادیث نبوی اثبات میگردد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2075_cbef46321026d8404bc3216d4774c8a9.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 The technical functions of semantic aestheticism in the Holy Qur’an کارکردهای فنی محسنات معنوی در قرآن کریم 227 244 2071 10.30512/kq.2020.11956.2418 FA بهمن هادیلو استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم مجتبی محمدی مزرعه شاهی استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم 0000-0001-8568-5130 Journal Article 2020 08 30 Aesthetic semantic devices are among the rhetorical features widely used in the Qur’an. Their significance is such that the understanding and interpretation of some Qur’anic verses is impossible if those features are not fully taken into account. However, as the case is, the technical aspects of the rhetorical devices in the Qur’an have been overshadowed by the overemphasized aesthetic aspects of those devices. Using an analytical method and adopting an applied functional point of view, this study seeks to shed light on the role of semantic aestheticism in understanding the meaning and the music of Qur’anic utterances. The results of the study indicate that the aesthetic lexical features in the Book are of various technical functions, such as creating music based on parallel, proportionate or redundant notations as well as imagery by means of exaggerations and antitheses. These functions not only help to understand the meanings but also serve to resolve the ambiguities in some verses. In general, such an aestheticism in the rhetoric of the Qur’an sets the ground for polysemy, Socratic irony, elucidation, lexical isomorphism, and explicit-implicit sequences of related concepts. محسنات معنوی یکی از شیوههای بیانی است که قرآن کریم در بیان فحوا و اهداف خود به وفور از آن بهره جسته است. اهمیت محسنات معنوی به اندازهای است که بدون درک صحیح و شناخت اهداف آن، فهم و تفسیر برخی آیات قرآن مشکل مینماید. این در حالی است که با عنایت به نگرش دانشمندان علم بلاغت به فنون بدیعی به عنوان عنصری صرفاً زینت بخش، جوانب فنی آن مغفول مانده است. در بحث پیش رو به روش تحلیلی و با نگاه کاربرد شناسی و عملکردی، نقش محسنات معنوی در فهم و موسیقی قرآنمورد بررسی قرار گرفته که یافتههای پژوهش حاکی از این است که این نوع از محسنات دارای کارکردهای مختلف فنی است. از جمله این کارکردها را میتوان در تولید موسیقی با تکیه بر سازههای توازی و تناسب و سازه تکرار، تصویرآفرینی با ابزار فنون بدیعی مبالغه و مقابله و همچنین، در فهم قرآن و مرتفع کردن شبهات برخی آیات شریفه دانست که در پرتو محسنات بدیعی توریه، تجاهل العارف، لفّ و نشر، مشاکله و احتباک حاصل میشود.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2071_fb2e203234df6dee15934e448ee88971.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 A comparative study of the patterns of communication practiced by the prophet and Imams and the major models proposed in social psychology مطالعه تطبیقی الگوی ارتباطی پیامبر و اهل بیت (ع) با مهمترین مدل‌ها در روان‌شناسی اجتماعی 245 264 1857 10.30512/kq.2020.1857 FA محمدرضا آکار مربی دانشگاه محقق اردبیلی و دانشجوی دکترای دانشگاه تهران حسین هاشم نژاد استادیار دانشگاه تهران 0000-0002-7389-3343 سید علیرضا صدر حسینی استادیار دانشگاه تهران Journal Article 2020 08 30 Most social psychologists consider man as a one-sided materialistic being. They have proposed certain theories and models with which to substantiate their ideas. In this regard, one may refer to the cognitive approach and the acquisitive approach as two main strategies for substantiation. In contrast, the prophet and Imams have put forth a two-sided model of human identity with the main focus on man’s innate dimension. As a matter of fact, there are a lot of similarities and differences between this religious model and the social psychological ones. Through library work, this research sheds light on the major difference between these two approaches, namely the innate dimension of human character and the ways to breed it up. Also, the major similarity of the two approaches is found to be the persuasive dimension of human character (i.e., the features of the addressor, the message and the addressee). In this case, ways of persuading the addressee finds significance. It is to be noted that, even in this commonality, the two approaches are considerably different. بیشتر روان‌شناسان اجتماعی، انسان را موجودی تک بعدی و مادی می‌دانند. آنها با این پیش فرض، برای تسهیل فرایند اقناع و متقاعد سازی مخاطبان، مدل‌ها و نظریه‌هایی را مطرح کرده‌اند که در قالب دو رویکرد عمده یعنی رویکرد پیام ـ یادگیریو رویکرد شناختی ـ پاسخ بیان شده است. در نقطه مقابل، پیامبر و اهل بیت (ع) با بیان دو بعدی بودن انسان و اصالت بعد فطری او، مدلی را پایه‌ریزی کرده‌اند که نقاط اشتراک و افتراق فراوانی با مدل‌های مطرح در روان‌شناسی اجتماعی دارد. این مقاله با استفاده از روش تحقیق کتابخانه‌ای، مهمترین نقطه افتراق دو دیدگاه را در توجّه پیامبر و اهل بیت (ع) به پرورش و رشد نگرش‌های بعد فطری مخاطبان می‌داند و مهمترین نقطه اشتراک را در توجّه دو دیدگاه، به عناصر اصلی اقناع (ویژگی‌های گوینده و پیام و شنونده) و همچنین، توجّه به شیوه‌های اقناع و متقاعدسازی مخاطبان می‌داند. اگرچه در این نقطه اشتراک نیز، دو دیدگاه با یکدیگر تفاوت‌های زیادی دارند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_1857_a3545bd79d31f9a72d3a78690adf73fc.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 A critical analysis of narrator authentication by Sheikh Abbas Qomi in Safineh al-Bahar نقد و تحلیل توثیقات رجالی شیخ عباس قمی (ره) در «سفینة البحار» 265 283 2223 10.30512/kq.2021.10457.2253 FA عباس حویدر دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران کمال صحرایی اردکانی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران حمید حمیدیان استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران علی محمد میرجلیلی استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران Journal Article 2018 09 05 One of the valuable works of Sheikh Abbas Qomi is the book Safineh al-Baharin eight volumes with quotations and narratives alphabetically ordered in them. This book, written within twenty years, was originally intended as a summarized list of the materials in Allameh Majlesi’s voluminous book Bahar ol-Anwar. The present study seeks to extract and analyze the authentications that Sheikh Abbas Qomi has conducted of Hadith narrators in Safineh al-Bahar. The study is done through library work and a descriptive-analytical method. Considering Sheikh Abbas’s expertise and interest in translation and referential inquiries, the materials in his book mostly consist of biographical notes about scholars and eminent figures. The author has also evaluated the credibility of Hadiths and their narrators based on certain criteria such as Imams’ statements, collective opinions, and companionship with Imams as well as being their representative or agent. Sheikh Abbas Qomi has derived his notes on narrators’ authenticity from biographies and memoirs, though he often does not make references to those works. از آثار ارزشمند شیخ عباس قمی (ره) کتاب «سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار مع تطبیق النصوص الواردة فیها علی بحار الانوار» است که در هشت جلد به صورت الفبایی نگاشته شده است. ایشان این کتاب را به عنوان فهرست و معجمی برای کتاب «بحار الانوار» علامه مجلسی در بیست سال نوشته است. نوشته حاضر متکفّل استخراج و تحلیل توثیقات رجالی شیخ عباس قمی (ره) در «سفینة البحار» است. این مقاله براساس منابع کتابخانهای و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی نگاشته شده است. با توجه به علاقه و تخصص بالای شیخ عباس در زمینه تراجم و اعلام، مشاهده میشود که بیشتر حجم کتاب به شرح حال بزرگان و دانشمندان اختصاص یافته و در این میان، به ملاکهای مختلف توثیق راویان در اثنای مطالب خود نیز پرداخته است، مانند: تصریح معصومین (ع)، اصحاب اجماع، ترحّم و همنشینی و وکالت معصوم (ع) و... . محدث قمی در توثیق راویان، از کتب رجال و تراجم استمداد کرده، هرچند در بیشتر موارد به آن کتب ارجاع نمیدهد.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2223_04048aeca2c0f5d84639358008ed2ae7.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 A criticism on the Hadith “the jurisprudents of the end time will be the worst ones on the face of the earth” روایت «فُقَهَاءُ ذَلِکَ الزَّمَانِ شَرُّ فُقَهَاء تَحْتَ‏ ظِلِ‏ السَّمَاءِ» در ترازوی نقد 285 301 2224 10.30512/kq.2021.13407.2610 FA سید ابوالقاسم حسینی زیدی استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی 0000-0001-9727-0143 سید علی دلبری دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی‌رضوی محسن کبیری راد دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه علوم اسلامی‌رضوی 0000-0003-4572-6051 Journal Article 2019 11 13 The way some Hadith discuss their subjects seems to be inductive of skepticism about the veracity of Islam or its components. A representative Hadith in this regard is the one that statesthe jurisprudents of the end time are the worst ones who will seek evils. Through a descriptive-analytical method, library work and a problem-solving procedure, the present study proves that the Hadith is read and not faked as well as conceptually reliable in accordance with some other Hadiths and the Qur’anic evidence. From a referential point of view, however, the Qur’an and confirming, contrasting and clarifying Hadiths bring one to the logical conclusion that the Imam who made this statement did not mean to undermine the public following of jurisprudents or damage their image; rather, concerning the problems occurring at the end time, he meant to say that every jurisprudent would not be worth following. Those who are worth it are of good guidance and are marked not only with jurisprudential knowledge but also with clearance from worldly temptations, avoidance of disappointing their followers about the mercy of God, inclination for the Hereafter, avoidance of issuing inconsiderate decrees or orders, and sincerity. در برخی روایات، موضوعاتی مطرح شده که شبهاتی را نسبت به دین مبین اسلام به وجود آورده است. از جمله اینکه فقهای آخرالزمان بدترین فقهاء در زیر آسمان و آغاز کننده فتنه دانسته شدهاند. در نوشتار حاضر به روش مسألهمحور و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای و روش توصیفی ـ تحلیلی، در مقام اثبات صدور روایت باید گفت: وثوق صدوری روایت مورد بحث، ثابت است و ازاینرو، حدیث مورد نظر از نظر سند، موثق و از نظر دلالت، صحیح است و با توجه به مؤیدات قرآنی و روایی قابلیت استناد دارد. از منظر فقه الحدیث هم با بررسی آیات قرآن و روایات ـ در قالب روایات تأیید کننده، توضیح دهنده، متعارض و جمع کننده ـ و حکم عقل به این نتیجه رسیدیم که مراد امام معصوم (ع)، عدم تقلید در آخر الزمان یا خدشه وارد کردن به ساحت تمام علماء نیست، بلکه فقط ایشان از مشکلات آخرالزمان و اتفاقات آن یادآور شده و مقصودشان این است که در این زمان نباید از هر فقیهی بدون اینکه هادی بودن وی احراز شود، پیروی کرد و غیر از ملکه فقاهت و علم، موارد دیگری مانند: فریفته نشدن به امور دنیوی، ناامید نکردن مردم از رحمت الهی، متمایل بودن به آخرت، فتوا ندادن بدون بررسی، صداقت و یکرو بودن نیز، از شرایط لازم فقیه است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2224_8ca8da41fe1ebc8d3ca31dc14f5fc56c.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 Imam Sadeqh’s comments in the Ara’is ul-Bayan Interpretation from typological and critical points of view گونه‌شناسی و نقد تأویلات امام جعفر صادق (ع) در تفسیر «عرائس البیان» 303 322 2109 10.30512/kq.2021.12570.2495 FA کیوان احسانی عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک وحید وطن خواه دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک Journal Article 2020 04 02 One of the great mystics of the 6th century AH was Rouzbehan Fasaie Shirazi. He was a Shafei Sunni Muslim, currently well known for his book Ara’is ul-Bayan which is, indeed, a subjective interpretation of the Qur’an. He has dealt with some of the Qur’anic verses by making references to previous mystics as well as Imam Sadeqh’s statements. It is important to analyze the book because it is, first of all, written in a mystical mode and, secondly, there are quotations from Imam Sadeqh (pbuh). The inclusion of Imam’s views in the book may wrongly imply that mystic views were accepted to him. So far, there has been a bulk of research on Ara’is ul-Bayan, but no study is conducted yet exclusively on the statements of Imam Sadeqh in that book. The present study seeks to verify those statements in terms of both contents and references. In other words, the study aims to determine how well the remarks may be attributed to Imam. Using a descriptive-analytical method, the research has found that many of the statements, though conceptually correct and mystically precious, are not referentially valid enough to be attributed to Imam Sadeqh. Besides, they do not conform to the fundaments of subjective interpretation. روزبهان فسوی شیرازی از بزرگان صوفیه در قرن ششم هجری و شافعی مذهب است. وی در کتاب تفسیری خود، «عرائس البیان فی حقائق القران» که بر اساس روش باطنی نگاشته است، ذیل برخی از آیات، برداشت خود را با منقولاتی از متقدمان تصوف، آراسته و در مواردی، تأویلات امام جعفر صادق (ع) را نیز نقل نموده است. بررسی موضوع حاضر از آن جهت ضرورت دارد که تفسیر «عرائس البیان» بر شیوه اهل تصوف نگاشته شده و بیان تأویلات امام صادق (ع) در آن در کنار منقولات سایر بزرگان تصوف، چه بسا این تصور را ایجاد کند که دیدگاه‌های این گروه مورد تأیید ایشان بوده است. در رابطه با «عرائس البیان» و معرفی آن، پژوهشهایی انجام شده، اما در هیچ یک تأویلات امام صادق (ع) به طور مستقل مورد بررسی قرار نگرفته است. نوشتار حاضر به دنبال پاسخ به این مسأله است که این تأویلات در چه جایگاهی از نظر اسناد و محتوا قرار دارد و استناد آن به امام (ع) تا چه میزان پذیرفتنی است. نتیجه این مقاله که با روش توصیفی ـ تحلیلی ارائه گردیده، آن است که بسیاری از این منقولات، با وجود در بر داشتن نکات و دقائق ظریف عرفانی، به جهت اشکال در سند و دلالت و عدم سازگاری با مبانی تفسیر باطنی، قابل انتساب به امام صادق (ع) نیست.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2109_05546b0e38ab9175cd905eebcc6ebb76.pdf

دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 11 24 2021 03 21 The typology of conceptual quotations in the Al-Tibyan Fi Tafsir al-Qur’an نقل به معنا و گونه‌های آن در «التبیان فی تفسیر القرآن» 323 341 2076 10.30512/kq.2021.11668.2382 FA سید حسین موسوی دره بیدی دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان امیر احمدنژاد استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان Journal Article 2020 06 09 One of the characteristics of the interpretation Al-Tibyan Fi Tafsir al-Qur’an, authored by Sheikh Tousi, is the inclusion of interpretive statements and quotations from both Shia and Sunni scholars. This inclusion has not been done in just one way; for the statements quoted from Imams (peace be upon them), the author has just conveyed the gist or the main idea of every statement by omitting certain words from it. What is quoted in his book, therefore, suffers from being manipulated and unduly shortened or curtailed. What makes the problem even worse is that Sheikh Tousi’s interpretation has served as a reference or a source from which Tabarsi’s Majma’ ul-Bayan Interpretation and the subsequent interpretive works, especially those based on Hadiths, have derived a lot. The present study firstly refers to the clarification of conceptual quotations generally put forth in the literature and then introduces the types of such quotations actually used in the Al-Tibyan Interpretation. It is shown that the original forms of some Hadiths have not been reported in the book; rather, it is just the core concepts that are quoted by the author. Those Hadiths are beset with a variety of distortions including lexical substitution, addition, substitution and displacement of words and structures as well as alteration in the sequence or combination of words and sentences. This has made it hard to understand the true meanings of Hadiths in the absence of their original forms. As a matter of fact, quoting a concept with no care for its linguistic and contextual features leads to distrust in both the quoted subject and the quoting author. یکی از ویژگی‌های‌های تفسیر «التبیان فی تفسیر القرآن» اثر شیخ طوسی، نقل روایات و اقوال تفسیری فریقین است. مؤلف در عمل به این ویژگی به یک روش عمل نکرده و در نقل روایات اهل بیت(ع) با تغییر یا حذف برخی واژگان روایت، بیشتر به موضوع اصلی آنها اشاره میکند. در نتیجه، روایات دچار آسیب‌هایی نظیر نقل به معنا، تقطیع و اختصار شده است. از سویی، نقش مرجع بودن این تفسیر در انتقال بسیاری از روایات به تفسیر «مجمع البیان» طبرسی و از آن به تفاسیر بعدی شیعه، بویژه تفاسیر روایی بر اهمیت این مسأله افزوده است. نوشتارحاضر، ضمن اشاره به دسته‌بندی نقل به معنا از نگاه پژوهشگران، به بررسی ابعاد و گونه‌های آن در تفسیر «التبیان» پرداخته و نشان داده است که برخی روایات در «التبیان» دچار نقل به معنا شده است. گونه‌های متنوعی از نوع جایگزینی، حذف و اضافه و جابجایی در سطح واژگان و جملات و گاه، ترکیب آنها با دیگر عوارض حدیثی مشاهده می‌شود و فهم معنای روایت را بدون توجه به اصل روایات در مصادر دشوار ساخته است. نقل به معنا در برخی موارد، بویژه در روایاتی که مصادر آنها موجود نیست، موجب سلب اعتماد به آنها شده است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2076_6492d38d732122c58b44e3fdc3e9e9f3.pdf