دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 مقالات آماده انتشار 2026 02 23 Conceptualizing &quot;Faith&quot; in the Syntactic Syntagmatic Relations of the Quran: A &quot;Mental Spaces&quot; Theory Approach مفهوم‌سازی «ایمان» در گستره همنشینی نحوی قرآن با کاربست نظریه «فضاهای ذهنی» 3781 10.30512/kq.2026.22986.4091 FA فاطمه حسن نژاد دانشجوی مقطع دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. 0009-0008-0998-2078 سید احمد میریان گروه علوم قرآن و حدیث، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. 0000-0002-5987-8315 سیده فاطمه سلیمی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی، آمل، ایران. 0000-0003-0114-7699 Journal Article 2025 09 23 Objective: &quot;Faith&quot;, as a foundational concept in religious discourse, is not limited to doctrinal propositions but is cognitively shaped through syntactic patterns that guide meaning construction. This study aims to explain how &quot;faith&quot; is conceptualized through the syntactic organization of Quranic verses and to examine the role of syntagmatic relations—such as fronting and postponement, perspective shift, and deletion and expansion—as cognitive &quot;space-building triggers&quot; in shaping Quranic conceptions of faith. Fauconnier’s Mental Spaces Theory is employed as the primary cognitive framework.<br /> Method: Adopting a descriptive–analytical approach, the study conducts a selective analysis of Quranic verses related to faith. The data are examined from a syntactic perspective, focusing on the construction and interaction of mental spaces through key components including base space, attentional focus, viewpoint, and transitions between spaces.<br /> Findings: The analysis shows that syntactic structures function as cognitive space builders by redirecting attentional focus and reconfiguring perspective. Nominal sentences tend to evoke mental spaces of stability and permanence of faith, whereas verbal sentences conceptualize faith as a dynamic and progressive process. Perspective shifts foreground the monotheistic relational bond between God and believers by altering the addressee’s viewpoint. Deletion and expansion enable gradual movement across successive mental spaces through conceptual compression or elaboration, while fronting and postponement highlight hierarchical relations and degrees of merit within faith.<br /> Conclusion: Through the purposeful use of syntactic structures, the Quran constructs an integrated network of mental spaces that guides the audience along a developmental trajectory of faith, from foundational belief to enacted and stabilized commitment. هدف: «ایمان» به‌عنوان مفهومی بنیادین درگفتمان دینی، صرفاً درسطح گزاره‌های اعتقادی بازنمایی نمی‌شود، بلکه ازطریق سازه‌های نحوی، در قالب فرایندهای معنی‌پرداز و هدایت‌گر به مخاطب منتقل‌می‌گردد. هدف این پژوهش‌، تبیین نحوه مفهوم‌سازی«ایمان» در چینش‌های نحوی آیات قرآن، و تحلیل نقش روابط‌همنشینی نحوی مانند«تقدیم و تأخیر»، «التفات»، و«حذف و فزونی» به‌عنوان«محرک‌های فضاساز» درتعمیق معرفت قرآنی نسبت به ایمان است. در این مسیر، نظریه«فضاهای‌ذهنی»فوکونیه به‌عنوان چارچوبی شناختی به‌کار گرفته‌شد.<br /> روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بر پایه تحلیل گزینشی آیات مرتبط با ایمان انجام شده‌است. داده‌ها ازمنظر نحوی بررسی و فرایند شکل‌گیری و پیوند فضاهای‌ذهنی در آیات، با تکیه برمؤلفه‌های اصلی آن(فضای پایه، کانون‌توجه، زاویه دید و انتقال میان فضاها) تحلیل‌شده‌اند. <br /> یافته‌ها: سازه‌های نحوی به‌مثابه فضاسازهای شناختی عمل‌کرده و با جابه‌جایی کانون‌توجه و تنظیم زاویه دید، الگوهای‌ذهنی متفاوتی از ایمان ایجادمی‌نمایند. جملات اسمیه فضای«ثبات و استقرار ایمان» را القامی‌نمایند، درحالی‌که جملات فعلیه ایمان را به‌صورت فرایندی پویا و درحال تحقق بازنمایی‌می‌کنند. «التفات»با واگردانی کانون خطاب، رابطه توحیدی خدا ومؤمنان را برجسته‌می‌سازد؛«حذف و فزونی»با ایجاد تعلیق یا گسترش مفهومی، امکان حرکت پویا و تدریجی میان فضاهای‌ذهنی متوالی را ممکن‌می‌سازد؛ و«تقدیم و تأخیر» با جابجایی اجزای جمله،به برجسته‌سازی سلسله‌مراتب و استحقاق ایمانی می‌پردازد. <br /> نتیجه‌گیری: قرآن‌کریم باکاربست هدفمند ساختار‌های نحوی، شبکه‌ای نظام‌مند از فضاهای‌ذهنی«ایمان» شکل‌می‌دهد که مخاطب را در سیرتکاملی معرفت دینی(از ایمان پایه‌ای تا ایمان کنشی وتثبیت‌شده) هدایت‌می‌کند. به‌کارگیری نظریه فضاهای‌ذهنی، امکان کشف لایه‌های شناختی و هدایت نحوی قرآن‌کریم را درخدمت تفسیر دقیق‌تر داده‌های قرآنی فراهم‌ساخته و تحلیل زبان‌شناختی را درمسیرگسترش معرفت قرآنی قرارمی‌دهد.