دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Examining the interpretative attitude of Mohammad Shahrour to the relationship between religion and power بررسی نگرش تفسیری محمد شحرور به رابطه دین و قدرت 269 288 3777 10.30512/kq.2025.21027.3808 FA حسن خرقانی استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. 0009-0006-5824-5029 سمیه سروقد مقدم دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. 0000-0002-1119-2373 Journal Article 2023 12 24 <span>Various theories have been presented concerning the relationship between religion and power. Mohammad Shahrour, a Syrian intellectual, in his book "Al-Din wa Al-Sulta: Qira'a Mu'aasira lil-Hakemiya (Religion and Power: A Contemporary Reading of Governance), citing Quranic verses, believes in the sufficiency of innate disposition (fitrah) and rational cognition for the construction of a civilized human society. Considering the concepts associated with the lexical items "Obedience," "Reluctance," "Prohibition," and the attribute of humanity as "Khalifa Allahi" (God's representative), he rejects the linkage between religion and power. The central question of this study, conducted utilizing a library-based methodology and an analytical approach, is the examination of Shahrour’s Quranic arguments with the aim of evaluating the method of inferences derived from the verses within his work. Research findings indicate that, while Shahrour’s efforts in lexical analysis and providing the groundwork for inference cannot be denied, his conclusions are minimal and flawed due to the omission of the religion element and a lack of comprehensiveness; for innate disposition requires the guiding role of religion, and contrary to Shahrour’s perspective, dominion is not the sole cornerstone of governance, and rightful power possesses the component of authority. The position of "Khalifat Allah" also entails requirements, including adherence to the centrality of the caliphate, namely "Allah".</span> <strong><span lang="FA">هدف</span></strong><span lang="FA">: محمد شحرور، نواندیش سوری اهل‌سنت در کتاب «الدین و السلطة: قراءة معاصرة للحاکمیة» با استناد به آیات قرآن، معتقد به کفایت فطرت و ادراک عقلایی برای ساخت جامعه متمدن بشری است و باتوجه ‌به مفاهیم واژگان «اطاعت»، «اکراه»، «منع» و ویژگی «خلیفةاللهیِ» انسان، پیوند دین و قدرت را رد می‌کند. مطالعه پیشِ‌رو، در پی پاسخ به این پرسش است که استنتاج‌های شحرور از آیات قرآن کریم جهت اثبات نظریه‌اش در کتاب مذکور چگونه صورت گرفته است؟</span> <strong><span lang="FA">روش پژوهش</span></strong><span lang="FA">: در نوشتار حاضر به روش توصیفی تحلیلی، رویکرد محمد شحرور به فهم و تفسیر قرآن و دیدگاه تفسیری وی در کتاب یاد شده پیرامون رابطه دین و قدرت تبیین و مستندات قرآنی او با بهره‌گیری از آیات قرآن و سیاق آن‌ها، اقوال لغویان، آراء مفسران و نظرات اندیشمندان دینی مورد تحلیل و ارزیابی قرار می‌گیرد.</span> <strong><span lang="FA">یافته‌ها</span></strong><span lang="FA">: با توجه به بررسی‌ها نظر شحرور مبنی بر اینکه قهر و غلبه از ویژگی‌های قدرت<span>  </span>است وخلیفه را جانشین و نماینده دانسته مورد تأیید است. لکن قدرتِ بر حق هنگامی محقق می‌شود که فرمان‌بران، حاکم را شایسته حاکمیّت دانسته و از او حمایت کنند و<span>  </span>بر اساس ویژگیِ مسئولیت و تقیّدِ نهفته در مقام خلیفة اللهی، عمل بر طبق سلیقه شخصی یا اجتهادی که ربطی به رهنمودهای الهی ندارد، در حکومت مبتنی بر مقام خلافت اللهی جایز نیست. همچنین اگر چه برخی آیات قرآن دلالت دارد بر اینکه فطرت در آغاز بنیادی برای اتفاق مردم بوده است؛ اما سایر آیات نشان می‌دهند که فطرتِ تنها در مقام عمل نتوانسته بنیانی محکم برای ساخت جامعه مدنی متمدن و پایدار فراهم نماید و با توجه به سایر آموزه‌های قرآنی نقش هدایتگری دین در مدیریت فطرت آشکار می‌گردد. آیه 146 سوره اعراف نیز که مورد استناد شحرور قرار گرفته از اختلالی که ممکن است در ادراک عقلایی بشر رخ دهد، سخن می‌گوید؛ لذا نه تنها نمی‌تواند مستمسک مناسبی جهت اثبات کفایت ادراک عقلایی برای ساخت جامعه متمدن بشری باشد؛ بلکه دلیلی بر عدم کارایی همیشگیِ قوه تشخیص عقل بشری است.</span> <strong><span dir="RTL" lang="FA">نتیجه‌گیری</span></strong><span dir="RTL" lang="FA">: گرچه تلاش شحرور در بررسی لغوی و فراهم‌آوردن مقدمات استنتاج قابل‌انکار نیست؛ اما نتیجه‌گیری‌ها به دلیل حذف عنصر دین و عدم جامع‌نگری، حداقلی و دارای نقصان است؛ زیرا فطرت نیاز به نقش هدایتگری دین دارد و برخلاف نظر شحرور، سلطه تنها سنگ‌بنای دولت نیست و قدرتِ برحق دارای مؤلفه اقتدار است. جایگاه «خلیفةاللهی» نیز الزاماتی از جمله تقیّد به مرکزیت خلافت یعنی «الله» دارد.</span> https://kq.meybod.ac.ir/article_3777_add7a048049671970976f3e18f21ade3.pdf