دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 مقالات آماده انتشار 2025 08 14 Comparison of Taleghani and Misbah-Yazdi's interpretive approach in facing the theory of evolution in the verses of human creation مقایسه رویکرد تفسیری طالقانی و مصباح‌یزدی در مواجهه با نظریه تکامل در آیات آفرینش انسان 3765 10.30512/kq.2025.21643.3883 FA محمد حسینخانی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی،قم 0000-0001-9939-4596 امیررضا اشرفی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی 0000-0001-9939-4596 Journal Article 2024 05 16 The theory of evolution, which has become the focus of global scientists today, has raised challenges among Muslim thinkers; most Muslim scholars have found this theory incompatible with the verses of human creation, while some, by accepting this theory, have attempted to reconcile the Quranic verses with it. Ayatollah Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi and Ayatollah Seyed Mahmoud Taleghani are contemporary thinkers representing the first and second spectrums, respectively. This article seeks to compare the approaches of Mesbah-Yazdi and Taleghani in confronting the theory of evolution in interpreting the verses of human creation; the research method in this paper is descriptive-analytical, and the method of data collection is library research. The findings indicate that from Mesbah-Yazdi’s perspective, the apparent meanings of the Quran clearly denote the independent creation of the first human, and the theory of evolution—due to lacking necessary scientific foundations and relying on induction and conjecture—cannot be a solid basis for deviating from the apparent meanings of the Quran. In contrast, Taleghani, after accepting the theory of evolution, has attempted to reconcile it with religious perspectives by revising certain aspects of this theory and has interpreted the Quranic verses within a framework aligned with this theory. He presented an interpretation of this theory that has not been endorsed even by proponents of the theory of evolution. Furthermore, the alignment of the creation verses with this interpretation has not been approved by the majority of Muslim scholars due to non-compliance with precise exegetical standards. نظریه تکامل که امروزه کانون توجه دانشمندان جهان قرار گرفته، در میان اندیشمندان مسلمان چالش‌هایی را برانگیخته است؛ بیشتر دانشمندان مسلمان، این نظریه را ناسازگار با آیات آفرینش انسان یافته‌اند و برخی با پذیرش این نظریه، کوشیده‌اند تا آیات قرآن را سازگار با آن نشان دهند. ‌آیت الله محمدتقی مصباح‌یزدی و آیت الله سیدمحمودطالقانی از اندیشمندان معاصر به ترتیب از طیف اول و دوم‌اند. این مقاله درصدد مقایسه رویکرد مصباح یزدی و طالقانی در مواجهه با نظریه تکامل در تفسیر آیات آفرینش انسان است؛ روش پژوهش در این نوشتار توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری مطالب مطالعه کتابخانه‌ای است. حاصل بررسی نشان می‌دهد که از دیدگاه مصباح یزدی، ظواهر قرآن به روشنی دلالت بر آفرینش مستقل نخستین انسان دارد و نظریه تکامل به دلیل فقدان پشتوانه‌های لازم علمی و ابتنا بر استقرا و حدس، نمی تواند قرینه‌ای محکم، برای عدول از ظواهر قرآن باشد. در مقابل ، طالقانی پس از پذیرش نظریه تکامل، کوشیده است با بازنگری در برخی از جنبه‌های این نظریه، آن را با دیدگاه‌های دینی سازگار کند و آیات قرآن را نیز در چارچوبی همسو با این نظریه تفسیر نماید.وی از این نظریه، تقریری ارائه داده است که مورد تأیید طرفداران نظریه تکامل نیز قرار نگرفته است. همچنین تطبیق آیات آفرینش با این برداشت، به دلیل عدم رعایت ضوابط دقیق تفسیر، از طرف غالب دانشمندان مسلمان، تأیید نشده است.