دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Tooth worm issue in Imami Hadith literature: Reference and content analysis and the historical background of a folk medical myth روایات کرم‌دندان در پرتوی کاوش‌های اعتبارسنجی و اسطور‌ه‌شناسی 139 167 3750 10.30512/kq.2025.22900.4022 FA علی امیری دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، تهران، ایران. طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم. 0009-0003-1414-8081 یحیی میرحسینی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران. 0000-0001-5695-8267 Journal Article 2025 04 26 This study aims to assess the credibility of the so-called “tooth-worm” hadith in terms of its references and content and to identify the historical origin of this belief in folk medicine. The study is based on descriptive-analytical method in a historical and mythological approach. It proceeds through <em>takhrīj</em> and tracing the transmission of the hadiths, <em>dirāyah</em>-based criticism, <em>fiqh al-hadith</em> analysis grounded in source criticism, reference criticism, and content criticism. This is accompanied by a linguistic analysis of the term “<em>dūda</em>,” and an evaluation of the content against established empirical findings and the history of dentistry.<br>The findings indicate that the earliest explicit reflection of this issue appears in <em>Ṭibb al-Ṣādiqayn</em>; a substantial portion of such hadiths lack a reliable chain of references, and their transmission to later ḥadith sources involved scribal distortions and textual disarray. Consequently, the hadith concerning the removal of a tooth worm more closely resembles a medical recommendation annotated in a hadith collection, and interpreting the word “<em>dūda</em>” as “bacteria” is also incompatible with common semantics and linguistic evidence. These hadiths do not possess sufficient hadith-based support to be attributed to ShiaImams; in terms of content, they conflict with definitive empirical evidence. Therefore, a critical re-reading of medical hadiths is necessary to safeguard the credibility of religion and to prevent harm to public health. <strong><span lang="FA">هدف</span></strong><span lang="FA">:</span><span lang="FA"> هدف این پژوهش سنجش اعتبار گزارش‌های موسوم به «کرم دندان» از حیث منبع، سند و متن و نیز تعیین خاستگاه تاریخی این باور در پیوند با طب عامیانه است. </span><br><strong><span lang="FA">روش پژوهش</span></strong><span lang="FA">:</span><span lang="FA"> پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تاریخی ـ اسطوره‌شناختی انجام شده است. در این مسیر، ضمن تخریج و ردیابی نقل‌ها و در پیش گرفتن نقد درایه‌ای و فقه‌الحدیثی بر پایه منبع‌شناسی، سندشناسی و متن‌شناسی، از تحلیل زبانی واژه «دوده» و سنجش محتوا با قطعیات علم تجربی و تاریخ دندان‌پزشکی نیز بهره گرفته شده است.</span><br><strong><span lang="FA">یافته‌ها</span></strong><span lang="FA">:</span><span lang="FA"> یافته‌ها نشان داد قدیمی‌ترین بازتاب صریح روایات کرم دندان در کتاب «طب الصادقین» است و بخش مهمی از نقل‌ها، مرسل یا فاقد طریق معتبرند و در انتقال به منابع حدیثی بعدی، دچار تصحیف و آشفتگی متنی شده، به گونه‌ای که روایت مربوط به ازاله کرم از دندان، بیشتر به توصیه طبی در حاشیه یک کتاب حدیثی شباهت دارد. تلاش برخی در تفسیر لفظ «دوده» به معنای باکتری نیز با ظهور عرفی و شواهد زبانی سازگار نیست.</span><br><strong><span dir="RTL" lang="FA">نتیجه‌گیری</span></strong><span dir="RTL" lang="FA">:</span><span dir="RTL" lang="FA"> نتیجه آنکه روایات کرم دندان از پشتوانه کافی حدیثی برای انتساب به معصومین برخوردار نیست و از نظر محتوایی نیز با داده‌های قطعی تجربی، تعارض دارد. از این‌رو، این نمونه نشان داد بازخوانی انتقادی روایات طبی برای صیانت از اعتبار دین و پیشگیری از آسیب‌های سلامت عمومی، ضرورت دارد.</span> https://kq.meybod.ac.ir/article_3750_685ac8cadc1be5ac98da9556bc1c8d9e.pdf