دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 16 1 2026 03 21 Analyzing the criteria of Hadith criticism in Imam Javad's debate with Yahya Ibn Aktham واکاوی معیارهای نقد حدیث در مناظره امام جواد(ع) با یحیی ‌بن ‌اکثم 229 245 3745 10.30512/kq.2025.22152.3961 FA اصغر طهماسبی بلداجی استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. 0000-0001-9342-8791 Journal Article 2024 09 17 One of the most important actions of imams, along with the explanation of prophetic hadiths and religious rules and teachings, was to deal with intellectual deviations and fake hadiths. The fake hadiths that were forged by perverted forgers harmed the religious truths. Accordingly, each imam in his era faced this issue. Imam Javad also criticized and refuted fake hadiths by relying on solid religious and intellectual principles. He criticized the hadiths cited by Yahya Ibn Aktham about the virtues of the caliphs in the presence of Ma’moun in five axes. In the first axis, the Imam cited the verses of the Qur'an and showed the conflict of some of the traditions with the Qur'an. In the second axis, the imam criticized the hadiths against this standard by referring to the correct prophetic tradition. In the third axis, he criticized and refuted fake hadiths in this regard by referring to the certain requirements of the religion. In the fourth axis, Imam cited authentic historical reports to criticize the hadiths that are against this criterion. Finally, in the fifth axis, in some cases, citing certainties and logical axioms that are accepted by everyone, he criticized and rejected some of these hadiths. With a descriptive-analytical method and on the basis of the Imam's words in the debate with Yahya Ibn Aktham, the present study has extracted the criteria for criticizing fake hadiths from this conversation and then analyzed these criteria. <strong><span lang="FA">هدف</span></strong><span lang="FA">: یکی از مهم‌ترین اقدامات ائمه(ع) در کنار تبیین احادیث نبوی و شرح احکام و معارف دین، مقابله با انحرافات فکری و احادیث جعلی بود. امام جواد(ع) با تکیه بر اصول محکم و متقن دینی و عقلی، به نقد احادیث جعلی پرداختند که در این مقاله مورد بررسی قرار می‌گیرد. </span><br><strong><span lang="FA">روش پژوهش</span></strong><span lang="FA">: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، معیارهای نقد احادیث جعلی را از گفتگو و مناظره امام جواد(ع) با یحیی بن اکثم استخراج نموده و ضمن تبیین و تحلیل آنها، شیوه استناددهی امام(ع) به این معیارها را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است.</span><br><strong><span lang="FA">یافته‌ها</span></strong><span lang="FA">: امام جواد(ع) در مجلس مأمون، در پنج محور، احادیث مورد استناد یحیی بن اکثم درباره فضیلت خلفاء را نقد کرده‌اند. امام(ع) در محور اول، با استناد به آیات قرآن، تعارض برخی از این روایات با قرآن را نشان دادند و در محور دوم، با استناد به سنت صحیح نبوی، احادیث معارض را نقد نمودند؛ حضرت(ع) در محور سوم با استناد به ضروریات دینی و قطعیات اعتقادی، به نقد احادیث مجعول پرداختند و در محور چهارم با استناد به گزارش‌های تاریخی معتبر به نقد احادیث موضوعه اشاره نمودند و در محور پنجم، با استناد به مسلّمات عقلی که مورد پذیرش همگان است، برخی از این احادیث را مورد نقد قرار دادند.</span><br><strong><span dir="RTL" lang="FA">نتیجه‌گیری</span></strong><span dir="RTL" lang="FA">: امام جواد(ع) در این مناظره، از مسلّمات مورد پذیرش طرف مقابل استفاده می‌نماید که کاملاً مشهود و یقینی بوده است و با توجه به نقد متنی، تعارض تباینی احادیث مورد استناد یحیی بن اکثم با معیارهای قطعی را نشان می</span><span lang="FA">‎<span dir="RTL">دهد.</span></span> https://kq.meybod.ac.ir/article_3745_6d3a2d24eb109dddf78374fe5d0ee067.pdf