دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 1 2025 03 21 Semantic analysis of Surah al-Kafrun based on Halliday's role-oriented theory and its comparison with Muslim interpretations تحلیل معناشناختی سوره الکافرون بر اساس نظریه نقش‌گرای هالیدی و تطبیق آن با برخی آرای تفسیری 41 61 3732 10.30512/kq.2024.20793.3773 FA عبدالله غلامی استادیار گروه الهیات، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. 0009-0005-9314-5720 نوشین اله مرادی دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-9417-1617 Journal Article 2023 10 27 Modern linguistic theories, by systematically presenting meaning within the framework of vocabulary and text, can, if employed correctly, broaden the scope and field of interpretation in the contemporary age and enhance the connection of new audiences with the discourse of the Quran. According to Halliday's theory, the semantic, lexical, and logical interconnectedness of a text is termed "cohesion," which categorizes the factors that create a text into two divisions: grammatical and lexical. This theory finds application in the analysis of literary texts. In the present research, to leverage the governing system of this theory, which to a certain extent facilitates a methodical understanding of the divine word, it has been applied to Surah Al-Kafirun. Through the utilization of the three metafunctions – experiential, interpersonal, and textual – novel insights into the comprehension of the Surah were attained, and the arduous mission of the Holy Prophet Muhammad (peace be upon him) in the face of revelation was illuminated. Two entirely distinct boundaries for monotheism and disbelief are delineated within the Surah, and the majority of references are internal to the text, indicating a high degree of cohesion within the Surah. Furthermore, it was discerned that within the interpretative opinions of certain Muslim scholars, there exist traces of similarities between their Quranic understandings and the system governing Halliday's theory. It might even be posited that some of them alluded to these systems and utilized them for a better grasp of the verses' meaning, without necessarily subscribing to the invention or application of such a theory according to its present-day terminology. <strong>هدف</strong>: نظریه‌های زبان‌شناختی نوین، مانند نظریه نقش‌گرای هالیدی، با ارائه نظام‌مند معنا در قالب واژگان و متن، نقش مهمی در  توسعه روش‌های تفسیر قرآن در دوران معاصر دارند. هالیدی در نظریه خود، معناهای زبان را به سه دسته اندیشگانی (تجربی)، بینافردی و متنی تقسیم می‌کند. این پژوهش با به‌کارگیری این نظریه، سوره الکافرون را تحلیل کرده و یافته‌ها را با آرای تفسیری مفسرانی مانند فخررازی و علامه طباطبایی مقایسه نموده و این هدف را دنبال کرده است که نظریه هالیدی پیشتر از سوی مفسران مسلمان مورد توجه قرار گرفته است.  <strong>روش پژوهش</strong>: این پژوهش با روش تحلیلی‌ـ مقایسه‌ای انجام گرفته است. بدین صورت که ابتدا با انتخاب سوره الکافرون به‌ صورت تصادفی و با روش تحلیل محتوا، مؤلفه‌های نظریه هالیدی بر این سوره تطبیق داده شد و سپس، نتایج با دیدگاه‌های مفسران مسلمان و تفسیر سنتی قرآن مقایسه گردید.   <strong>یافته‌ها</strong>: پنج محور ذیل یافته‌های پژوهشی نوشتار حاضر است: ۱. فرانقش اندیشگانی: سوره الکافرون از فرایندهای مادی، رابطه‌ای و کلامی استفاده کرده که نشان‌ از تأکید بر توحید و مبارزه پیامبر اکرم(ص) با شرک است. فخررازی نیز با اشاره به نام دیگر سوره(الاخلاص)، بر این موضوع تأکید دارد. ۲. فرانقش بینافردی: کاربرد فعل امر در ابتدای سوره، بیانگر آمادگی پیامبر اکرم(ص) برای رویارویی با کافران است، و فعل ماضی قطعیت این موضع را نشان می‌دهد. علامه طباطبایی نیز با استناد به آیات ابتدایی سوره، بر جدایی دین پیامبر و کافران تأکید کرده است. ۳. فرانقش متنی: استفاده از مبتدای نشان‌دار در سوره، هدف اصلی آن، یعنی نفی شرک و تأکید بر یگانگی خداوند را تقویت می‌کند. ۴. ساختار اطلاعی: چینش اطلاعات در این سوره، بر عدم پذیرش معبود یکدیگر توسط پیامبر اکرم(ص) و مشرکان دلالت دارد. ۵. انسجام متنی: ارجاع‌های درون‌متنی و تضاد معنوی بین معبود پیامبر و مشرکان، انسجام بالای سوره را نشان می‌دهد.   <strong>نتیجه‌گیری</strong>: مقایسه نتایج این تحلیل با آرای مفسران نشان می‌دهد که برخی از آنان، مانند فخررازی و علامه طباطبایی، پیش از شکل‌گیری نظریه‌های زبان‌شناسی نوین، به اصول مشابهی در تفسیر قرآن اشاره کرده‌اند. با این حال، برخی چهارچوب‌های هالیدی، مانند تعامل دوطرفه گفتاری، با ویژگی‌های قرآن (مانند یک‌طرفه بودن وحی) ناسازگار است. بنابراین، به‌جای انطباق کامل نظریه‌های زبان‌شناسی بر قرآن، باید اعتبار این نظریه‌ها را در مواجهه با قرآن سنجید.   https://kq.meybod.ac.ir/article_3732_ee23e7ad9b473ad072d57aaa9b2a5222.pdf