دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 2 2025 09 23 Critical Analysis of Shahrur's Reading of the Concept of Islam and Its Pillars in the Holy Quran تحلیل انتقادی خوانش شحرور از مفهوم اسلام و ارکان آن در قرآن کریم 124 146 3729 10.30512/kq.2025.21640.3882 FA مهدیه سادات ذریه زهرا دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0009-0004-4016-6272 کاووس روحی برندق دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0003-3474-0421 Journal Article 2024 09 16 Muhammad Shahrur, a prominent figure in the contemporary Quran-sufficiency approach, posits that, according to Quranic verses, "Islam" is an innate religion with origins dating back to the first prophets, beginning with Noah (peace be upon him) and culminating with Muhammad (peace be upon him). He identifies three primary pillars of Islam: belief in God, belief in the Day of Judgment, and righteous deeds. Accordingly, all the individuals adhering to these three pillars are considered Muslims. Also, from the Quran’s perspective, their beliefs are accepted by God, and their actions are rewarded. In the data collection and classification phase, this study employs thematic analysis using the MAXQDA software and critical content analysis for data evaluation and criticism. It elucidates Shahrur’s thought and his interpretation of the Quranic verses concerning "Islam", while critically analyzing its shortcomings and distinctions from the prevailing views of Muslim scholars. The thematic analysis of Shahrur’s statements under the theme of Islam, its pillars, and related issues reveals a redefinition of Islam, fitrah (innate disposition), and righteous deeds, along with a fallacy in extending the innate nature of Islam to its pillars. Furthermore, in the theory of the "three pillars of Islam", the practical dimension overlooks divine acceptance (husn fi’li), and righteous deeds are treated as the essence of Islam. However, according to Quranic verses and hadiths, righteous deeds are a requisite of Islam. The conflation of the terms "righteous deeds" and "ihsan" (beneficence) is another aspect not addressed in this theory. <strong>هدف</strong>: این پژوهش به تحلیل انتقادی خوانش محمد شحرور از مفهوم «اسلام» در قرآن کریم و ارکان آن می‌پردازد. وی به عنوان یکی از نظریه‌پردازان رویکرد قرآن‌بسندگی، اسلام را دینی فطری می‌داند که قدمت آن به ابتدای ارسال رسولان بازمی‌گردد، آغاز آن از حضرت نوح(ع) و خاتمه آن با حضرت محمد(ص) است. وی ارکان اسلام را سه چیز معرفی می‌کند: ایمان به خدا، ایمان به قیامت و عمل صالح. از نظر او، هر انسانی که به این سه رکن پایبند باشد، مسلمان تلقی می‌شود و اعتقادات و اعمالش نزد خداوند پذیرفته است. <strong>روش پژوهش</strong>: این پژوهش در مرحله گردآوری و طبقه‌بندی داده‌ها، با روش تحلیل مضمون به کمک نرم‌افزار MAXQD  و شیوه تحلیل محتوای انتقادی در تجزیه و تحلیل و نقد و بررسی داده‌ها، ضمن تبیین اندیشه شحرور و فهم او از آیات قرآن در باب «اسلام»، کاستی‌ها و نقدهای وارد بر آن و وجوه تمایز دیدگاه او با اندیشه غالب عالمان مسلمان را به صورت تحلیلی‌ـ انتقادی تبیین کرده است. این روش، ترکیبی کیفی است که پراکندگی مباحث شحرور را منسجم می‌کند و تناقضات را آشکار می‌سازد. <strong>یافته‌ها</strong>: آنچه در واکاوی گزارش تحلیل مضمون عبارات شحرور ذیل مضمون اسلام و ارکان آن و مسائل پیرامونی حاصل شد، حاکی از تغییر در تعریف «اسلام»، «فطرت» و «عمل صالح» و مغالطه در تسری صفت فطری‌بودن «اسلام» به ارکان آن است. همچنین، در نظریه «ارکان سه‌گانه اسلام»، از حسن فعلی در بُعد عملی غفلت شده و «عمل صالح» به مثابه ماهیت اسلام در نظر گرفته شده است؛ درحالی‌که طبق آیات قرآن و روایات، «عمل صالح» از لوازم اسلام به شمار می‌آید. خلط معنایی میان واژگان «عمل صالح» و «احسان» از نکاتی است که در این نظریه لحاظ نشده است.  <strong>نتیجه‌گیری</strong>: خوانش شحرور از اسلام و ارکان آن، گرچه تلاشی برای جهانی‌سازی دین است، اما با کاستی‌های جدی روبرو است. این دیدگاه، با تغییر تعریف اسلام به دینی فراادیانی و فطری، به پلورالیزم دینی منجر می‌شود که با آیات قرآن و روایات تعارض دارد. غفلت از مراتب اسلام و ایمان و درنظرگرفتن عمل صالح به عنوان ماهیت (نه لازمه) اسلام، موجب تفسیر به رأی و تهی‌سازی دین از شرعیات می‌گردد. گرچه نظریه شحرور عرصه‌ای برای اسلامی نو فراهم می‌کند، اما فاقد استحکام قرآنی است و نیاز به بازنگری دارد. https://kq.meybod.ac.ir/article_3729_cb16b8498f74ba6b6a6873518624168c.pdf