دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 2 2025 09 23 A critical approach to the hadith on omens in trips رهیافتی انتقادی به روایت شومی در سفر 191 206 3727 10.30512/kq.2024.21464.3864 FA سیدمهدی لطفی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل بیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2024 04 13 Ominousness was a common concept in the pre-Islamic era. It was discussed using various methods, including divination. This concept was strictly discouraged by the Prophet (pbuh) after the advent of Islam. Despite this prohibition, some phenomena have been attributed to omens issue in some Hadiths. For example, in his book Al-Mahasin Barqi cites Imam Kazim (pbuh) as having mentioned six ominous events for travelers and recites a prayer to get rid of them. The hadith on the evil in the journey was first narrated by Barqi and then it found its way into the Kafi's Rawdha, Man La Yahdhur Al-Faqih and Khesal by Shaykh Saduq. This article seeks to critique and examine the concept of ominousness, and its validation is carried out using a descriptive-analytical method based on library sources. The results of the research indicate that, despite the affirmative approach of some hadith scholars, this hadith is in conflict with the definitive tradition of the Prophet (pbuh) in rejecting omens and divination. The text of the hadith depicts a pre-Islamic pattern of evil omens that includes symbols from the previous Arab tradition about evil omens. Symbols such as the movement of a bird or animal from right to left, the sound of a bird, and the physical defect of an animal such as a donkey's ear being cut off are among the cases that have been prohibited from such ominous interpretations after Islam. Also, the textual discord of the hadith in stating the number of ominous events and ominous cases indicates the instability of the text and its weakness. In terms of the references, the hadith is considered weak and unreliable due to the presence of a weak narrator named Bakr ibn Salih al-Dhebbi. <strong>هدف</strong>: شوم­انگاری یکی از سنت­های رایج در عصر جاهلی بود که بر پایه روش­های مختلفی از جمله تَطَیُّر انجام می­شد. این سنت پس از اسلام مورد نهی شدید پیامبر (ص) قرار گرفت؛ اما برخلاف این نهی، در پاره­ای از روایات، نسبت به برخی از پدیده­ها، شوم‌انگاری شده است. از جمله برقی در کتاب «المحاسن» به نقل از امام کاظم(ع)، شش مورد شومی برای مسافر را نام برده­ و دعایی برای رهایی از شومی آنها نقل کرده­ است. این نوشتار در صدد نقد و بررسی شوم­انگاری صورت گرفته و اعتبارسنجی آن است.<br /><strong>روش پژوهش</strong>: این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی بر پایه منابع کتابخانه‌ای انجام می‌شود. در گام نخست سنت‌ جاهلی شوم‌انگاری در سه بخش شوم‌انگاری حیوانات، اشیاء و انسان‌ها تبیین می‌شود و سپس اجزاء متنی روایت شومی در سفر بر پایه داده‌های تاریخی موجود از عرب جاهلی در حوزه شوم‌انگاری نقد و بررسی می‌شود. تحلیل نمادهای جاهلی مورد استفاده در روایت و بررسی آسیب‌های متنی آن در این بخش انجام می‌شود. تحلیل سندی گام بعدی است که بر پایه منابع معتبر رجالی انجام می‌شود.<br /><strong>یافته‌ها</strong>: روایت شومی در سفر نخستین بار در کتاب «المحاسن» برقی نقل شده و پس از آن به روضه کافی، من لایحضره الفقیه و خصال شیخ صدوق نیز راه یافته است. تعداد شوم‌های ذکرشده در سفر، در میان منابع روایی، مختلف است. در کتاب «الخصال»، «المحاسن» و بیشتر نسخه‌های «من لایحضره الفقیه»، تعداد شوم‌ها پنج مورد ذکر شده، اما در نسخه چاپی کنونی به تصحیح علی اکبر غفاری، شومی در سفر شش مورد ثبت شده است.<br /><strong>نتیجه‌گیری</strong>: علی رغم رویکرد تأییدی برخی محدثان، این روایت در تعارض با سنت قطعی پیامبر(ص) در نفی شوم­انگاری و تطیر است. متن روایت الگویی جاهلی از شوم­انگاری را ترسیم می­کند که دربردارنده نمادهایی از سنت پیشین عرب در شوم­انگاری است. نمادهایی همچون حرکت از راست به چپ پرنده یا حیوان، صدای پرنده، نقص جسمانی حیوان مانند بریده‌بودن گوش الاغ، از جمله این موارد است که پس از اسلام از چنین شوم‌انگاری‌هایی نهی شده است. همچنین اضطراب متنی روایت در بیان تعداد شوم‌ها و موارد شومی نیز حاکی از نااستواری متن و ضعف آن است. از جنبه سندی نیز روایت به دلیل حضور راوی ضعیفی بنام بکر بن صالح ضبی، ضعیف و نامعتبر محسوب می‌شود. https://kq.meybod.ac.ir/article_3727_d3802b1dc0d80d8a3c8ccc6ccc068e7c.pdf