دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 15 2 2025 09 23 An Analysis of Rijal and Hadith Reports on Nasr ibn Sabah واکاوی گزارش‌های رجالی و حدیثی در شناخت نصر بن صباح 225 245 3726 10.30512/kq.2024.21705.3897 FA احسان سرخه ای استادیار گروه قرآن‌پژوهی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم، قم، ایران. 0000-0002-1153-9437 سیدمحمد حسینی فاضلی دانش‌آموخته سطح سه مرکز تخصصی حدیث حوزه علمیه قم، قم، ایران. 0009-0005-5149-6231 Journal Article 2024 05 29 Nasr ibn Sabbah is counted among the narrators of Hadith. His student, al-Kashi, extensively documented his reports and views in "Ma'rifat al-Rijal". Earlier biographical scholars considered him an exaggerator and deemed his reports unreliable. Apart from this accusation, sufficient information for a precise understanding of him is lacking. His birth, death, period of life, and narrative class remain unknown. To assess the reliability of a narrator's traditions, it is imperative to analyze the surviving Rijal reports. However, if these data are insufficient, there is no choice but to collect the available information from Hadith, Rijal sources, and bibliographical sources to reduce ambiguities and uncover untold details. From a careful analysis of the existing reports, it can be inferred that Nasr ibn Sabbah lived between 230 and 300 AH and was an expert in Shiite sects and the science of Rijal. There is no explicit authentication of Nasr ibn Sabbah in Rijal sources, and the praises attributed to him are contentious. It seems he held some degrees of exaggeration; however, this point should not lead to the invalidation of all his reports. Some prominent Rijal scholars believe that the charge of exaggeration against him stemmed from the specific interpretations of earlier scholars; therefore, not all of Nasr ibn Sabbah's reports should be considered false. On the other hand, he himself labeled some narrators as exaggerators and reported their religious corruption, which indicates his awareness of the dangers of exaggeration. Nevertheless, his association with some narrators accused of exaggeration affects the credibility of his traditions. Nasr ibn Sabbah was a well-known figure in his time, and people consulted him for matters of Islamic law. From the reports of al-Kulayni and Shaykh al-Sadouq, it is clear that he held a firm belief in Imam al-Mahdi, which solidifies his position among true Shiites. Therefore, it must be concluded that, in the absence of evidence to the contrary, his reports are considered acceptable information. <strong>هدف</strong>: پژوهش حاضر با هدف بازشناسی جایگاه رجالی و حدیثی نصر بن صبّاح بلخی انجام شده است؛ راوی‌ای که به‌رغم حضور پررنگ در منابع حدیثی و رجالی، شخصیت او همواره به سبب انتساب به غلو محل تردید و مناقشه بوده است. این مطالعه درصدد است با گردآوری و تحلیل داده‌های رجالی و حدیثی، طبقه روایی، روابط علمی و میزان اعتبار اخبار منقول از وی را بررسی کند تا امکان ارزیابی دقیق‌تر گزارش‌های او را فراهم آورد. <strong>روش پژوهش</strong>: این تحقیق به شیوه اسنادی و با تکیه بر منابع رجالی و حدیثی متقدم همچون اختیار معرفة الرجال کشی، آثار شیخ طوسی، نجاشی و علامه حلی و نیز دیدگاه‌های متأخرانی چون آیت‌الله خویی و شوشتری سامان یافته است. داده‌ها در سه محور اصلی تحلیل شده‌اند: ۱. طبقه‌شناسی نصر بن صبّاح بر پایه شناسایی مشایخ و شاگردان، ۲. بررسی محتوای گزارش‌های منقول از او و ۳. تحلیل اتهام غلو به وی و بازتاب آن در اعتبارسنجی روایات. همچنین برخی گزارش‌های او در منابع حدیثی مانند الکافی و کمال‌الدین با داده‌های رجالی تطبیق داده شده‌اند. <strong>یافته‌ها</strong>: نتایج نشان می‌دهد نصر بن صبّاح با کنیه ابوالقاسم، از راویان متقدم و ساکن بلخ بوده و در فاصله تقریبی ۲۳۰ تا ۳۰۰ قمری زیسته است. وی شاگردانی همچون محمد بن عمر کشی و علان کلینی داشته و از مشایخی چون اسحاق بن محمد بصری و حسن بن علی سجاده روایت کرده است. ۶۵ گزارش در کتاب کشی به وی اختصاص دارد و دو اثر با عنوان «معرفة الناقلین» و «فرق الشیعة» به او منسوب است. به نظر می‌رسد بیشتر داده‌های کشی برگرفته از اثر نخست او باشد. وی در منابع رجالی به غلو متهم شده است، هرچند شماری از عالمان متأخر این اتهام را برآمده از معیارهای سخت‌گیرانه قدما دانسته‌اند.  <strong>نتیجه‌گیری</strong>: بررسی‌ها نشان می‌دهد گرچه اتهام غلو به نصر بن صبّاح را نمی‌توان به‌کلی انکار کرد، شدت آن در حدی نیست که موجب بی‌اعتباری مطلق روایات وی گردد. اعتماد کشی به داده‌های طبقه‌نگاری و مذهب‌شناسانه او مؤید آن است که این اطلاعات، در نبود شواهد نقض، قابلیت استناد علمی را دارند. ازاین‌رو، نصر را می‌توان راوی‌ای پرکار و اثرگذار دانست که میراث رجالی‌اش همچنان منبعی ارزشمند برای مطالعات حدیثی به‌شمار می‌آید. https://kq.meybod.ac.ir/article_3726_9fe77ac7060e716f2d42631d156825c0.pdf