دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 12 27 2022 09 23 Etymology of the word mahr (marriage portion): A delve into the absence of the word from the Qur’anic lexicon معناشناسی تاریخی واژه «مَهر»: کاوشی در دلایل حذف «مَهر» از نظام واژگانی قرآن کریم 7 23 2455 10.30512/kq.2021.16459.3054 FA سید محمود طیب حسینی دانشیار گروه قرآن پژوهی، پژوهشگاه حوزه ودانشگاه 0000-0001-5681-0270 علی محمد حکیمیان استادیار گروه حقوق و فقه اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران محمدحسین شیرزاد دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران محمدحسن شیرزاد دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران Journal Article 2021 04 05 Marriage portion is one of the concepts discussed in the Holy Qur’an and addressed widely by interpreters due to its relevance to the fields of jurisprudence, law, social sciences, economics, and family affairs. A question raised by interpreters but left unanswered is that why the Qur’an refers to marriage portion with the words ajr, farizeh, sadaqheh and nahleh rather than mahr, which has been an Arabic word in use since very long time before Islam. To answer this key question, the present study adopts an etymological approach and traces the semantic development of the word mahr from Afroasiatic languages up to the Arabic language. Then, the semantic features of that concept appearing in the Qur’an are identified and analyzed. As the results of the study show, the pre-Islam word of mahr was coined based on the assumption that marriage was an economic transaction in which a girl could be traded like a commodity in return for some money or property, namely mahr. The Qur’an, however, lets this pre-Islam tradition down and builds an Islamic culture of gifting in marriage by applying four new words instead of mahr. مهریه از جمله انگاره‏ هایی در قرآن کریم است که به دلیل ارتباط با حوزه ‏های مختلفِ فقهی، حقوقی، اجتماعی، اقتصادی و خانوادگی همواره مورد توجه عالمان تفسیر قرار داشته و بحث‏های بسیاری در پیرامون آن شکل گرفته است. با این حال، از جمله پرسش‏های تفسیری دربارۀ مهریه که هنوز پاسخی دریافت نکرده، آن است که چرا قرآن کریم به ‏جای استفاده از واژۀ پرسابقۀ «مَهر» که پیشینه‏ ای بس دراز در فرهنگ عرب پیش از اسلام دارد، از واژه‏ های «اجر»، «فریضه»، «صدقه» و «نحله» برای اشاره به مفهوم مهریه بهره جسته است. برای پاسخ به این پرسش کلیدی، در مطالعۀ حاضر با بهره‏ گیری از روشِ معناشناسی تاریخی، قدیم‏ترین سابقۀ واژۀ «مَهر» در زبان آفروآسیایی پیجویی شده، سیر تحولات معناییِ این واژه تا زبان عربیِ مَدرَسی به مطالعه گذاشته شده و مؤلفه‏ های معناییِ آن در بافت نزول قرآن کریم استخراج شده است. این مطالعه نشان می‏دهد که واژۀ «مَهر» بر پایۀ این تلقّیِ فرهنگی در روزگار پیش از اسلام شکل گرفته است که نکاح به مثابۀ یک دادوستد اقتصادی است که در آن، زن به عنوان یک کالا در ازای مقادیری از مال که همان مهریه است، مبادله می‏شود. قرآن کریم در تقابل با این باور پیشااسلامی، از کاربردِ واژۀ مذکور صرف نظر کرده و چهار واژۀ جدید را برای تأسیس یک فرهنگ اسلامی در حوزۀ مهریه به کار گرفته است.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2455_b427426b8acd2c2e53827970f2c2f526.pdf