دانشگاه میبد دو فصلنامه کتاب قیم 2251-6026 12 27 2022 09 23 Interpretive development of the word qharib: A focus on verse 186 in the Al-Baghareh Chapter تطور تفسیری واژه «قریب» با تأکید بر آیه 186 سوره بقره 67 87 2454 10.30512/kq.2021.16532.3065 FA فاطمه قربانی لاکتراشانی دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه مازندران (نویسنده مسئول) زینب السادات حسینی دانشیار گروه معارف، دانشکده الهیات، دانشگاه مازندران 0000-0003-1440-2978 حبیب الله حلیمی جلودار دانشیار گروه معارف، دانشکده الهیات، دانشگاه مازندران Journal Article 2021 04 18 The root word Qhorb and its derivatives have been used both factually and figuratively in the Qur’an. Factually, the word denotes spatial and temporal closeness. Figuratively, however, it refers to the closeness of man to God (inherent closeness). With an emphasis on the figurative meaning of the word, the Qur’anic verses challenge the vulgar notions about man’s closeness to God. The sublime type of this closeness is expressed with the word Qharib, which is widely addressed by interpreters with no incarnation of God. It connotes the spiritual position that man can gain, and the Qur’an explains the ways of this achievement. Through a descriptive-analytical method, the present study seeks to examine the development trend of the Sunni and Shia interpretation of the word Qharib since the 2nd century (AH). As the results show, with the advent of differences among rhetorical schools in the 5th century as well as the incarnation view of God, interpreters began to deal with such issues as Qharib in absolutely figurative manners and found the use of literary and rhetorical techniques the best way to challenge the incarnation views. This method of interpreting has been used by many scholars since the 5th century. In their opinion, the adjective Qharib metaphorically points to the dominance and mastery of God in terms of knowledge and presence. Nevertheless, by deeming God aloof from incarnation, some interpreters have provided evidence that the adjective Qharib is a factual concept that needs no figurative treatment. مادّه قرب و مشتقات آن در کاربردهای مادی و اعتباری در قرآن مطرح گشته است که از جمله کاربردهای مادّی آن میتوان به نزدیکی زمانی و یا مکانی اشاره نمود. از کاربردهای اعتباری مادّه قرب، مقوله نزدیکی و پیوست رابطه میان انسان و پروردگار (قرب تکوینی) است. آیات قرآن ضمن تأکید بر این قرب مستمر، انگاره‌های جاهلی را در این مسأله به چالش میکشاند. بالاترین تجلّی پیوست رابطه میان انسان و پروردگار در قرآن، با صفت «قریب» بوده که در دیدگاه مفسران مورد توجه و تحلیل قرار گرفته و با تنزیه ذات اله، از تجسیم و تشبیه همراه گشته است. همچنین، قرب منزلتی به کسب مقام معنوی انسان اشاره داشته و طرق کسب آن مورد توجه آیات است. این پژوهش درصدد است تا به روش توصیفی- تحلیلی به بررسی و کشف تطور دیدگاه مفسران فریقینِ قرن دوم هجری تا عصر حاضر و مبانی مدنظر ایشان در درک معنای صفت «قریب» بپردازد. در پایان این نتیجه حاصل شد که مفسران با شروع اختلافات مذاهب کلامی در قرن پنجم و با ظهور دیدگاه‌های تجسیم و تشبیه ذات اله، به مجاز‌انگاری مقوله‌هایی مانند صفت «قریب» در قرآن روی آورده و استفاده از نکات ادبی و بلاغی را بهترین راه در تقابل با این نظریات دانسته‌اند. این سیره و روش در ذیل بسیاری از تفاسیر قرن پنجم تا معاصر ادامه داشته است. در دیدگاه غالب آنان، صفت «قریب» به مجاز و استعاره از علم و حیلوله، احاطه و قیومیت خداوند تعبیر گشته است. با این وجود برخی مفسران، ضمن تنزیه خداوند از تجسیم، صفت «قریب» در قرآن را حقیقتی مستقل برشمرده و این صفت را بی‌نیاز از مجازانگاری برشمرده و در تبیین و اثبات مسأله ادلّهای نیز ارائه نموده‌اند.

https://kq.meybod.ac.ir/article_2454_03e7ef47cee6fa4ae7567394b99912b7.pdf